Hạt bụi dưới chân Phật

Trong khu rừng tre xào xạc bên dòng sông Niranjana, một buổi chiều cuối mùa mưa, không khí trong tịnh xá Kỳ Viên bỗng trở nên nặng nề. Đức Phật vừa tuyên bố rằng chỉ còn bốn tháng nữa Ngài sẽ nhập Niết bàn. Lời nói ấy như một tảng đá lớn rơi xuống mặt hồ tĩnh lặng, làm vỡ tan mọi yên bình.

Hầu hết các vị Tỳ kheo đều bàng hoàng. Có người khóc nức nở, có người quỳ dưới chân Phật không chịu đứng dậy, có người ngồi thẫn thờ như mất hồn. Riêng trưởng lão Atadita, một vị Tỳ kheo lớn tuổi, lại có phản ứng hoàn toàn khác. Ông không khóc, không than, không níu kéo. Ông chỉ lặng lẽ đứng dậy, khoác y, ôm bát, rồi bước vào khu rừng phía sau tịnh xá.

Kể từ hôm đó, không ai thấy ông nữa. Ông tránh mặt tất cả mọi người. Khi có vị Tỳ kheo khác đến gần, ông liền lặng lẽ rẽ lối khác. Ông không tham gia các buổi tụng kinh chung, không ngồi ăn cùng chúng, không nói một lời nào với ai. Có người bắt gặp ông ngồi thiền dưới gốc cây xoài già từ lúc trời còn tối mịt cho đến khi mặt trời lên cao, mồ hôi ướt đẫm vai y, nhưng mắt ông vẫn nhắm nghiền, môi mím chặt.

“Trưởng lão Atadita bị làm sao vậy?” – một vị Tỳ kheo trẻ hỏi người bạn đồng tu. “Bình thường ông ấy vui vẻ lắm cơ mà. Ai cũng thương ông ấy. Sao bây giờ ông ấy lại lánh mặt mọi người như thế?”

“Phải rồi,” – vị kia đáp – “từ hôm Phật nói sắp nhập Niết bàn, ông ấy cứ như người mất hồn vậy. Không nói, không cười, chỉ lo tu. Có khi nào ông ấy buồn quá hóa điên không?”

Không ai hiểu nổi. Họ bèn đến bạch với Đức Phật. Phật ngồi dưới tán cây bồ đề, ánh mắt từ bi nhìn đám đệ tử đang lo lắng. Ngài mỉm cười, giọng nói trầm ấm như tiếng chuông ngân xa:

“Các con đừng lo. Atadita là người tôn kính Như Lai chân chính nhất.”

Chư Tăng ngơ ngác nhìn nhau. Một vị Tỳ kheo thưa: “Bạch Thế Tôn, sao Ngài lại nói vậy? Những người khác khóc lóc thảm thiết, cầu xin Ngài ở lại, sao không được khen, mà ông Atadita lánh mặt mọi người lại được khen?”

Phật nhẹ nhàng giải thích: “Atadita nghe Như Lai sắp nhập Niết bàn, ông ấy không buồn vì mất chỗ dựa, mà ông ấy lo lắng vì thấy mình chưa chứng đạo. Ông ấy sợ rằng khi Như Lai không còn, ông ấy sẽ không còn cơ hội để tu tập dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Như Lai nữa. Vì thế, ông ấy dồn hết tâm sức để tu hành, không để phí một giây phút nào. Đó mới là lòng tôn kính chân chính.”

Phật ngừng lại một chút, rồi nói tiếp: “Còn những người chỉ biết khóc lóc, than thở, níu kéo, mà không chịu tu tập, thì đó chỉ là tình cảm ủy mị, không phải là lòng tôn kính thật sự. Dù lợi người bao nhiêu cũng đừng quên tự lợi. Lợi người lợi mình đủ mới tựu thành thắng trí.”

Nghe Phật dạy xong, chư Tăng mới vỡ lẽ. Họ nhìn về phía khu rừng nơi trưởng lão Atadita đang ẩn tu, lòng đầy kính phục. Và từ đó, câu chuyện về vị Tỳ kheo già lặng lẽ tu hành khi nghe tin Phật sắp nhập Niết bàn đã trở thành một bài học quý giá cho tất cả những ai muốn tôn kính Phật một cách chân chính.