Hạt giống gieo trên đất cằn

Buổi chiều ở một ngôi chùa nhỏ ven đô, nắng vàng nhạt trải dài trên sân gạch. Tiếng chuông chùa ngân nga trong gió, mang theo hương trầm thoang thoảng. Một người phụ nữ lớn tuổi, tóc đã điểm bạc, bước vào cổng chùa, tay ôm chiếc túi xách cũ kỹ. Bà nhìn quanh, ánh mắt có chút ngơ ngác, như thể tìm kiếm một điều gì đó đã mất từ lâu.

Bà là cô Phật tử thuần thành ngày nào. Ngày xưa, khi tôi mới quy y, cô đã là một người Phật tử lâu năm, nổi tiếng giàu có, hăng hái ủng hộ khắp nơi. Cô đi chùa này, góp công góp của, ai cũng nể trọng. Còn tôi, lúc đó chỉ là một chú điệu nhỏ bé, lặng lẽ trong chùa, không ai để ý. Thế rồi thời gian trôi, tôi xuất gia, bôn ba tu học, còn cô vẫn sống cuộc đời của một người Phật tử nhiệt thành. Mấy chục năm sau, gặp lại, cô không nhận ra tôi, nhưng tôi nhận ra cô ngay.

“Cô có khỏe không? Cô còn nhớ chú điệu nhỏ hồi ở chùa Từ Ân không?” – Tôi cất tiếng hỏi, giọng trầm ấm.

Cô sững người, nhìn tôi chăm chú, rồi bật cười: “Ôi, thầy nói vậy tôi nhớ rồi. Ngày đó thầy còn nhỏ xíu, hiền lành lắm. Mà thầy giờ khác quá, tôi không nhận ra.”

Tôi mời cô vào phòng khách, rót chén trà nóng. Cô ngồi xuống, thở dài một hơi, đôi mắt nhìn xa xăm. Tôi hỏi thăm về cuộc sống của cô, cô lắc đầu, giọng buồn bã: “Thầy ơi, tôi tu hành bao nhiêu năm, làm bao nhiêu việc phước thiện, vậy mà cuộc đời tôi bây giờ bế tắc quá. Gia đình lục đục, con cái hư hỏng, tâm hồn tôi lúc nào cũng bất an, lo lắng. Tôi không hiểu vì sao.”

Nước trà bốc khói nghi ngút, không gian chùa yên ắng. Tôi nhìn cô, chậm rãi nói: “Cô biết không, từ hồi xưa, khi tôi còn là chú điệu, tôi đã thấy cô đi con đường không đúng rồi. Nhưng lúc đó, đâu ai nghe một chú điệu nói gì. Tôi đành âm thầm giữ trong lòng.”

Cô tròn mắt ngạc nhiên: “Sai chỗ nào, thầy nói tôi nghe thử?”

Tôi từ từ phân tích: “Cô à, ngày xưa cô làm phước rất nhiều, nhưng cô có bao giờ dừng lại để nhìn vào tâm mình không? Cô có bao giờ ngồi yên, tĩnh lặng, để cho những suy nghĩ lắng xuống không? Cô cứ chạy theo việc này việc kia, hết ủng hộ chỗ này lại đến chỗ kia, nhưng tâm cô lúc nào cũng bận rộn, lo âu, tính toán. Cô gieo bao nhiêu hạt giống tốt, nhưng gieo trên đất cằn khô, không có nước tưới của sự tĩnh lặng, thì làm sao nảy mầm được?”

Cô im lặng, hai tay run run cầm chén trà. Một lúc lâu sau, cô mới thì thào: “Thầy nói đúng... Tôi cứ nghĩ làm nhiều việc phước là đủ rồi. Tôi không bao giờ để tâm mình được yên. Lúc nào cũng lo chuyện này, nghĩ chuyện kia, hết tính toán chuyện làm ăn lại lo chuyện con cái, rồi lại nghĩ đến chuyện đi chùa, đóng góp. Đầu tôi chưa bao giờ ngừng suy nghĩ.”

“Đó chính là vấn đề,” – tôi nói, giọng trầm xuống. “Đạo Phật dạy chúng ta phải biết dừng lại. Không phải dừng việc làm phước, mà là dừng cái tâm chạy loạn. Nếu tâm cứ mãi bận rộn, dù là bận rộn việc tốt, thì cũng không khác gì nước hồ bị khuấy động. Có bao giờ cô thấy mặt nước phẳng lặng mà in được bóng trăng chưa? Chỉ khi nước lặng, mọi thứ mới hiện rõ. Tâm cũng vậy. Cô làm phước mà tâm không tĩnh, thì phước ấy cũng chỉ như hạt giống rơi trên đá, không thể lớn lên.”

Nước mắt cô bắt đầu lăn dài trên gò má nhăn nheo. Cô nghẹn ngào: “Vậy bây giờ tôi phải làm sao, thưa thầy? Tôi đã bỏ phí mấy chục năm rồi.”

Tôi nhìn cô, ánh mắt đầy từ bi: “Cô đừng tiếc nuối quá khứ. Hôm nay cô nhận ra được điều đó là đã quý rồi. Từ bây giờ, mỗi khi cô thấy tâm mình bận rộn, cô hãy dừng lại. Thở sâu, buông bỏ những suy nghĩ đó xuống. Tập ngồi thiền mỗi ngày, dù chỉ mười lăm phút. Để tâm được nghỉ ngơi. Khi tâm tĩnh lặng, cô sẽ thấy mọi việc rõ ràng hơn, và những hạt giống phước cô gieo sẽ có cơ hội nảy mầm.”

Cô gật đầu, lau nước mắt, nở một nụ cười nhẹ nhõm như vừa trút được gánh nặng. Từ đó, cô thường xuyên đến chùa, ngồi thiền, học cách buông bỏ. Dần dần, cuộc sống của cô thay đổi. Gia đình êm ấm trở lại, tâm hồn cô bình an, không còn những lo âu vô cớ. Cô vẫn làm phước, nhưng với một tâm thế khác – tĩnh lặng và sáng suốt.

Ý nghĩa câu chuyện

Làm phước, tu tập mà tâm còn bận rộn, lo âu, tính toán thì cũng như gieo hạt giống trên đất cằn khô, không thể kết trái. Điều quan trọng không chỉ là làm việc tốt, mà còn phải biết dừng lại, giữ tâm tĩnh lặng, thanh tịnh. Chỉ khi tâm an, mọi việc mới hanh thông, cuộc đời mới bình yên.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang