Hai căn nhà trống

Trời đã về chiều, ánh nắng vàng nhạt dần trên con đường làng. Một người đàn ông nghèo khó, quần áo rách rưới, bước những bước nặng nhọc về căn nhà trống của mình. Căn nhà ấy chẳng có gì ngoài bốn bức tường xiêu vẹo, mái tranh thủng lỗ chỗ. Nửa đêm, khi nằm nhìn lên, anh chỉ thấy ngàn sao lấp lánh qua kẽ hở. Mưa xuống, nước đầm đìa khắp nơi, suối chảy qua nền nhà. Không chén, không bát, không đũa, không ghế, không bàn – chẳng có gì hết. Và cũng chẳng ma nào tới thăm.

Anh ta đã sống như vậy suốt bao năm tháng. Cảnh nghèo khiến anh luôn khao khát một cuộc sống đủ đầy. Một hôm, nghe tin có một tỷ phú giàu có trong vùng, anh mừng rỡ, tìm đến bắt tay, ôm hôn thắm thiết, vỗ vai như người thân lâu ngày gặp lại. Anh hỏi: "Nhà anh ở đâu? Tôi muốn tới thăm anh." Người tỷ phú mỉm cười, chỉ đường: "Nhà tôi ở đại lộ Lê Duẩn, số một."

Hôm sau, người nghèo hăm hở tìm đến. Nhưng khi bước vào, anh sững sờ: căn nhà rộng lớn nhưng trống không, không một món đồ nào. Lòng anh thắt lại, nghĩ thầm: "Tưởng giàu có, hóa ra cũng trống rỗng như mình." Anh buông tay người tỷ phú, rụt tay lại, mặt lộ vẻ thất vọng. Người tỷ phú nhìn anh, hiểu ngay ý nghĩ trong đầu, liền nói: "Anh bạn, sao anh lại buông tay?"

Người nghèo cúi mặt, giọng buồn bã: "Tôi tưởng anh giàu lắm, nhà cửa đầy đủ tiện nghi. Ai ngờ cũng trống như tôi. Tôi thất vọng quá."

Người tỷ phú bật cười hiền hậu: "Anh hiểu lầm rồi. Căn nhà trống của anh là vì nghèo, không có gì để bày. Còn căn nhà trống của tôi là vì tôi dọn sạch hết để chứa người. Mỗi ngày có biết bao người tới thăm tôi, có khi hai ba nghìn người một lần. Nếu tôi để đồ đạc lung tung, họ lấy đâu chỗ ngồi? Tôi trống nhà là để đón tiếp, để thương yêu, để tử tế với mọi người."

Người nghèo nghe xong, mặt đỏ bừng, cúi gằm xuống đất. Anh nhận ra mình đã lấy tâm tiểu nhân mà đo lòng quân tử. Anh ta lẩm bẩm: "Thì ra… trống mà không trống. Trống để chứa đầy tình người."

Từ hôm đó, anh không còn nhìn căn nhà trống của mình bằng con mắt tủi thân nữa. Anh bắt đầu tập dọn lòng mình, bỏ bớt ích kỷ, hẹp hòi, để mở rộng tâm ra đón nhận mọi người. Dần dần, những người hàng xóm tới chơi, rồi thành bạn, thành thân. Căn nhà trống của anh không còn cô quạnh nữa, mà tràn ngập tiếng cười.

Ý nghĩa câu chuyện

Chữ "không" trong Bát Nhã không phải là sự phủ nhận trách nhiệm hay tình thương, mà là sự buông bỏ những chấp trước ích kỷ để lòng bao dung, độ lượng, thương yêu tràn ngập. Người tu Bát Nhã đúng là sau khi thấy mọi thứ là không, lòng càng thương yêu, tử tế hơn, chứ không phải trở nên vô tình, xa lánh mọi người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang