Hai Vương Phi

Buổi chiều tại kinh thành Câu-thiểm-di, nắng vàng trải dài trên những mái ngói đỏ, nhưng không khí trong hoàng cung lại nặng nề như có một cơn bão đang cuộn lên từ bên trong. Trong khu vườn thượng uyển, vương phi Sāmāvatī đang cùng các cung nữ lặng lẽ dâng hương trước một pho tượng Phật nhỏ. Đôi mắt nàng dịu dàng, ánh lên sự an nhiên lạ thường. Nàng khẽ mỉm cười khi nghe tiếng chim hót, như thể mọi phiền não của thế gian đều không thể chạm đến nàng.

Nhưng ngay tại một góc khác của hoàng cung, vương phi Māgaṇḍiyā đang đứng bên cửa sổ, đôi mày cau lại, ánh mắt sắc lạnh nhìn về phía khu vườn. Nàng nghiến răng, nghĩ đến vị Sa-môn Cồ-đàm mà nàng hận thấu xương – kẻ đã dám khinh miệt nhan sắc của nàng trước mặt cha mẹ nàng. Từ ngày đó, lòng nàng chỉ còn một ý nghĩ: phải hủy diệt kẻ ấy cùng tất cả những ai đi theo hắn.

Cha mẹ của Māgaṇḍiyā vốn là những Bà-la-môn thông thái, biết rõ tướng số. Họ đã từ chối biết bao lời cầu hôn vì cho rằng con gái họ phải làm hoàng hậu. Khi họ gặp Đức Phật, họ đã kinh ngạc trước dung nhan tuyệt thế của Ngài, và nghĩ rằng đó chính là người xứng đáng. Nhưng Đức Phật chỉ thản nhiên nói:

“Thân này chỉ là túi da đựng đầy bất tịnh, ta không bao giờ muốn đụng đến dù chỉ bằng ngón chân.”

Nghe vậy, cha mẹ nàng bỗng giác ngộ, xin quy y Phật. Còn Māgaṇḍiyā, trái lại, căm hận đến tột cùng. Nàng tự nhủ: “Ta sẽ khiến hắn phải trả giá.” Nàng dùng sắc đẹp của mình để quyến rũ vua Ưu Đà Na, trở thành vương phi, rồi không ngừng xúi giục vua chống lại Đức Phật.

Trong khi đó, Sāmāvatī – người vương phi hiền đức – lại hết lòng kính tin Tam Bảo. Nàng thường cúng dường Đức Phật và chư tăng, đồng thời khuyên nhủ các cung nữ sống theo chánh pháp. Sāmāvatī vốn xuất thân từ một gia đình giàu có, nhưng vì nạn dịch tả hoành hành, cả gia đình phải bỏ chạy vào rừng. Cha mẹ nàng chết, nàng trở về và được ông Ghosaka – quan thủ kho của vua – nhận làm con nuôi. Nhờ dung mạo xinh đẹp và đức hạnh, nàng được tiến cung làm vương phi.

Māgaṇḍiyā càng ngày càng ghen ghét Sāmāvatī. Nàng nhiều lần tâu với vua rằng Sāmāvatī có âm mưu phản nghịch, nhưng vua không tin. Bà ta lại cho người đi phỉ báng Đức Phật khắp nơi, thậm chí tổ chức bao vây chửi bới Ngài mỗi khi Ngài đi khất thực. Nhưng Đức Phật vẫn an nhiên, không hề dao động.

Một ngày kia, vua đi vắng. Māgaṇḍiyā lập tức ra lệnh cho tay chân bí mật đóng kín các cửa cung điện của Sāmāvatī, rưới dầu khắp nơi rồi châm lửa. Ngọn lửa bùng lên dữ dội, thiêu rụi cả cung điện. Sāmāvatī cùng gần một trăm cung nữ chết cháy trong biển lửa. Trước khi chết, nàng vẫn giữ được tâm an tịnh, không oán hận, chỉ niệm Phật mà ra đi.

Khi vua trở về, thấy cảnh tượng hoang tàn, ông ngồi phệt xuống bậc thềm, đau đớn tột cùng. Māgaṇḍiyā đứng bên cạnh, trong lòng hả hê nhưng ngoài mặt giả vờ đau buồn. Vua hỏi:

“Ai đã làm nên chuyện này?”

Māgaṇḍiyā vội đáp: “Thần thiếp vì đại vương mà dẹp bỏ mối phiền toái này.”

Vua Ưu Đà Na gật đầu, nhưng trong mắt ánh lên một tia lạnh lùng: “Khanh thật tốt. Ta sẽ thưởng cho khanh và tất cả bà con của khanh.”

Māgaṇḍiyā mừng rỡ, vội cho người về quê mời tất cả bà con lên cung để nhận thưởng. Nhưng khi họ vừa đến nơi, vua ra lệnh trói tất cả lại, chôn nửa người xuống đất rồi cho trâu cày lên, dập chết không còn một ai. Riêng Māgaṇḍiyā, vua cho thiêu sống ngay trước mặt mọi người.

Cả kinh thành chấn động. Mọi người bàn tán về cái chết thảm khốc của hai vương phi. Các vị tỳ kheo bèn đến hỏi Đức Phật:

“Bạch Thế Tôn, vì sao Sāmāvatī – người hiền đức – lại chết thảm như vậy? Còn Māgaṇḍiyā – kẻ ác tâm – cũng chết không kém phần khủng khiếp?”

Đức Phật nhìn các vị tỳ kheo, giọng trầm ấm:

“Này các thầy, Sāmāvatī tuy chết nhưng nàng đã sống một cuộc đời có ý nghĩa, vì nàng biết tu hành, biết kính tin Tam Bảo, đem lại an vui cho mọi người. Còn Māgaṇḍiyā, tuy còn sống nhưng đã chết từ lâu, vì tâm nàng chứa đầy oán hận, ganh ghét, không một chút từ bi.”

Ngài dừng lại rồi nói tiếp:

“Người sống mà không biết tu hành, không làm điều thiện, chỉ sống ích kỷ, sân hận, thì giống như đã chết. Còn người biết tu hành, dù sống hay chết, đều là cuộc sống có ý nghĩa.”

Từ đó, Đức Phật dạy các tỳ kheo bài kệ:

“Người sống rất ý nghĩa là người biết tu hành. Sống mà như đã chết là những kẻ ác tâm. Hiểu rõ ràng điều ấy, bậc trí rất tinh cần, huân tu giới định tuệ, đạt tối thượng Niết-bàn.”

Câu chuyện về hai vương phi lan truyền khắp các vương quốc, nhắc nhở mọi người về giá trị đích thực của cuộc sống.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: cuộc sống có ý nghĩa không nằm ở tuổi thọ hay sự giàu sang, mà ở việc ta có biết tu hành, sống thiện lành, đem lại an vui cho mọi người xung quanh. Người sống mà chỉ biết ích kỷ, sân hận, ganh ghét thì dù còn thở cũng như đã chết. Ngược lại, người biết tu tập, dù có chết đi vẫn là một cuộc đời đáng sống. Hãy luôn trau dồi tâm từ bi, tránh xa oán hận để cuộc sống trở nên ý nghĩa và an lạc.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang