Hai vương phi và ngọn lửa nghiệp chướng

Kinh thành Kosambi những ngày ấy chìm trong một bầu không khí kỳ lạ. Mặt trời vẫn lên, chợ vẫn họp, nhưng người ta đi qua đi lại với ánh mắt dò xét, thì thầm với nhau những câu chuyện về một vị sa môn dòng họ Thích Ca. Có người nói Ngài đẹp tựa ánh trăng rằm, có kẻ lại bảo Ngài là kẻ phá hoại đạo hạnh. Nhưng ở một góc kinh thành, trong khu vườn của vương phi Samavati, không khí lại hoàn toàn khác. Những cung nữ tụ tập quanh bà, mắt sáng rỡ, tay chắp lại lắng nghe từng lời bà kể về Đức Phật, về những bài pháp khiến lòng người nhẹ tênh như mây trời.

Samavati vốn không phải người quyền quý từ trong bụng mẹ. Nàng từng là con gái một gia đình giàu có trong kinh thành. Nhưng rồi một trận dịch tả khủng khiếp ập đến, người chết la liệt khắp nơi, không thuốc thang, không cứu chữa. Cha mẹ nàng hoảng sợ, đập tường sau nhà, dắt các con trốn vào rừng sâu. Họ sống trong rừng suốt thời gian dài, ăn rau rừng, uống nước suối, chờ đợi cơn dịch đi qua. Khi trở về, cả gia đình đã chết sạch, chỉ còn nàng lẻ loi. Nhờ dung mạo xinh đẹp, nàng được ông chưởng khố Gosaka nhận làm con nuôi, rồi tiến cung, trở thành vương phi của vua Udena.

Trong khi đó, ở một vùng khác, có một thiếu nữ Bà-la-môn tên Magandiya, xinh đẹp tuyệt trần, sang trọng kiêu kỳ. Cha mẹ nàng là những người thông thạo kinh Vệ Đà, biết xem tướng, biết bói toán. Họ tin rằng con gái họ phải làm hoàng hậu, chứ không thể gả cho kẻ tầm thường. Bao nhiêu người đến hỏi cưới đều bị họ từ chối thẳng thừng: “Kẻ đó không đáng xách dép con gái ta.” Một hôm, người cha tình cờ gặp Đức Phật. Ông đứng sững sờ trước vẻ đẹp trang nghiêm của Ngài. Da trắng muốt, ánh mắt từ bi, dáng đi ung dung tự tại. Ông nghĩ: “Rể của ta chính là người này!” Ông vội chạy về, kéo vợ con đến gặp Ngài. Nhưng khi họ đến nơi, Đức Phật đã ngồi dưới gốc cây, và trên nền đá in dấu chân Ngài. Người vợ nhìn dấu chân, lắc đầu: “Ông đừng mơ tưởng nữa. Người này đã thoát khỏi dục lạc thế gian rồi.” Nhưng người cha không tin, cứ chạy đến giới thiệu con gái mình. Đức Phật chỉ thong thả nói: “Trên thế gian này, mọi điều đều vô thường. Thân thể mà ông bà gọi là xinh đẹp, thật ra chỉ là cái túi da đựng những thứ dơ bẩn. Ta không bao giờ muốn đụng đến, dù chỉ bằng ngón chân.” Hai ông bà nghe xong, tâm bừng tỉnh, chứng quả ngay tại chỗ. Còn Magandiya, cô gái trẻ đứng bên cạnh, mặt tái đi vì giận dữ. Nàng chưa hiểu đạo lý, chỉ nghe thấy mình bị khinh rẻ, bị gọi là thứ dơ bẩn. Mối hận đó âm ỉ cháy trong lòng nàng.

Về sau, Magandiya được người chú dẫn lên kinh đô, gặp vua Udena. Vua thấy nàng xinh đẹp sang trọng, liền nhận làm vương phi. Nhưng lòng căm hận vị sa môn năm nào vẫn không nguôi. Khi biết rằng vương phi Samavati – kẻ tình địch của nàng – lại là người kính tin vị sa môn đó, nàng càng ghét thêm. Nàng bắt đầu tâu với vua đủ điều xấu về Samavati: “Nàng ta ác lắm, nàng ta lừa dối bệ hạ.” Vua Udena vốn không có chính kiến, nghe ai nói gì cũng gật. Magandiya còn tổ chức người bao vây Đức Phật và chư tăng mỗi khi Ngài đi khất thực, chửi mắng thậm tệ. Nhưng vua vẫn không nghe lời nàng để trị tội Samavati.

Một ngày, vua đi săn xa. Magandiya thấy cơ hội đã đến. Nàng ra lệnh cho tay chân bí mật đóng kín các cửa cung điện của Samavati, rưới dầu khắp nơi, rồi châm lửa. Ngọn lửa bùng lên dữ dội, thiêu rụi cả cung điện. Samavati cùng gần trăm cung nữ chết cháy trong biển lửa ấy. Tiếng kêu cứu thảm thiết vang vọng nhưng không ai cứu được. Khi vua trở về, ông ngồi phệt xuống thềm, nhìn đống tro tàn, lòng đau như cắt. Nhưng ông cố giấu nỗi đau. Một kẻ trong đám tùy tùng hỏi: “Thưa đại vương, ai đã gây ra chuyện này?” Vua Udena trầm ngâm rồi nói: “Samavati lúc còn sống đã làm phiền ta rất nhiều. Chỉ có kẻ thật sự yêu ta mới làm chuyện này.” Magandiya đứng bên cạnh, nghe vậy, không kìm được, thốt lên: “Chính thần thiếp đã làm! Thần thiếp làm vì bệ hạ, để dẹp kẻ gây phiền toái ấy.” Vua nhếch môi, nói: “Ta sẽ thưởng cho ái khanh. Ái khanh có bao nhiêu bà con, cứ gọi tất cả đến đây, ta thưởng hết.” Magandiya mừng rỡ, sai người về quê gọi tất cả họ hàng, dù xa hay gần, ai nghe nói có thưởng cũng kéo lên. Khi họ đến đông đủ, vua ra lệnh trói tất cả, chôn nửa người xuống đất, rồi cho trâu cày lên, dập xuống, giết sạch không chừa một ai. Riêng Magandiya, vua cho thiêu sống ngay trước mặt mọi người. Cái chết của nàng và dòng họ kinh hoàng đến mức cả xứ Kosambi chấn động, tiếng đồn lan xa khắp các vương quốc.

Khi các tỳ kheo nghe tin, họ đến hỏi Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, vì sao lại có những cái chết khủng khiếp như vậy?” Đức Phật nhìn các vị tỳ kheo, giọng trầm buồn: “Samavati sống biết tu hành, nên dù chết, cuộc đời nàng vẫn có ý nghĩa. Còn Magandiya, sống mà tâm đầy ác niệm, căm thù bậc đáng kính, thì khác nào đã chết từ lâu. Cả hai đều chết, nhưng một người chết trong ánh sáng, một người chết trong bóng tối.”

Đức Phật dạy thêm: “Người sống có ý nghĩa là người biết tu hành. Sống mà như đã chết là kẻ ác tâm. Hiểu rõ điều ấy, bậc trí tinh cần, tu tập giới định tuệ, đạt đến niết bàn tối thượng.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về hai vương phi Samavati và Magandiya cho chúng ta bài học sâu sắc: một đời sống có ý nghĩa không nằm ở việc sống lâu hay giàu sang, mà nằm ở việc ta có biết tu hành, biết làm điều thiện, biết mang lại an vui cho người khác và thăng tiến tâm linh của chính mình. Người sống mà chỉ biết ích kỷ, sân hận, ganh ghét, thì dù còn thở, cũng khác nào đã chết. Ngược lại, người biết sống vì mọi người, biết buông bỏ thù hận, thì dù ra đi, vẫn để lại một cuộc đời đáng sống.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang