Hai con kiến và miếng bánh vụn

Buổi chiều hôm ấy, trong khuôn viên chùa, một vị tăng trẻ vừa ăn xong chiếc bánh quy giòn. Một vài mảnh vụn nhỏ xíu rơi xuống nền gạch. Chẳng mấy chốc, hai con kiến từ đâu bò đến, mỗi con kẹp một đầu mảnh bánh, kéo qua kéo lại, quyết liệt giành nhau. Có lúc chúng còn xô đẩy, cắn nhau, như thể miếng bánh ấy là kho báu vô giá.

Đứng từ trên cao nhìn xuống, một người có thể bật cười: "Có cái mảnh vụn chẳng đáng gì, mà chúng giành nhau dữ vậy!" Bởi vì người ấy biết rằng, trong tủ, trong bếp, có biết bao nhiêu thức ăn ngon, nào bánh trái, cơm nước đầy đủ. Miếng bánh vụn kia so với những thứ ấy chẳng thấm vào đâu.

Nhưng với con kiến, đó là tất cả. Cả đời nó chỉ loanh quanh kiếm từng hạt cơm, từng mảnh bánh nhỏ, tha về tổ, tích trữ. Nó không biết đến cảnh mâm cao cổ đầy, không biết đến sự tự do mà con người có. Nó tưởng rằng miếng mồi nhỏ ấy là hạnh phúc lớn lao nhất.

Một vị giảng sư già ngồi trong am, nhìn qua cửa sổ, thấy cảnh ấy, chợt nhớ đến một người đàn ông trẻ từng đến tìm hiểu đạo Phật. Hồi ấy, vị giảng sư còn ở trong chúng, anh thanh niên ấy đến nghe giảng xong, liền tìm gặp riêng để hỏi về ý nghĩa của đạo Phật.

Vị giảng sư nhìn thẳng vào mắt anh, nói chậm rãi: "Chừng nào anh hiểu một cách sâu sắc ý nghĩa đau khổ của cuộc đời, là lúc đó anh hiểu đạo Phật. Ví dụ ngay cả khi anh cầm một sấp tiền trên tay, anh vẫn thấy đó là đau khổ, thì lúc đó anh hiểu đạo Phật."

Người thanh niên nghe xong, tròn mắt ngạc nhiên: "Có tiền trong tay mà cũng là khổ ư? Thưa thầy, con thấy có tiền là sướng chứ!"

Vị giảng sư mỉm cười: "Anh thấy sướng vì anh so sánh với người không có tiền. Nhưng nếu anh biết rằng còn có những người có một triệu, một tỷ, thì mười đồng của anh chỉ là hạt bụi. Cũng vậy, niềm vui của thế gian này, nếu so với niềm an lạc của chư thiên, của các bậc A La Hán, của Phật, thì chẳng khác gì miếng bánh vụn của con kiến."

Người thanh niên im lặng hồi lâu, rồi hỏi: "Nhưng thưa thầy, làm sao con thấy được điều đó? Con chỉ thấy cuộc đời có lúc khổ, lúc sướng. Đức Phật nói cuộc đời là khổ, con thấy hơi quá."

"Đúng vậy," vị giảng sư đáp, "anh thấy có lúc sướng vì anh chỉ so sánh trong phạm vi nhỏ hẹp của mình. Nhưng Đức Phật, sau khi chứng được niết bàn tuyệt đối, Ngài nhìn xuống thế gian này, thấy chúng ta cứ tranh giành nhau những thứ tầm thường, tạm bợ, như con kiến tranh nhau mảnh bánh vụn. Ngài thương xót vô cùng."

Nhiều năm trôi qua, không biết người thanh niên ấy đã hiểu được đến đâu. Nhưng hôm nay, nhìn hai con kiến vẫn còn đang vật lộn với mảnh bánh, vị giảng sư chợt thấy thấm thía lời Phật dạy.

Con người ta, suốt một đời, cứ dành nhau từng chút danh lợi, từng chút địa vị, từng miếng ăn, thức uống. Mình cho những thứ ấy là quan trọng, là hạnh phúc. Nhưng đứng từ góc nhìn của các bậc giác ngộ, những thứ ấy chỉ như hạt bụi nhỏ trên đường. Có được rồi mất, vui đó rồi khổ đó, chẳng có gì bền vững.

Chỉ khi nào chúng ta thấy rõ được thân phận nhỏ nhoi, tầm thường của mình, thấy rõ những thứ mình đang đeo đuổi thực chất chỉ là ảo ảnh, thì lúc ấy chúng ta mới thiết tha đi tìm sự giải thoát. Cũng như con kiến, nếu nó biết được thân phận con người, nó sẽ khao khát được làm người biết chừng nào. Cũng như con chó hoang ghẻ lở, nếu nó biết được kiếp người, nó sẽ ước ao được làm người biết mấy.

Nhưng chúng ta, may mắn được làm người, lại cứ mãi mê với những miếng mồi nhỏ nhoi, mà quên rằng còn có một hạnh phúc lớn lao hơn, một sự tự do tuyệt đối đang chờ đợi phía trước. Đó là niết bàn, là giải thoát.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện giúp chúng ta hiểu rằng sở dĩ Đức Phật nói cuộc đời là khổ là vì Ngài đã chứng được niết bàn tuyệt đối, và từ góc nhìn ấy, mọi hạnh phúc thế gian đều nhỏ bé, tạm bợ, không đáng để đeo đuổi. Chỉ khi nào chúng ta thấy rõ thân phận đau khổ của mình, so sánh với sự an lạc của các bậc giác ngộ, thì chúng ta mới thực sự thiết tha đi tìm giải thoát. Đau khổ bắt nguồn từ vị kỷ, và giải thoát đến từ đời sống vị tha, tạo phước vô biên để đạt tự do tuyệt đối.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang