Hai tốc độ của cuộc đời

Buổi sáng ở chùa, không khí còn se lạnh, những giọt sương còn đọng trên lá. Tiếng chuông chùa vang lên từ xa, hòa cùng tiếng chim hót líu lo. Trong gian phòng khách, một vị sư già đang ngồi uống trà, ánh mắt ông trầm tư nhìn ra khoảng sân rộng. Bên ngoài, các Phật tử đang tất bật chuẩn bị cho ngày lễ Vu Lan. Họ đi lại nhanh nhẹn, người thì khiêng bàn ghế, người thì bê mâm quả, người thì quét dọn. Vị sư già mỉm cười, ông nghĩ về những điều sắp chia sẻ với mọi người trong buổi pháp thoại hôm nay.

Ông nhớ lại những năm tháng tuổi trẻ của mình. Khi còn là một cậu bé 16 tuổi, ông là con trai duy nhất trong gia đình, phải gánh vác những công việc nặng nhọc. Nhà chỉ có bố là đàn ông, còn lại là mẹ và mấy đứa em gái. Ông vốn ốm yếu, gầy gò, nhưng vì trách nhiệm, ông phải làm mọi việc thật nhanh. Mỗi buổi sáng, ông cầm cuốc ra rẫy, cuốc đất thật nhanh để kịp cho mấy đứa em gái theo sau gieo hạt. Một mình ông cuốc lỗ, bốn năm người phía sau thả hạt, ông phải làm sao cho kịp, cho việc chạy liên tục. Dần dần, cái nhanh nhẹn đó trở thành thói quen, thành bản tính của ông. Ông nhận ra rằng, khi làm việc chậm chạp, ông cảm thấy khó chịu, như thể mình đang lười biếng, thiếu trách nhiệm. Còn khi làm việc nhanh nhẹn, ông cảm thấy mình có ích, có đạo đức hơn.

Vị sư già nhấp một ngụm trà, ông nhớ lại câu chuyện về một người lính mà ông từng gặp. Anh lính đó kể rằng, một đêm khuya, anh đi ra ngoài doanh trại chơi. Khi đi ngang qua một bụi cây, anh thấy một bóng trắng đứng lơ lửng, tóc xõa dài, không có chân. Anh biết đó là ma, liền hoảng sợ bỏ chạy. Trong lúc chạy, anh nhảy qua hàng rào cao hai thước mà không hề hay biết. Sáng hôm sau, anh ta ra xem lại và không hiểu tại sao mình có thể nhảy qua được. Đó là nhờ sự khẩn trương, sợ hãi tột độ đã kích thích tiềm năng của anh. Vị sư già nghĩ, con người có nhiều tiềm năng, nhưng chỉ khi bị đẩy vào hoàn cảnh khó khăn, nguy hiểm, ta mới phát huy hết được.

Ông nhìn ra sân, nơi các thanh niên đang khiêng những bao gạo, bao rau củ từ xe xuống. Họ làm việc chậm rãi, mỗi người một bao, đi từ từ vào bếp. Vị sư già chợt nghĩ, đây chính là cơ hội để rèn luyện sự nhanh nhẹn, nhưng họ lại không nhận ra. Ông nhớ lại những lần ông chứng kiến các chuyên gia nước ngoài làm việc trên giàn khoan dầu. Họ làm việc từ sáng đến chiều, không uống một ngụm nước, không ăn uống gì, làm liên tục cho đến khi xong việc. Còn người Việt Nam thì làm được một lúc lại phải nghỉ, uống nước, hút thuốc. Ông thấy xấu hổ về điều đó. Ông biết rằng, năng suất lao động của người Việt Nam rất thấp so với thế giới, và đó là lý do vì sao đất nước vẫn chưa phát triển.

Vị sư già nhớ lại lời dạy của mình trong các buổi pháp thoại trước: "Sống nhanh là sống có năng suất, làm việc khẩn trương, tận dụng thời gian. Sống chậm là sống thư thái, dưỡng tâm, nhưng phải sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ của mình với cuộc đời." Ông muốn truyền đạt cho mọi người rằng, mỗi người cần phải rèn luyện thói quen làm việc nhanh nhẹn, có trách nhiệm, để cống hiến được nhiều hơn cho xã hội. Nhưng đồng thời, cũng cần biết sống chậm lại để thiền định, tu dưỡng tâm hồn, tìm kiếm hạnh phúc đích thực.

Ông nhìn thấy một cậu thanh niên đang ngồi chơi điện thoại, không tham gia phụ giúp. Ông thở dài, nghĩ rằng thế hệ trẻ ngày nay đang sống quá chậm, lãng phí thời gian vào những thú vui vô bổ. Ông mong rằng, qua buổi pháp thoại hôm nay, họ sẽ hiểu được tầm quan trọng của việc rèn luyện sự nhanh nhẹn, để không bị tụt hậu so với thế giới.

Khi buổi pháp thoại bắt đầu, vị sư già đứng lên, nhìn quanh khán phòng, rồi chậm rãi nói: "Hôm nay, tôi muốn nói với các con về hai tốc độ sống: sống nhanh và sống chậm. Sống nhanh là khi trong một đơn vị thời gian, ta làm được nhiều việc. Sống chậm là khi ta làm được ít việc hơn. Vậy, cái nào có lợi?"

Một cậu thanh niên giơ tay: "Dạ, thưa thầy, con nghĩ sống nhanh có lợi hơn, vì làm được nhiều việc."

Vị sư già mỉm cười: "Đúng, nhưng chưa đủ. Sống nhanh không chỉ là làm được nhiều việc, mà còn là làm việc có năng suất, có chất lượng. Nếu ta làm nhanh mà ẩu, thì cũng vô ích. Còn sống chậm, nếu ta sống chậm để hưởng thụ, lười biếng, thì đó là có tội. Nhưng nếu ta sống chậm để thiền định, tu dưỡng tâm hồn, thì đó là điều cần thiết."

Ông dừng lại một chút, rồi nói tiếp: "Các con có biết tại sao đất nước ta vẫn chưa chế được máy nổ ô tô, trong khi người ta đã lên sao Hỏa? Không phải vì ta ngu, mà vì ta làm việc quá chậm. Ta không tập trung, không khẩn trương. Người ta làm việc với tốc độ cao, còn ta thì cứ từ từ, thong thả. Đó là lý do vì sao ta thua họ."

Một Phật tử hỏi: "Thưa thầy, vậy làm sao để rèn luyện sự nhanh nhẹn?"

Vị sư già đáp: "Hãy tận dụng mọi cơ hội. Khi có việc gì, dù nhỏ, hãy làm thật nhanh, thật gọn. Ví dụ, khi khiêng đồ lễ vào chùa, hãy đi thật nhanh, sắp xếp gọn gàng, rồi quay ra lấy món khác. Đừng đi chậm rãi, lê la. Hãy tập cho mình thói quen làm việc khẩn trương. Ít nhất ba năm, nó sẽ thành bản tính."

Ông nhìn quanh, rồi nói thêm: "Nhưng cũng đừng quên sống chậm. Sau khi đã làm việc hết mình, hãy dành thời gian ngồi thiền, tĩnh tâm. Đó là cách để ta tìm lại sự an lạc, trí tuệ. Đừng để cuộc sống cuốn đi, hãy biết dừng lại đúng lúc."

Buổi pháp thoại kết thúc, mọi người ra về với những suy nghĩ mới. Vị sư già đứng nhìn theo, hy vọng rằng họ sẽ áp dụng được những lời dạy của ông vào cuộc sống.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc rèn luyện sự nhanh nhẹn, khẩn trương trong công việc để cống hiến cho xã hội, đồng thời cũng cần biết sống chậm lại để tu dưỡng tâm hồn, tìm kiếm hạnh phúc đích thực. Sống nhanh không có nghĩa là hối hả, mà là làm việc có năng suất, có trách nhiệm; sống chậm không có nghĩa là lười biếng, mà là dành thời gian cho thiền định, nội tâm thanh tịnh. Chỉ khi biết cân bằng giữa hai tốc độ này, chúng ta mới có thể đạt được thành công và hạnh phúc bền vững.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang