Hai vợ chồng Đại Phú và bài học về phước hữu lậu

Buổi sáng ở thành Ba La Nại, nắng vàng trải dài trên con đường đất dẫn vào khu rừng Isipatana, nơi có vườn Lộc Uyển. Không khí tĩnh lặng, chỉ có tiếng gió thổi qua những tán cây và thỉnh thoảng là tiếng chim hót. Giữa khung cảnh thanh bình ấy, hình ảnh hai vợ chồng ăn xin ngồi bên vệ đường nổi bật lên thật tội nghiệp. Người chồng gầy gò, râu tóc bù xù, đôi mắt vô hồn nhìn xa xăm. Người vợ ngồi co ro bên cạnh, chiếc áo rách rưới, đầu tóc rối bù. Họ chìa tay ra với vẻ mệt mỏi, không còn chút hy vọng nào trong ánh mắt.

Ít ai biết rằng, cách đó chưa đầy hai mươi năm, hai con người này từng là chủ nhân của một gia tài lớn đến mức ngang ngửa cả một quốc gia. Họ tên là Đại Phú, một nhà giàu có tiếng ở thành Ba La Nại. Ông có một người con trai, đến tuổi trưởng thành, ông chọn cho con một gia đình cũng giàu có không kém. Hai bên làm thông gia, tưởng rằng con cái sẽ được hưởng hạnh phúc trọn đời. Nhưng chính sự giàu có quá mức ấy lại là khởi đầu cho bi kịch.

Vì quá giàu, hai bên gia đình không cần dạy con cái cách làm ăn, không dạy chúng tu dưỡng bản thân, cũng chẳng cần dạy chúng làm phước. Họ nghĩ rằng với số tài sản để lại, con cháu vài đời cũng không bao giờ tiêu hết. Khi cha mẹ qua đời, hai vợ chồng trẻ thừa hưởng toàn bộ gia tài khổng lồ đó. Họ bắt đầu sống một cuộc đời xa hoa, trụy lạc, không biết nghĩ đến ngày mai.

“Ngồi không ăn núi cũng lỡ”, câu nói của người xưa quả không sai. Số gia tài lớn đến mức ấy vậy mà cứ ngày ngày tiêu tán như nước chảy qua kẽ tay. Họ đánh bài, ăn chơi, xài tiền không tiếc. Mỗi ngày, họ tiêu vài ngàn đồng tiền vàng, không một chút đắn đo. Vậy mà chỉ trong vòng chưa đầy hai mươi năm, hai vợ chồng đã trắng tay. Họ bán căn nhà cuối cùng, rồi không còn nơi nương tựa. Những người bạn bè ngày xưa từng được họ đãi đằng, giúp đỡ, giờ thấy họ nghèo khó liền quay lưng, không ai đoái hoài. Cuối cùng, họ đành dắt nhau đi lang thang, xin ăn từng bữa qua ngày.

Một buổi sáng nọ, khi Đức Phật đi khất thực qua vùng đó, Ngài dừng lại và mỉm cười. Ngài A Nan thấy vậy liền chắp tay hỏi:

“Bạch Thế Tôn, có duyên cớ gì mà Thế Tôn mỉm cười?”

Đức Phật chỉ tay về phía hai vợ chồng ăn xin đang ngồi bên vệ đường, đáp:

“Này A Nan, ngươi có thấy hai vợ chồng ăn xin ngồi đằng kia không? Họ chính là hai người giàu nhất thành Ba La Nại này. Gia tài họ thừa hưởng là vô tận, vậy mà chưa đầy hai mươi năm, giờ đây họ đã trở thành kẻ ăn xin.”

Ngài A Nan nhìn lại, lòng đầy thương cảm. Đức Phật nói tiếp:

“Phước của hai người này rất lớn. Nếu ngay từ đầu họ đem phước đó để xuất gia tu tập thì đã có thể chứng quả A La Hán. Nếu không xuất gia mà ở gia đình tu tập, họ có thể chứng quả A Na Hàm. Nếu sau một thời gian sống ở thế gian rồi mới phát tâm tu hành, họ cũng có thể chứng quả Tư Đà Hàm hoặc Tu Đà Hoàn. Nhưng vì họ không biết tu tập, hưởng hết phước của mình, bây giờ tất cả phước đều không còn, cả phước hữu lậu lẫn phước vô lậu đều đã hết, nên họ trở thành kẻ ăn xin.”

Rồi Đức Phật nói bài kệ:

“Lúc trẻ không phạm hạnh, không tìm kiếm tiền bạc, như cò già bên ao ủ rũ không bắt cá.”

Hai vợ chồng giàu có năm xưa giờ chỉ còn là hai cái bóng tàn tạ bên đường, không còn khả năng làm gì được nữa, như con cò già đứng bên bờ ao, nhìn đời trôi qua trong uể oải và bất lực.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về hai vợ chồng Đại Phú nhắc nhở chúng ta rằng phước không cố định là hữu lậu hay vô lậu, mà tùy thuộc vào tâm hướng của mỗi người. Phước hữu lậu là những phước báu thế gian như tiền bạc, sắc đẹp, danh vọng, quyền lực – chúng hữu hạn, sẽ cạn kiệt và thường làm tăng bản ngã, dẫn đến những hành động sai lầm, tạo nghiệp ác. Phước vô lậu là phước vô hạn, có được khi ta hướng tâm đến giác ngộ, giải thoát. Vì vậy, nếu có phước, ta nên khéo léo dùng phước để tu tập, làm việc thiện lành, hướng đến sự giác ngộ tâm linh, đừng phung phí vào những thú vui tạm bợ của thế gian.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang