Hạt Giống Đúng Đời

Gió chiều thổi nhẹ qua hiên chùa, mang theo mùi trầm hương thoảng lẫn đất ẩm sau cơn mưa nhỏ.Tiếng chuông chùa chiều vừa dứt, hồi âm còn vương trên đỉnh tháp. Lá cây đang lắc rắc rụng xuống sân gạch cổ, gợi lên một hình ảnh thanh bình đến lạ. Nhưng trong khoảng không gian yên ắng đó, có một người không cảm nhận được sự thanh bình ấy.

Trần Mạnh, một Phật tử trẻ, đang ngồi trên thềm đá mats, đôi mắt vô hồn nhìn ra khoảng sân vắng. Anh đã đến đây được ba năm, cái đoạn đường ngắn từ nhà đến chùa chỉ độ mười lăm phút đi xe, nhưng với anh nó là cả một cuộc đời mới. Ba năm — một quãng thời gian đủ để một chàng trai hai mươi lăm tuổi thấy rõ sự bất lực của bản thân trên con đường tu tập. Anh luôn có mặt ở chùa từ tờ mờ sáng, tham gia mọi khoá tu, đọc kinh đến thuộc lòng, và cố gắng nhất có thể để giữ tâm thanh tịnh. Nhưng trong sâu thẳm, anh biết mình đang đứng yên tại chỗ, thậm chí có lúc cảm thấy đạo tâm còn yếu đi chứ không lớn lên.

Anh từng hỏi thầy trụ trì: "Thưa thầy, con tu hành cần mẫn thế này mà sao đạo lực chẳng tiến, thậm chí có lúc còn thấy nhớ nhà, nhớ chuyện đời thường đến mức bất lực?" Thầy chỉ mỉm cười hiền lành, ánh mắt thông tuệ như đã thấu hiểu mọi sự. "Con có nhớ hình ảnh cái cây không? Một cái cây chỉ được tưới nước mà không có phân bón thì sẽ không bao giờ lớn lên được. Nó không chết, nhưng cũng chẳng bao giờ vươn lên được." Trần Mạnh ngơ ngác không hiểu.

Thầy kể tiếp, giọng trầm ấm: "Trong cuộc tu, tưới nước chính là kiểm soát nội tâm, lắng tâm trong thiền định. Con siêng năng kiểm soát tâm hồn từng giờ phút — điều đó tuyệt vời. Nhưng dù con có kiểm soát đến trăm nghìn năm đi nữa, nếu không biết tạo công đức, không biết giúp người, thương yêu chúng sinh, mở mang Phật pháp, thì đạo quả không bao giờ thành tựu được. Giống như cái cây chỉ có nước mà không có phân — nó sẽ sống mãi ở đó mà không lớn lên, không ra hoa kết trái."

Trần Mạnh bàng hoàng nhận ra. Suốt ba năm qua, anh chỉ lo「kiểm soát」tâm mình,「tránh」nghịch cảnh,「sợ」làm sai mà chưa bao giờ「làm」gì cả. Anh chưa bao giờ chủ động giúp đỡ một Phật tử mới đến chùa, chưa bao giờ tham gia các chương trình từ thiện, chưa bao giờ mở lòng để「cho đi」. Anh chỉ「nhận」và「giữ」, sợ mất, sợ sai, sợ điều phiền não ảnh hưởng đến cái«tâm thanh tịnh»của mình.

Từ hôm đó, Mạnh bắt đầu thay đổi. Anh không chỉ ngồi thiền mà còn xung phong phụ việc nhà bếp, nấu cơm cho các khoá tu. Anh giúp một cụ già trong xóm chùa khiêng nước, sửa chữa nhỏ. Anh lắng nghe một Phật tử khác đang buồn bã tâm sự, không khuyên răn gì nhiều, chỉ ngồi bên cạnh, giữ cho họ cảm giác không đơn độc. Anh bắt đầu«bón phân»cho cây đạo của mình. Đôi khi anh thấy mệt, thấy«lệch»quỹ đạo tu tập «thanh tịnh»của mình, nhưng khi nhìn một nụ cười trên môi cụ già, hay cảm nhận sự nhẹ nhõm trong lòng Phật tử kia, anh hiểu rằng đó chính là «phân bón»thiêng liêng ấy.

Một buổi chiều, khi Mạnh đang rửa chén sau bữa cơm chay, một vị tăng đi ngang, khẽ gật đầu mỉm cười: "Cây của con đang lớn lên đấy." Mạnh ngước lên, ngọn roi rửa chén trong tay khựng lại. Anh thấy lòng ấm áp lạ thường, rồi nước mắt bỗng dưng rưng rưng. Không phải vì đau khổ, mà vì một niềm vui nội tâm anh chưa bao giờ được cảm nhận — cái cảm giác «đang lớn lên»trên con đường tu tập.

Giờ đây, khi Phật đài vinh quang của ngày Phật đản, Trần Mạnh quỳ gối, lòng tràn ngập biết ơn. Anh hiểu rằng sự tu hành không phải là «đào»một cái «hố»thanh tịnh«bên trong»mà«trốn»khỏi thế giới bên ngoài, mà là «trồng»một cái «cây»bắt rễ sâu vào cuộc đời thật này. Cây đó cần«phân»— là sự«cho đi»vô điều kiện; cần«nước»— là sự«giữ»tâm thanh tịnh. Cả hai phải luôn song hành, để«cây đạo»mỗi ngày một«vươn lên».

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học chính của câu chuyện là sự tu hành cần có sự「tươi nước」tức kiểm soát nội tâm và「bón phân」tức tạo công đức, giúp người, thương yêu chúng sinh một cách đồng bộ. Nếu chỉ«tươi nước»mà không«bón phân», đạo tâm sẽ«không chết»nhưng«không lớn lên», không bao giờ đạt đến hoa trái giác ngộ. Ngược lại,«phân bón»chính là hành động«cho đi»vô tư, ích lợi cho tha nhân, và đó là yếu tố không thể thiếu để«cây đạo»phát triển, ra hoa kết trái lợi ích cho đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang