Hai cách học của hai vị vương phi

Gió mùa thổi qua những hàng cột trụ trong cung điện vua Ba Tư Nặc, mang theo mùi hương của hoa lài trắng vừa nở. Buổi sáng ấy, nắng vàng hắt qua kẽ cửa, chiếu lên những tấm lụa đỏ thắm nơi hai vị vương phi đang ngồi trang nghiêm trên chiếu. Tiếng chuông khánh ngân vang, báo hiệu ngài A Nan sắp bước vào thuyết pháp. Không khí tĩnh lặng đến mức tiếng lá rụng cũng có thể nghe thấy.

“Hôm nay, ta sẽ ôn lại lời Phật dạy về lòng từ bi và sự buông bỏ,” ngài A Nan dịu dàng mở lời.

Hoàng hậu Malika khẽ ngồi thẳng lưng, đôi mắt sáng lên, hai bàn tay đặt nhẹ lên gối. Còn bên kia, vương phi Vasapa – mẹ của hoàng tử Lưu Ly – chỉ cúi gầm mặt, ngón tay bận rộn xoắn mép áo, trong lòng thầm nghĩ: “Vua bắt học thôi, ngồi cho xong việc vậy.”

Vốn dĩ, vua Ba Tư Nặc đã mời Đức Phật và chư Tỳ Kheo vào cung để giảng pháp cho các vương phi, cung nữ. Sau vài lần, Phật giao cho ngài A Nan thay mặt. Thời gian trôi qua, hai vị vương phi dần bộc lộ hai thái độ khác hẳn nhau. Hoàng hậu Malika vốn là người chăm chú từ buổi đầu, mỗi khi ngài A Nan khảo bài, bà trả lời đầy đủ, suông sẻ, rồi đem điều học áp dụng ngay vào đời sống: bà dạy cung nữ sự nhẹ nhàng, khuyên vua làm việc lợi ích cho dân. Còn Vasapa, vì bị ép học nên cứ ráng ngồi cho qua, lòng chẳng thích, chẳng chăm chú, mỗi lần trả bài chỉ nói cho xong chuyện, chứ không hề thực hành.

Ngày nọ, sau buổi giảng, ngài A Nan ôn lại bài cũ với bà Vasapa. Bà liếc mắt ra cửa, bồn chồn búng tay vào đùi.

“Thưa ngài, con xin nói lại như vậy được chưa? Đạo lý thì con thuộc rồi.”

Ngài A Nan nhìn bà, ánh mắt từ bi nhưng không giấu nổi sự trăn trở. Ngài thở khẽ:

“Này chị, lời nói suông không thấm vào đời sống thì cũng như hoa không hương. Chị cần làm mới được.”

Bà Vasapa chỉ gật đầu cho xong chuyện, tim không một chút xao động. Cùng lúc ấy, hoàng hậu Malika từ phía đối diện bước tới, ánh mắt rạng rỡ:

“Thưa ngài, con đã khuyên được ba vị cung nữ bỏ lời cay nghiệt với nhau. Họ nay sống vui hơn.”

Ngài A Nan mỉm cười gật đầu. Sự khác biệt cứ thế lớn dần. Bà Vasapa mang theo hận thù của kiếp trước không gột rửa, không biết con mình – Lưu Ly – đang ôm mối thù dòng họ Thích, cũng chẳng dạy con buông bỏ. Bà Malika thì mỗi ngày một thay đổi, trở thành cố vấn đắc lực cho vua những năm cuối đời.

Điểm nút đến khi ngài A Nan về tịnh xá thưa lại với Đức Phật về hai hạng người học. Phật lặng nhìn, rồi đọc kệ: “Như bông hoa tươi đẹp, có sắc mà không hương. Cũng vậy, lời khéo nói, không làm không ích gì.” Ngài ngụ ý bà Vasapa nói được đạo lý cho vua vừa lòng nhưng không thực hành nên chẳng lợi lạc. Còn phần sau của kệ là để khen hoàng hậu Malika – người có sắc lại có hương, lời nói đi đôi với việc làm an vui.

Từ đó, bà Malika tiếp tục sống tử tế, giúp vua Ba Tư Nặc trở thành vị vua lý tưởng, dân chúng được nhờ. Còn bà Vasapa, vì không thực hành, nên khi hoàng tử Lưu Ly sau này nổi dậy tàn sát dòng họ Thích, bà chẳng thể ngăn được, đau đớn nhìn nghiệp lực cuốn trôi.

Về sau, cung điện vẫn sáng đèn mỗi đêm, nhưng tiếng cười của cung nữ dưới trướng bà Malika luôn ấm áp, còn nơi ở của bà Vasapa vẫn lặng lẽ, lòng người mẹ chất chứa ân hận không nói nên lời. Sự thực hành hay không, sau cùng đã vẽ nên hai kiếp người khác biệt ngay trong cùng một cung vàng.

Ý nghĩa câu chuyện

Nghe và nói được đạo lý mà không thực hành thì cũng như hoa đẹp không hương, chẳng ích lợi gì. Chỉ khi đem lời Phật dạy vào đời sống, ta mới tạo được an vui cho mình và người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang