Hai vị khách và món quà trăm triệu

Ngôi chùa nhỏ nằm giữa khu dân cư, tiếng chuông chiều vừa dứt, sân chùa đã vắng khách. Thầy trụ trì đang ngồi trong thiền thất, bên ấm trà nghi ngút khói, thì nghe tiếng người gọi ngoài cổng.

Người khách thứ nhất bước vào, dáng vẻ rụt rè, tay ôm chiếc phong bì mỏng. Anh ta cúi đầu chào thầy, giọng run run:

“Bạch thầy, con mới đi làm, chưa có nhiều. Con xin cúng thầy chút ít, gọi là tấm lòng hướng Phật.”

Thầy trụ trì đứng dậy, mỉm cười hiền hậu, đỡ tay anh ta:

“Ừ, con có tâm là quý rồi. Vào đây uống chén trà đã, rồi ở lại dùng bữa cơm chay với thầy.”

Thầy dẫn người khách trẻ vào nhà khách, tự tay rót trà, ân cần hỏi han công việc, gia đình. Đến bữa, thầy còn gắp thức ăn cho anh, dặn dò:

“Con nhớ giữ tâm lành, siêng năng làm việc thiện, đừng quá bận tâm đến chuyện cúng dường. Phật chỉ muốn con được an vui.”

Người khách trẻ cảm động, nước mắt lưng tròng, ra về mà lòng ấm áp lạ thường.

Chiều hôm sau, một người đàn ông trung niên bước vào chùa, dáng vẻ quen thuộc, như đã đến đây nhiều lần. Ông ta đặt phong bì dày cộm lên bàn, giọng lớn tiếng:

“Thưa thầy, con cúng chùa mười triệu. Nhờ thầy lo cho chú tiểu kia giùm con.”

Thầy trụ trì ngồi yên, không nhìn phong bì, chỉ lạnh nhạt nói:

“Ừ, để đó đi. Con vào bếp phụ nấu cơm cho thầy.”

Người đàn ông sững lại, nhưng rồi cũng lủi thủi vào bếp. Cả buổi chiều, thầy không nói thêm một lời nào với ông ta. Đến khi ông ta chuẩn bị ra về, lên tiếng chào, thầy chỉ phẩy tay:

“Đi đi, không cần chào hỏi gì nữa.”

Người đàn ông ra về với vẻ mặt hậm hực, không hiểu vì sao mình cúng tiền nhiều mà lại bị đối xử thậm tệ. Còn người khách trẻ hôm trước, cúng ít hơn, lại được thầy quý trọng.

Thật ra, trong lòng thầy trụ trì, hai người khách đó không hề ngang bằng nhau. Người khách trẻ mới đến chùa, lòng còn chập chững trên đường đạo, nên thầy phải nâng niu, vun bồi niềm tin. Còn người đàn ông kia, đã đi chùa “mòn nền gạch”, vậy mà vẫn còn chấp công, nghĩ rằng cúng dường là để mua phước, để được nể trọng. Thầy lạnh nhạt với ông ta chính là để dạy ông ta một bài học: đừng coi việc thiện của mình là to tát, đừng bám víu vào công đức. Nếu ông ta hiểu được, ông ta sẽ buông bỏ được cái ngã, mới mong tiến xa trên đường đạo.

Câu chuyện này khiến ta nhớ đến lời Phật dạy trong kinh Kim Cang: “Nếu phước đức là có thật, thì Như Lai đã không nói được nhiều phước đức. Chỉ bởi vì quả thật không phước đức, nên Như Lai mới nói được nhiều phước đức.”

Khi làm việc thiện, nếu ta cứ nghĩ đến quả báo, đến chuyện được phước, thì tâm ta chưa thật sự thanh tịnh. Ta làm phước nhưng lại chấp vào phước, thì phước ấy sẽ bị tiêu hao khi ta hưởng thụ, chứ không thể tích lũy vô tận để đưa ta đến giải thoát. Chỉ khi nào ta làm việc thiện với tâm “không phước”, không mong cầu, không chấp trước, thì phước đức ấy mới trở nên vô lượng, mới là con đường đưa ta đến giác ngộ.

Một người hiểu được điều này, khi gặp phước báu hiện tiền, sẽ không vội mừng rỡ hưởng thụ, cũng không cực đoan khước từ tất cả, mà sẽ đón nhận một cách điềm đạm, rồi dùng phước ấy để làm lợi ích cho chúng sinh. Đó mới là người có trí tuệ, có đạo đức chân thật.

Ý nghĩa câu chuyện

Làm phước thì chắc chắn có phước, đó là luật nhân quả không thể chối cãi. Nhưng nếu ta làm phước mà tâm còn chấp công, còn mong cầu quả báo, thì phước ấy sẽ bị tiêu hao khi hưởng thụ, không thể giúp ta giải thoát. Lời Phật dạy “không phước đức nên mới nói được nhiều phước đức” không có nghĩa là phủ nhận nhân quả, mà là dạy ta làm việc thiện với tâm thanh tịnh, không chấp trước, để phước đức trở nên vô lượng, đưa ta đến bờ giác.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang