Hai vị sư và cô gái bên đường lầy

Mưa rả rích suốt từ chiều, con đường đất trước mặt giờ đã thành một dải bùn lầy loáng nước, dính chặt vào đế dép mỗi bước chân. Gió thổi qua hàng cây ven đường làm rơi xuống những giọt nước còn đọng trên lá, mát lạnh trên má. Hai vị sư trẻ, vai khoác y vàng, đang lội bộ đi về phía ngôi đền phía trước. Vị đi trước bước chân thong thả, mắt nhìn thẳng, mặc cho bùn đất văng lên gấu áo. Vị đi sau cũng vậy, nhưng thi thoảng lại liếc nhìn đám mây xám xịt trên đầu, như đang đếm xem còn bao lâu nữa trời lại đổ mưa.

Hai người là huynh đệ, cùng xuất gia một thầy, cùng tu học nơi một ngôi chùa nhỏ trong vùng. Từ sáng, họ đã phải đi qua mấy làng xa để làm một việc cho bổn sư, giờ trở về thì trời đã nhập nhoạng. Đường về vốn đã xa, lại thêm đoạn đường lầy này, đi một bước lại phải giữ thăng bằng, không khéo ngã thì cả người lấm lem bùn đất.

Đến gần khúc quanh, cả hai nhìn thấy một cô gái trẻ đứng bên vệ đường, chân đi giày vải trắng, mặc bộ kimono màu xanh nhạt, tay cầm một gói đồ nhỏ. Cô đứng đó đã lâu, nhìn xuống con đường ngập bùn trước mặt rồi lại nhìn sang phía bên kia, vẻ mặt lưỡng lự, không biết làm sao để băng qua mà không làm bẩn quần áo. Thấy hai vị sư đi tới, cô khẽ cúi đầu chào, rồi lại đứng im, đôi chân khẽ chuyển động như muốn bước mà không dám.

Vị sư đi trước dừng lại, nhìn cô gái rồi nhìn xuống đoạn đường lầy lội, khẽ gật đầu như hiểu ý. Ông quay sang cô, giọng trầm ấm:

“Cô không qua được đoạn này đâu. Để ta bồng cô qua.”

Cô gái ngẩng lên, mặt thoáng ngạc nhiên, rồi đỏ mặt, khép nép đứng yên. Vị sư không nói thêm lời nào, bước tới, nhẹ nhàng bồng cô gái lên như bồng một đứa trẻ, vững vàng bước qua đoạn đường lầy. Đến bên kia, ông đặt cô xuống đất, phủi nhẹ tay áo rồi tiếp tục đi, không ngoảnh lại. Cô gái cúi đầu cảm ơn lí nhí rồi vội vã đi khuất vào con đường nhỏ phía trước.

Vị sư đi sau chứng kiến tất cả, sắc mặt tối sầm lại. Ông không nói gì, nhưng bước chân nặng nề hơn, mỗi lần nhìn thấy bóng dáng người huynh đệ phía trước là lại cau mày. Suốt quãng đường còn lại, ông giữ im lặng, không nói một lời nào, mặc cho không khí giữa hai người trở nên nặng nề như bầu trời u ám trên đầu.

Đến khi vào đến cổng ngôi đền, vị sư đi sau không kìm được nữa. Ông bước nhanh lên, chặn trước mặt người huynh đệ, giọng bực bội:

“Huynh biết chúng ta là người tu không? Giới luật của Phật dạy rõ ràng, người xuất gia không được đụng chạm thân thể người khác, nhất là người nữ. Sao huynh lại làm như vậy?”

Vị sư kia dừng bước, quay lại nhìn người em, ánh mắt điềm tĩnh. Ông khẽ mỉm cười, giọng nhẹ nhàng:

“Tôi đã đặt cô ấy xuống bên kia đường rồi mà. Còn huynh, sao huynh vẫn còn mang cô ấy theo tới tận đây?”

Vị sư trẻ đứng sững lại, mặt thoáng ngẩn ngơ. Ông nhìn người huynh đệ, rồi nhìn lại chính mình, chợt nhận ra điều gì đó. Từ đầu đến cuối, chính ông là người cứ mãi suy nghĩ về cô gái, cứ mãi ôm ấp cái ý nghĩ “sai phạm” trong đầu, để rồi giận dữ, bực bội suốt cả quãng đường. Còn người huynh đệ của ông, sau khi làm việc cần làm, đã hoàn toàn buông bỏ, không vương vấn một chút nào.

Người huynh đệ của ông, khi bồng cô gái qua đường, lòng ông không hề khởi một ý niệm nào khác ngoài việc giúp đỡ. Ông không thấy đó là một người nữ, ông chỉ thấy một người đang gặp khó khăn cần được giúp đỡ. Việc làm kia, xét theo giới luật, là có phạm. Nhưng xét theo tâm, theo đạo đức, ông không hề sai. Ngược lại, người em của ông, tuy không hề vi phạm giới luật bên ngoài, nhưng trong lòng lại chất chứa bao nhiêu là giận dữ, bực bội, bao nhiêu là ý nghĩ xét đoán, so bì. Đức hạnh của người nào cao hơn, đã rõ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện giúp chúng ta phân biệt rõ ranh giới giữa giới luật và đạo đức. Giới luật là những quy định ngăn cấm hành vi bên ngoài, còn đạo đức là phẩm chất tốt đẹp bên trong tâm hồn. Một người có thể giữ gìn giới luật nghiêm túc nhưng trong lòng vẫn còn đầy tham, sân, si. Ngược lại, có người vì hoàn cảnh mà phạm giới, nhưng tâm họ vẫn thanh tịnh, vị tha, không hề vương vấn. Người tu cần phải tu sửa cả hai mặt: giữ gìn giới luật để làm đẹp hình tướng bên ngoài, nhưng quan trọng hơn, phải trau dồi đạo đức từ sâu thẳm bên trong tâm hồn. Điều quan trọng nhất không phải là hình thức bên ngoài, mà là tâm niệm bên trong khi thực hiện hành động đó.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang