Hạt giống của mùa gặt

Mặt trời vừa nhô lên khỏi lũy tre làng, sương còn đọng trên những tàu lá chuối. Anh Ba ngồi xổm bên bờ ruộng, tay vốc một nắm đất lên, bóp nhẹ. Đất tơi xốp, ẩm đều, nhưng anh thở dài. Ruộng nhà anh năm nào cũng xanh tốt, trái sai trĩu cành, vậy mà mùa này, anh nghe người ta bàn tán chuyện phân bón hóa học làm đất chai đi, trái ăn không còn ngọt như xưa.

Anh Ba làm nông đã hơn hai mươi năm. Từ ngày còn để chỏm, anh đã theo cha ra đồng, học cách gieo hạt, bón phân, tưới nước. Cha anh thường nói: “Đất không phụ người chăm, nhưng mình cho đất cái gì, đất sẽ trả lại cái đó.” Hồi đó anh không hiểu hết, chỉ biết làm sao cho cây lớn, cho trái nhiều là được. Nhưng dần dần, anh nhận ra điều kỳ lạ: hai mảnh ruộng cạnh nhau, cùng giống, cùng nước, nhưng một bên bón phân hữu cơ, một bên bón phân hóa học, khi thu hoạch, trái bên nào cũng đầy đủ, nhưng vị ngọt, độ thơm, và cả sức khỏe của người ăn đều khác.

Một buổi chiều, anh Ba ngồi uống nước với ông Tư hàng xóm. Ông Tư vừa bán một vụ mía, lời to, nhưng mặt ông không vui. Anh Ba hỏi: “Ông được mùa sao còn buồn?” Ông Tư lắc đầu: “Được mùa thật, nhưng toàn dùng thuốc kích thích, phân hóa học. Giờ đất chai lì, năm sau chắc phải bỏ hoang mà cải tạo lại. Còn mấy đứa nhỏ trong nhà, ăn trái cây mình trồng mà cứ đau bụng hoài.” Anh Ba im lặng. Anh nhớ lời cha: “Mình trồng cây để hái trái, nhưng cái cách mình trồng sẽ quyết định trái đó có thơm ngon, có lành hay không. Đừng thấy trái mà quên gốc.”

Đêm đó, anh Ba trằn trọc. Anh nghĩ về chính cuộc đời mình. Anh từng muốn làm giàu nhanh, từng tính bán thêm ít hàng gian, cân thiếu, trộn lẫn. Nhưng anh nhớ có lần bà cụ hàng xóm bán chuối, dù nghèo vẫn không bao giờ gian dối. Bà nói: “Làm ăn chân chính thì ngủ ngon, giàu có cũng thanh thản. Còn làm bất chính, giàu mà lúc nào cũng nơm nớp lo sợ.” Anh Ba nhận ra: cái giàu của người bán thịt khác cái giàu của người bán chuối. Cùng là tiền, nhưng đồng tiền từ sự lừa lọc khiến tâm hồn nặng nề; đồng tiền từ mồ hôi chân chính khiến lòng nhẹ nhõm.

Sáng hôm sau, anh Ba quyết định thay đổi. Anh ra chợ mua ít phân hữu cơ, bỏ hẳn thuốc kích thích. Anh chăm sóc từng luống rau, tỉa từng cành, bắt từng con sâu bằng tay. Người làng chê anh dại, làm lâu, tốn công. Nhưng anh cười: “Tôi trồng cây để hái trái, nhưng tôi cũng trồng cả cái tâm của mình. Trái ngọt mà tâm đục thì cũng chẳng vui.”

Đến mùa thu hoạch, rau của anh Ba xanh mướt, trái căng mọng, ăn vào ngọt mát. Thương lái đến tận nhà trả giá cao hơn, vì biết vườn anh sạch, an toàn. Anh Ba không giàu nhanh, nhưng anh ngủ ngon, lòng thanh thản. Anh hiểu ra một điều: cứu cánh tốt đẹp không thể đến từ phương tiện xấu xa. Hạt giống nào gieo xuống, mùa gặt ấy sẽ gặt về. Và cái tốt đẹp của mùa gặt đã nằm ngay trong từng hạt giống, từng nhát cuốc, từng giọt mồ hôi.

Ý nghĩa câu chuyện

Phương tiện và cứu cánh không tách rời. Cái kết quả ta đạt được luôn mang dấu ấn của con đường ta đi. Vì vậy, muốn có một cứu cánh tốt đẹp, thanh cao, ta phải chọn phương tiện trong sạch, chân chính ngay từ đầu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang