Hai Vương Phi

Kinh thành Câu-thiểm-di những ngày ấy như một nồi nước sắp sôi. Trên các nẻo đường, dưới những gốc cây đa cổ thụ, đâu đâu cũng văng vẳng những lời chửi rủa, những tiếng xì xào bàn tán. Người ta bảo nhau rằng có một sa-môn dòng họ Thích đã đến đây, và ông ta dám khinh miệt cả những gia đình Bà-la-môn quyền quý nhất. Nhưng cũng có người lặng lẽ tìm đến, ngồi nghe pháp, rồi ra về với gương mặt bừng sáng lạ thường.

Giữa cái thành phố đầy biến động ấy, cung điện của vua Ưu Đà Na là nơi tụ hội của hai luồng khí trái ngược. Một bên là vương phi Sāmāvatī, người đàn bà dịu dàng, sáng suốt, luôn kính tin Tam Bảo. Nàng không chỉ tự mình quy ngưỡng mà còn dìu dắt gần một trăm cung nữ theo Phật, ngày ngày nghe pháp, tụng kinh, sống một đời thanh tịnh giữa chốn cung son gác tía. Còn bên kia là vương phi Māgandiyā, người đàn bà đẹp nghiêng nước nghiêng thành nhưng lòng dạ chứa đầy hận thù. Nàng ta căm ghét đức Phật đến tận xương tủy, và cũng ghét luôn cả Sāmāvatī – kẻ tình địch đã cướp mất sự sủng ái của nhà vua.

Mối hận của Māgandiyā không phải tự nhiên mà có. Ngày xưa, khi nàng còn là một thiếu nữ xinh đẹp tuyệt trần, con gái của một gia đình Bà-la-môn danh giá, biết coi tướng, biết trì chú, cha mẹ nàng đã từ chối biết bao lời cầu hôn của những chàng trai tài giỏi. Họ chờ một bậc đế vương, một người xứng đáng với nàng. Cho đến một hôm, người cha tình cờ gặp đức Phật trên đường. Ông sững sờ trước dung nhan sáng ngời, trước khí chất phi phàm của một con người mà ông chưa từng thấy. Ông nghĩ: “Đúng rồi! Rể của ta phải là người này!”. Ông hớt hải chạy về, kéo vợ và con gái đến gặp. Nhưng đức Phật chỉ ôn tồn nói:

“Trên thế gian này, mọi điều đều vô thường. Thân thể mà các người gọi là xinh đẹp, thật ra chỉ là một cái túi da, bên trong đựng toàn những thứ dơ bẩn. Ta không bao giờ muốn đụng đến, dù chỉ bằng ngón chân.”

Cha mẹ nàng nghe xong, bừng ngộ, liền xin xuất gia theo Phật. Còn Māgandiyā, cô gái kiêu hãnh, đùng đùng nổi giận. Nàng ôm mối hận thù với cái “sa-môn” dám khinh miệt nàng. Sau này, nàng được chú đưa vào cung, trở thành vương phi của vua Ưu Đà Na. Nhưng mối hận vẫn nguyên vẹn, và khi phát hiện ra Sāmāvatī – người tình địch của nàng – lại chính là đệ tử của kẻ thù ấy, lòng ghen ghét càng bùng cháy dữ dội.

Māgandiyā bắt đầu dùng mọi thủ đoạn. Nàng tâu với vua đủ điều xấu xa về Sāmāvatī, rằng nàng ta lén lút cúng dường, rằng nàng ta coi thường nhà vua. Nhà vua vốn không có chánh kiến, ai nói gì cũng nghe, nhưng cũng chẳng làm gì. Thấy vua không động lòng, Māgandiyā bèn tổ chức người đi chửi rủa đức Phật khắp nơi. Mỗi khi đức Phật cùng chư tăng đi khất thực, bọn họ lại bao vây, dùng những lời lẽ thô tục nhất để mạ lị. Nhưng đức Phật vẫn thản nhiên, như một đóa sen giữa bùn nhơ.

Một ngày kia, nhân lúc vua đi vắng, Māgandiyā quyết định ra tay. Nàng sai tay chân bí mật đóng kín mọi cửa cung điện của Sāmāvatī, rồi đổ dầu khắp nơi, châm lửa đốt. Ngọn lửa bốc lên ngùn ngụt, thiêu rụi cả cung điện cùng gần một trăm cung nữ và vương phi Sāmāvatī. Người ta kể rằng, trong giây phút cuối cùng, Sāmāvatī vẫn ngồi an nhiên niệm Phật, không hề sợ hãi, bởi nàng biết mình đã sống một đời có ý nghĩa.

Khi vua trở về, nhìn đống tro tàn, ông ngồi phệt xuống thềm, đau đớn đến tê tái. Có kẻ hỏi:

“Tâu đại vương, ai đã gây ra chuyện này?”

Vua Ưu Đà Na nghiến răng, gài bẫy:

“Sāmāvatī lúc còn sống đã làm phiền trẫm rất nhiều. Kẻ nào làm chuyện này hẳn là rất yêu trẫm.”

Māgandiyā tưởng thật, hí hửng thưa:

“Chính thần thiếp đã làm điều đó, vì quá yêu đại vương mà dẹp bỏ kẻ gây phiền toái này.”

Vua cười gằn:

“Ái khanh thật tốt! Trẫm sẽ thưởng cho ái khanh. Hãy gọi tất cả bà con của nàng đến đây, trẫm sẽ thưởng cho tất cả.”

Māgandiyā mừng rỡ, sai người về quê gọi tất cả bà con, dù gần dù xa, ai nghe nói được thưởng cũng kéo lên. Khi họ tề tựu đông đủ trước cung, vua ra lệnh trói tất cả, chôn nửa người xuống đất, rồi cho trâu cày lên, dập xuống, giết sạch không còn một mống. Riêng Māgandiyā, nhà vua cho thiêu sống ngay trước mắt mọi người. Cái chết của nàng thảm khốc đến rợn người.

Tin dữ lan khắp Câu-thiểm-di, rồi truyền ra các vương quốc lân bang. Các vị tỳ kheo kinh hoàng đến hỏi đức Phật về cái chết khủng khiếp ấy. Đức Phật lặng lẽ nhìn họ, rồi nói:

“Này các thầy, có người sống mà như đã chết, vì tâm ác đã giết chết mọi điều tốt đẹp trong họ. Có người chết mà như vẫn sống, vì đời sống của họ đã tràn đầy ý nghĩa. Sāmāvatī dù chết vẫn là người sống có ý nghĩa, vì nàng biết tu hành. Còn Māgandiyā, tuy sống nhưng đã chết từ lâu, vì lòng căm thù đã thiêu đốt tâm hồn nàng.”

Đức Phật kết luận bằng bài kệ:

“Người sống rất ý nghĩa là người biết tu hành. Sống mà như đã chết là những kẻ ác tâm. Hiểu rõ ràng điều ấy, bậc trí rất tinh cần, huân tu giới định tuệ, đạt tối thượng niết bàn.”

Hai người phụ nữ ấy, một người chết cháy trong cung điện, một người chết cháy giữa sân rồng, nhưng số phận của họ khác nhau một trời một vực. Một người ra đi trong an lạc, bởi cả đời chỉ biết làm điều thiện, nuôi dưỡng tâm từ. Một người ra đi trong đau đớn, bởi cả đời chỉ nuôi dưỡng hận thù. Cái chết của họ là bài học lớn cho tất cả chúng sinh: đừng để lòng hận thù thiêu đốt tâm hồn mình, bởi khi ta gieo nhân ác, ta sẽ gặt quả dữ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về hai vương phi Sāmāvatī và Māgandiyā dạy chúng ta rằng: cuộc sống có ý nghĩa hay không không nằm ở việc ta sống lâu hay chết sớm, giàu hay nghèo, mà nằm ở việc ta có biết tu hành, biết sống thiện lành, biết mang lại an vui cho người khác hay không. Người sống mà chỉ biết gieo hận thù, ghen ghét, thì dù còn thở, cũng đã chết từ lâu trong tâm hồn. Ngược lại, người biết sống vị tha, biết hướng thiện, thì dù có ra đi, vẫn là một cuộc đời trọn vẹn và ý nghĩa. Hãy luôn coi chừng tâm mình, đừng để những cảm xúc tiêu cực như giận hờn, đố kỵ chi phối, bởi chúng chính là ngọn lửa thiêu đốt hạnh phúc của chính ta.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang