Hơn thua nhau bởi quên rằng ai cũng sẽ chết

Buổi chiều hôm ấy, trong khu rừng Gosinga, tịnh xá của chư tăng vẫn yên ắng như mọi ngày. Nắng xiên qua kẽ lá, rơi từng vệt vàng trên lối đi lát đá. Một vị pháp sư vừa tắm xong, người còn thơm mùi xà phòng, bước ra khỏi nhà tắm với tâm trí thảnh thơi. Ông không để ý rằng trong lúc vội vã, ông đã để chiếc chậu gỗ ngửa lên, trong đáy còn đọng lại một chút nước mỏng.

Chuyện nhỏ như một hạt bụi. Nhưng rồi một vị luật sư bước vào, nhìn thấy chiếc chậu, ánh mắt liền tối lại. Với một người chuyên giữ giới luật, đây là một lỗi oai nghi: tắm xong phải dội hết nước, úp chậu xuống cho khô ráo, để người sau dùng như mới. Ông quay ra, giọng có phần nghiêm khắc:

“Này hiền giả, có phải hiền giả vừa tắm xong không?”

Vị pháp sư ngạc nhiên, gật đầu:

“Dạ, thưa vâng, tôi vừa tắm xong.”

“Hiền giả có để ngửa chiếc chậu và còn một chút nước trong đó không?”

Vị pháp sư chợt nhớ ra, gãi đầu ái ngại:

“Dạ, đúng vậy, tôi để ngửa chậu và còn chút nước. Tôi chưa kịp dọn dẹp.”

Vị luật sư nhướng mày:

“Hiền giả có biết đó là lỗi không?”

Vị pháp sư chắp tay, thành thật:

“Dạ, tôi không biết đó là lỗi, vì giới luật quá tỉ mỉ, tôi không thể nhớ hết. Nhưng nếu biết là lỗi, tôi xin sám hối.”

Nghe vậy, vị luật sư gật gù, giọng hòa hoãn:

“Thôi được, nếu hiền giả đã biết lỗi và sám hối thì coi như sạch tội, không có gì phải bàn nữa.”

Hai người chào nhau, mỗi người đi một hướng. Tưởng chừng mọi chuyện đã khép lại.

Nhưng khi vị luật sư trở về phòng, ông gặp vài đệ tử thân tín. Vốn là người cẩn thận, ông kể lại câu chuyện như một lời nhắc nhở:

“Vị pháp sư kia tắm xong không dọn dẹp, để chậu ngửa và còn nước. Ông ấy nói không biết đó là lỗi. Thật là thiếu oai nghi.”

Lời nói vô tình ấy, qua miệng người này đến tai người kia, cứ thế phóng đại lên. Chẳng mấy chốc, cả tịnh xá đồn ầm lên:

“Ông pháp sư kia phạm luật mà không chịu nhận lỗi!”

Vị pháp sư nghe được, sửng sốt:

“Tôi đã nhận lỗi và sám hối rồi mà! Sao lại nói tôi không nhận?”

Ông bèn kể lại cho đệ tử mình:

“Ông luật sư ấy nói dối! Tôi đã xin sám hối đàng hoàng, vậy mà ông ấy đi nói tôi không nhận lỗi!”

Thế là hai phe bắt đầu bênh vực thầy mình, người này nói người kia sai, người kia nói người này dối trá. Từ hai vị thầy, câu chuyện lan ra hàng trăm đệ tử, rồi đến các cư sĩ tại gia. Cả vùng Kaushambi chia làm hai phe, người thì đứng về phía pháp sư, người theo luật sư. Chuyện còn lan lên tận cõi trời, khiến chư thiên cũng chia rẽ, người bênh người này, kẻ bênh người kia.

Đức Phật nghe tin, ngài đến khuyên nhủ:

“Này các tỳ kheo, hãy dừng lại sự tranh cãi, hãy sống hòa hợp!”

Nhưng các vị tỳ kheo đang quá nóng giận, họ đáp:

“Bạch Thế Tôn, Thế Tôn cứ lo phần tu tập của mình, chuyện này để chúng con tự giải quyết. Chúng con phải làm cho ra lẽ ai đúng ai sai!”

Đức Phật nói đến lần thứ hai, lần thứ ba, vẫn không ai chịu nghe. Ngài lắc đầu, rồi một ngày kia, sau khi đi khất thực, ngài lặng lẽ rời khỏi tịnh xá, không một lời từ giã.

Ngài đi thăm ba vị tôn giả đang sống hòa hợp trong rừng, rồi vào sâu trong khu rừng nguyên sinh, sống một mình. Tại đó, một con voi chúa với trực giác nhạy bén đã đến hầu hạ ngài suốt ba tháng, quạt mát, dọn chỗ tắm, hái trái cây dâng cúng. Một con khỉ cũng bắt chước theo, nhưng vì quá vui mừng nhảy nhót, nó bị cành cây đâm chết, nhờ tâm cung kính mà sinh lên cõi trời.

Trong khi đó, tại tịnh xá, các cư sĩ phát hiện Đức Phật đã ra đi. Họ vô cùng giận dữ:

“Các ngài đã hứa xuất gia theo Thế Tôn, vậy mà một lời dạy của ngài cũng không nghe. Các ngài không xứng đáng nhận sự cúng dường của chúng tôi nữa!”

Họ cấm vận, không mang thức ăn đến nữa. Ba tháng an cư kiết hạ, chư tăng không được ra khỏi tịnh xá, lại không có ai cúng dường. Họ đói lả, người xanh xao, mắt trũng sâu. Lúc ấy, họ mới nhận ra cuộc tranh cãi thật vô nghĩa. Họ nhìn nhau, giọng yếu ớt:

“Chúng ta đã sai rồi. Vì một chậu nước mà để Thế Tôn bỏ đi, để cư sĩ giận dữ, giờ thì sắp chết đói.”

Họ xin lỗi nhau, sống hòa hợp trở lại, nhưng phải đợi hết ba tháng hạ mới có thể đi tìm Phật. Khi mãn hạ, ngài A Nan dẫn đoàn tỳ kheo đến khu rừng nơi Đức Phật ở, xin sám hối. Đức Phật tha thứ, và dạy rằng:

“Hơn thua nhau bởi quên rằng ai cũng sẽ chết. Nếu biết chết đang chờ, còn tranh cãi làm chi?”

Từ đó, chư tăng sống hòa hợp, và vua Ba Tư Nặc cũng rút lại lệnh cấm khi thấy họ đã biết lỗi.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học lớn nhất là đừng để những chuyện nhỏ nhặt, những lỗi lầm đã được sám hối, trở thành cớ cho sự chia rẽ. Khi ta nhớ rằng tất cả đều vô thường, đều phải chết, thì mọi sự hơn thua, tranh cãi trở nên thật nhỏ nhen. Hãy học theo ba vị tôn giả sống hòa hợp như nước với sữa: biết nhường nhịn, biết tôn trọng, và đặt lợi ích chung lên trên cái tôi cá nhân.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang