Hoa sen mọc lên từ lửa: Cuộc đối đầu giữa hai người bạn

Mặt trời vừa hé rạng trên xứ Magadha, những tia nắng đầu ngày còn loang lổ qua kẽ lá, tiếng chim hót lảnh lót vọng vào căn nhà gạch nung của Sirigutta. Trong gian phòng thoang thoảng mùi trầm hương, Sirigutta — một cư sĩ quy y Phật — đang ngồi xếp bằng trên chiếu, đôi bàn tay đặt nhẹ lên đầu gối, mắt khép hờ niệm danh hiệu đức Thế Tôn. Gió nhẹ lùa qua khe cửa, mang theo hơi ấm của đất. Ở góc kia, Garahadina — người bạn thân từ thuở ấu thơ nhưng lại theo phái Ni Kiền Tử lõa thể — bước vội vào, vạt áo còn vương hạt sương sớm. Hắn đứng sừng sững, nhìn bạn mình rồi bật tiếng, giọng vừa nóng vừa mỉa mai: "Mày tu theo Sa-môn Gotama làm chi? Đạo bên tao mới thật cao siêu, có thần thông, có trí tuệ, mày giàu thế này mà đi theo cái đạo tầm thường không dám ở truồng như bọn tao sao?"

Chuyện rằng hai người vốn là bạn thân từ thuở nhỏ, lớn lên cùng nhau trên những con đường bụi mù xứ Ấn. Nhưng rồi duyên số đưa đẩy, Sirigutta nghe tiếng đức Phật mà quy y, tâm tìm được nơi nương tựa. Còn Garahadina lại say mê phái Ni Kiền Tử — một ngoại đạo đông tín đồ, chủ trương tu càng cao càng lõa lồ, cho rằng trần truồng mới là tâm tự tại như trẻ thơ. Thời ấy thế lực phái ấy mạnh lắm, nhiều vị có định, có thần thông khiến người đời kính sợ. Garahadina đã theo họ mấy năm trời, tích luỹ lòng tin sâu đậm, cứ mong kéo bạn giàu có về bên mình. Hắn thường nói riết, rồi hai bên thành thói tranh cãi mỗi lần gặp nhau.

Một buổi chiều nọ, dưới bóng cây bồ đề trước sân, Garahadina lại gằn giọng: "Mày bảo đạo mày hay, nhưng sao không dám thử? Bên tao có thần thông cơ mà!" Sirigutta nghe xong, lòng như có sợi dây căng lên, tim đập nhanh. Chàng nghĩ: bạn mình càng ngày càng khinh đạo Phật, mình phải làm sao? Cuối cùng, chàng giả vờ nhượng bộ, bàn tay siết chặt mép áo: "Thôi được, nếu bên anh cao siêu có thần thông thật, tôi sẽ theo. Giờ tôi tổ chức cúng trai tăng, mời các vị bên anh đến ăn, rồi xem sao." Garahadina mừng rỡ, mắt sáng lên, chạy về báo với giáo đoàn rằng sắp có thêm tín đồ giàu có.

Sáng hôm sau, sân nhà Sirigutta bày biện như thật: ghế gỗ xếp hàng, mâm thức ăn trông đầy đặn. Nhưng thật ra chàng đã gài bẫy — ghế bị cưa bớt một chân, thức ăn chỉ trét lớp mỏng phía trên, bên dưới rỗng tuếch. Khi Garahadina dẫn các vị sư lõa thể tới, Sirigutta ra đảnh lễ, nhưng trong đầu thầm nghĩ: "Trong đây không có gì hết, nếu các ngài có thần thông thì hãy lui ra." Thế mà mấy vị kia chẳng hay biết, ngồi phịch xuống. Ghế gãy nhừ, cả đám té chỏng gọng giữa sân, thức ăn văng tứ tung chẳng có gì bên trong. Các vị sư hổ thẹn đỏ mặt, giận dữ bỏ về. Garahadina nghiến răng, bàn tay run lên: "Mày xúc phạm thầy ta, cả giáo đoàn ta nữa! Chờ đó!"

Mấy tháng trôi qua, hắn nung nấu mối thù. Một ngày kia, hắn đến tìm Sirigutta, giả vờ dịu giọng: "Thôi, tao thua, tao theo mày. Để tao mời Phật với chư tăng về nhà cúng dường." Sirigutta mỉm cười gật đầu: "Được, tôi chuẩn bị." Garahadina về đào một hầm lửa sâu dưới sàn, chất than đỏ rực, phía trên che mỏng bởi tấm ván. Hắn thầm nguyền: "Lần này rớt xuống là chết, ít nhất Phật té xuống thì bọn kia sợ chạy." Đến ngày thỉnh Phật, hắn đứng nép ở góc, tim đập thình thịch, mồ hôi rịn trên trán, vẫn thì thào trong đầu: "Nếu ngài có thần thông, hãy bước ra."

Đức Phật an nhiên bước tới. Ngài đưa chân lên tấm ván — cái bẫy rớt xuống lộ ra hầm lửa cháy phừng phừng. Garahadina giật mình, vội tạt nước định cứu, nhưng Ngài đã bước tiếp. Dưới chân Ngài, từ giữa ngọn lửa, những đóa hoa sen trắng muốt mọc lên đỡ từng bước chân. Hắn đứng chết lặng, nước miếng khô khốc nơi cổ họng. Đức Phật đi thẳng vào nhà, ngồi lên tòa cao. Chư tăng nối nhau bước trên hoa sen vào, lửa tự tắt. Garahadina quỳ sụp, nước mắt lăn dài trên má: "Con không chuẩn bị thức ăn, chỉ là trả thù." Đức Phật ôn tồn: "Không, thức ăn đã có." Ngài chỉ tay, cơm cháo tự hiện đầy mâm. Hắn sám hối: "Xin Ngài tha tội."

Sau cảnh tượng ấy, Garahadina như tỉnh cơn mê. Lòng hối hận dâng trào, hắn nghe Phật thuyết pháp, tâm mở sáng. Đức Phật đọc kệ: giữa đống rác dơ bên đường, hoa sen nở thơm ngát; giữa quần sinh ô nhiễm, đệ tử Phật tuệ giác như ánh dương. Garahadina bàng hoàng chứng quả Tu-đà-hoàn, nhiều người cùng chứng đạo. Từ đó hắn bỏ Ni Kiền Tử, theo Phật, sống hiền hòa. Về sau, chàng cư sĩ ngày nào vẫn hay kể lại câu chuyện hoa sen từ lửa cho kẻ khác nghe, như nhắc mình: thần thông đạo Phật là thật, vô lượng tự tại.

Cuộc đời Garahadina từ đó đổi khác. Hắn không còn rắp tâm tranh chấp, mà cùng Sirigutta làm việc thiện, cúng dường chúng tăng. Tiếng đồn về hầm lửa hoa sen lan xa, ai nghe cũng xúc động. Dù thời nay ta không thấy cảnh ấy bằng mắt, nhưng nghĩ đến hoa sen vươn lên giữa lửa cháy, lòng người cũng dịu lại, biết rằng trong cảnh khổ cực nhất, đệ tử Phật vẫn có thể tu hành thăng hoa.

Ý nghĩa câu chuyện

Thần thông của đức Phật là vô lượng, vững chắc, khác hẳn thần thông ngoại đạo mong manh có khi không có. Qua đó, bài pháp dạy rằng đệ tử Phật phải tu trong cảnh khổ, giữa hận thù hay nghịch cảnh như lửa đốt, vẫn vươn lên làm điều thiện, giữ nhân phẩm — đó là hoa sen mọc từ lửa, biểu tượng của sự giác ngộ bất khuất.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang