Hai vị Phật ngồi chung một tòa

Màn sương chiều trên núi Ngũ Đài dày đặc, lất phất bay trong gió lạnh. Ngài Văn Hỷ một mình ôm bình bát, bước chân mỏi nhừ trên con đường đá trơn. Bỗng phía trước hiện ra một lão nông già nua, lưng còng, tay dắt một con trâu vàng. Lão dừng lại, nhìn ngài cười hiền hậu:

“Thầy đi đâu mà chiều hôm thế này? Thôi vào chùa tôi nghỉ một đêm.”

Ngài Văn Hỷ mừng rỡ, theo chân lão vào một ngôi chùa nhỏ. Vừa bước qua cổng, ngài sững sờ: cột kèo, vách tường, mái ngói đều óng ánh sắc vàng như ròng. Trong chánh điện, một ông già râu tóc bạc phơ ngồi trên chiếc ghế, tay chống gậy, mắt sáng như sao. Ông già lên tiếng hỏi:

“Phật giáo ở miền Nam lúc này thế nào?”

Ngài chắp tay đáp:

“Cách Phật đã xa, thời mạt pháp, ít người giữ giới.”

Ông già lại hỏi:

“Chúng trong chúng nhiều hay ít?”

“Trước thì nhiều, sau thì ít.”

Ông già gật gù, rồi chậm rãi nói:

“Còn chúng ở đây thì trước ba, sau ba ba.”

Ngài Văn Hỷ nghe mà chẳng hiểu gì, lòng thấy bối rối. Ngài cúi đầu xin:

“Xin cho con nghĩ lại một đêm.”

Ông già lắc đầu, giọng trầm xuống:

“Thầy còn cái tâm chấp, nên không nghĩ lại đây được.”

Ngài Văn Hỷ chợt nóng mặt, cãi lại:

“Con đâu còn tâm chấp!”

Ông già nhìn thẳng vào mắt ngài:

“Thầy đã thọ giới chưa?”

“Thọ rồi.”

“Nếu không còn tâm chấp thì cần gì phải thọ giới?”

Ngài Văn Hỷ cứng họng, không cãi được. Ông già sai một chú đồng tử dẫn ngài ra khỏi chùa. Đi được một quãng, ngài quay lại hỏi:

“Đây là chùa gì?”

Chú đồng tử đáp:

“Chùa Bát Nhã, trong hang Kim Cang.”

Vừa dứt lời, ngài giật mình hiểu ra: ông già nãy giờ chính là Bồ Tát Văn Thù! Ngài quay lại, nhưng cảnh chùa đã biến mất, chỉ thấy một đám mây ngũ sắc bay lên trời, trên đó có Bồ Tát Văn Thù cỡi sư tử lông vàng. Ngài vội vàng hỏi vọng theo:

“Bạch ngài, trước ba sau ba ba là gì?”

Chú đồng tử mỉm cười, đọc một bài kệ:

“Trong tâm, thân, khẩu, ý thanh tịnh — đó là sự cúng dường tốt nhất.”

Nói xong, tất cả tan biến, chỉ còn lại ngài Văn Hỷ đứng giữa núi rừng, lòng bàng hoàng. Ngài rời Ngũ Đài, tìm đến hội của thiền sư Ngưỡng Sơn Linh Hữu, ở lại làm công quả. Một hôm, đến phiên ngài nấu cháo cho đại chúng. Nồi cháo lớn sôi sùng sục, khói bay nghi ngút. Bỗng nhiên, giữa làn khói, Bồ Tát Văn Thù lại hiện ra, hào quang rực rỡ. Ngài Văn Hỷ nhìn thấy, nhưng không hề quỳ lạy. Ngài cầm cây dầm, đập mạnh xuống nồi cháo mà quát:

“Văn Thù kệ! Văn Thù kệ! Giải thoát kệ! Giải thoát kệ!”

Bồ Tát Văn Thù bay lên cao, cười vang, đọc bài kệ:

“Dưa đắng đắng tới gốc, dưa ngọt ngọt tới ngọn. Đã tu ba đại kiếp, lại bị tăng đánh đòn!”

Rồi ngài biến mất. Ngài Văn Hỷ đứng đó, mỉm cười, lòng không chút lay động. Ngài hiểu rằng: Phật tánh không có hình tướng. Bồ Tát hiện ra cũng chỉ là huyễn ảnh. Cái gì có hình tướng thì có sinh diệt, có hoại diệt. Chỉ có cái vô hình vô tướng, thanh tịnh, bất sinh bất diệt mới là chân lý. Chính vì ngài giữ vững được cái hiểu đó, không bị mê hoặc bởi hình tướng, nên Bồ Tát Văn Thù mới chấp nhận và mỉm cười biến mất.

Về sau, ngài Văn Hỷ được người đời gọi là “Văn Thù giải thoát”, vì ngài đã thoát khỏi mọi ràng buộc của hình tướng, thấy được tự tánh thanh tịnh nơi chính mình.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: chân lý tột cùng là vô hình vô tướng. Khi hành trì, chúng ta dựa vào chùa, thầy, tượng Phật để gieo phước, nhưng đến chỗ giác ngộ cuối cùng, phải buông bỏ mọi chấp trước vào hình tướng. Người nào còn chấp hình, chấp tướng thì cách Phật còn xa. Người nào tin chắc vào cái vô hình vô tướng, giữ tâm thanh tịnh, không bị lụy vào bên ngoài, thì mới đi đúng đường đạo.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang