Hạt cải trắng và bài học về cái chết không ai tránh khỏi

Chiều tà đỏ quạch như vết thương hở trên nền trời xứ Xá Vệ. Gió lùa qua kẽ lá cây bồ đề trong tịnh xá, mang theo mùi đất khô và tiếng chuông mõ xa xăm. Bà Kisagotami ôm lấy cái xác đứa con nhỏ đã lạnh ngắt vào lòng, hai tay bà run bần bật, móng tay bấm sâu vào da thịt đến bật máu nhưng bà không hay. Nước mắt lăn dài xuống má, rơi xuống đôi môi tím tái của đứa trẻ. Bà lẩm nhẩm, hơi thở hổn hển: “Con ơi, mẹ sẽ tìm cách cứu con, nhất định sẽ có cách...”

Bà vốn là một cư sĩ nghèo sống ở thành Xá Vệ, gần nước Thích Ca, ngôn ngữ na ná nhau. Đứa con trai duy nhất của bà vừa chết vì bạo bệnh sau mấy ngày sốt cao. Mới sáng hôm qua thôi, nó còn cười đùa chạy quanh sân, vậy mà giờ đây xác nó cứng đờ trong tay mẹ. Nỗi đau ấy tích tụ từ khi bà sinh con, nuôi con, yêu con bằng cả tấm lòng, nay bị cắt đứt phũ phàng khiến bà như kẻ mất hồn. Không cam lòng nhìn con vĩnh viễn rời xa, bà quyết định bồng xác đứa bé chạy đến tịnh xá tìm Đức Phật, hy vọng Ngài sẽ dùng phép mầu làm con bà sống lại.

Đứng trước cổng tịnh xá, bà thở dốc, áo thấm đẫm mồ hôi và nước mắt. Một vị tỳ kheo ra đón, bà vội níu lấy vai vị ấy, giọng nức nở: “Thưa ngài, xin cho tôi gặp Đức Phật, con trai tôi chết rồi, Ngài sẽ cứu được nó phải không?” Vị tỳ kheo lặng nhìn, rồi dẫn bà vào. Đức Phật ngồi tĩnh lặng dưới gốc cây, ánh mắt từ bi nhưng không vội nói lời an ủi. Bà quỳ xuống, đặt xác con trước Ngài, lòng giằng xé giữa hy vọng mong manh và nỗi tuyệt vọng đang cào xé: “Ngài ơi, xin hãy cứu con tôi, tôi không thể sống thiếu nó.” Đức Phật nhìn bà, giọng trầm mà rõ: “Này hiền mẫu, Ta sẽ giúp bà. Nhưng trước hết, bà hãy đi đến các nhà trong thành, xin một hạt cải trắng từ những gia đình chưa từng có cha mẹ, con cái hay người thân nào qua đời. Đem hạt cải ấy về đây, Ta sẽ làm thuốc chữa cho con bà.”

Bà lau nước mắt, bế con lên, tin sái cổ rằng chỉ cần xin được hạt cải là con sẽ sống lại. Bà chạy đến nhà đầu tiên, gõ cửa liên hồi. Một bà lão ra mở, bà thưa: “Thưa bà, nhà bà có ai chưa từng chết không? Xin cho tôi một hạt cải trắng.” Bà lão lắc đầu, mắt đỏ hoe: “Nhà tôi ai chẳng có kẻ chết, chồng tôi mất đã mười năm, con trai tôi chết đậu mùa năm ngoái.” Bà lại chạy sang nhà kế bên, giọng khẩn thiết: “Xin hãy cho tôi hạt cải, nhà bà có người chết nào không?” Người đàn ông lộ vẻ ngạc nhiên: “Cô điên rồi, nhà nào mà chẳng có ma chết, mẹ tôi mất hồi còn trẻ, chị tôi chết lúc lụt lội.” Bà đi từ sáng đến chiều, ngõ hẻm nào cũng ghé, chân mỏi rã rời, nắng gắt làm da bà rát bỏng, nhưng nhà nào bà hỏi cũng chỉ lắc đầu. Có đứa trẻ nhìn bà bế xác em bé thì khóc thét, bà chỉ biết ôm con siết chặt hơn.

Đến khi mặt trời tà hẳn, bà đứng giữa ngã tư đường, nhìn đống lá khô bị gió cuốn, bỗng nhiên tim bà như thôi thúc một điều: chẳng nhà nào không có sự mất mát. Bà nhớ lại từng khuôn mặt đau đớn của những người bà gặp, nhận ra cái chết là điều không ai tránh khỏi. Đức Phật không nói thẳng, nhưng để bà tự nghiệm ra trong cơn khủng hoảng tột độ ấy. Bà thầm thì: “Hóa ra không riêng gì ta, ai cũng phải mất mát.”

Bà trở về tịnh xá, không còn lết bước vội vã mà chậm rãi đặt xác con xuống trước Phật. Bà cúi đầu: “Bạch Thế Tôn, con đi khắp thành không nhà nào chưa có người chết, con hiểu rồi.” Đức Phật mỉm cười, ngài đọc bài kệ: “Người tâm ý đắm say con cái và súc vật, rồi tử thần bắt hết như cơn lũ xóa tan.” Bà nghe xong, lòng bình tĩnh hẳn, nỗi đau như được thanh lọc. Bà xin phép xuất gia, từ biệt xác con để tu tập.

Sau này bà chuyên cần hành trì, khi gần đắc đạo, Phật đọc tiếp bài kệ năm xưa: “Ai sống một trăm năm không thấy câu bất tử, tốt hơn sống một ngày thấy được câu bất tử.” Bà chứng A La Hán, thoát khỏi vòng luân hồi khổ đau. Cuộc đời bà từ người mẹ điên cuồng vì con chết đã trở thành vị thánh giải thoát, thấm nhuần chân lý vô thường.

Ý nghĩa câu chuyện

Cái chết là sự thật không ai tránh khỏi; đừng đắm say luyến ái gia đình đến mức quên đi vô thường, hãy tỉnh thức để sống và tu tập hướng đến giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang