Hai con người, hai lời nói

Chiều hôm ấy, nắng đã tắt nhưng cái nóng vẫn còn hầm hập trong xóm. Trong một căn nhà nhỏ cuối hẻm, tiếng cãi vã lại vang lên, rồi một cánh cửa sập mạnh. Người hàng xóm ngồi bên hiên nhà mình, khẽ lắc đầu. Đó là một thanh niên trẻ, gần đây nghe đâu bỏ học, tụ tập bạn bè, tối ngày lang thang. Mỗi lần thấy cậu ta xua tay, nói trống không với cha mẹ già, ai cũng thấy nhói lòng.

Chuyện không phải mới bắt đầu. Cậu thanh niên ấy từng là một đứa trẻ ngoan, chăm chỉ. Nhưng từ khi vào đời, giao du với bạn xấu, cậu ta dần thay đổi. Những lời hỗn láo với cha mẹ, những lần vắng nhà đến khuya, rồi tiếng cãi vã ngày càng to hơn. Cả xóm ai cũng biết, nhưng chẳng ai dám nói gì. Chỉ có hai người ngồi ngoài sân, nhìn cảnh ấy, thốt lên những lời khác nhau.

Một người đàn ông trung niên, mặt đỏ gay, bực bội quay sang người bên cạnh, nói to: “Cái thứ như vậy mà không chết cho rồi! Sống chi cho chật đất!” Người kia, một phụ nữ lớn tuổi, thở dài, đáp: “Tội nghiệp! Tự nghiệp nó sống, mà nó không hiểu được hậu quả sau này đời nó sẽ khổ.”

Người đàn ông nghe vậy, trừng mắt: “Tội nghiệp gì? Nó hỗn với cha mẹ, nó hư hỏng như vậy, đáng đời!” Người phụ nữ nhẹ nhàng: “Chính vì nó gieo nhân xấu nên mình thương nó. Nhìn nó bây giờ, mình thấy nó đang tự làm khổ mình. Đời nó sau này sẽ khổ lắm.”

Người đàn ông lắc đầu, quay đi, không nói thêm. Còn người phụ nữ, mắt nhìn theo bóng dáng cậu thanh niên vừa khuất sau cánh cửa, lòng chợt trĩu nặng. Bà không ghét cậu, bà chỉ thấy xót xa cho một đời người sắp đi vào ngõ cụt.

Chính trong khoảnh khắc ấy, hai câu nói đã phơi bày tâm hồn hai con người. Một người chỉ thấy cái lỗi lầm để mà giận, để mà khinh bỉ. Người kia nhìn vào cái nhân xấu mà nghĩ đến cái quả khổ, và thương. Lời nói, dù buột miệng, cũng là tấm gương phản chiếu nội tâm.

Về sau, người ta kể rằng cậu thanh niên ấy có lần nghe được câu nói của người phụ nữ. Cậu khựng lại, rồi lặng lẽ bước vào nhà. Từ đó, cậu ít cãi vã hơn, dần tìm lại con đường cũ. Còn người đàn ông kia, có lẽ vẫn chưa hiểu vì sao mình nói đúng sự thật mà lòng cứ thấy bất an.

Qua một câu nói trước vấn đề, người ta biết ngay trong tâm mình còn chứa những gì. Nếu buột miệng nói lời ác, phải lo ăn năn sửa đổi. Còn nếu nói được lời thương, lòng từ bi đã nảy nở.

Ý nghĩa câu chuyện

Lời nói là biểu hiện của nội tâm. Trước lỗi lầm của người khác, người có đạo đức sẽ nhìn thấy nhân xấu mà thương xót, chứ không ghét bỏ, nguyền rủa. Mỗi lời nói ra đều phản ánh tâm hồn mình, vì vậy hãy luôn giữ lòng từ bi để lời nói cũng theo đó mà trở nên nhân ái.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang