Gốc lành từ bao kiếp trước

Giữa buổi chiều nơi tổ đình, nắng vàng trải dài trên mái ngói rêu phong, tiếng chuông chùa ngân nga hoà cùng gió núi. Trong chánh điện, hàng trăm Phật tử ngồi trang nghiêm, mắt hướng lên pháp tòa nơi Thượng tọa đang an nhiên mở lời. Không khí ấm áp như một gia đình sum họp, bởi ai cũng cảm nhận được rằng cuộc gặp gỡ hôm nay không phải là lần đầu tiên trong đời.

Thượng tọa mỉm cười, giọng trầm ấm:

“Hôm nay chúng ta nói về đề tài thiện căn. Các bạn có biết vì sao hôm nay mình ngồi đây không? Không phải ngẫu nhiên đâu. Đó là vì từ những kiếp trước, chúng ta đã gieo trồng những hạt giống lành. Bây giờ, hạt giống ấy vẫn còn nằm trong tâm mình, ảnh hưởng đến dáng vẻ, lời nói, hành động của mình hôm nay.”

Ông Tư ngồi hàng ghế đầu, tay chắp lại, lòng bồi hồi. Ông nhớ hồi còn nhỏ, mẹ ông thường dắt ông lên chùa lễ Phật. Bà hay nói: “Con ơi, làm người phải biết thương người, thương vật. Ở hiền thì gặp lành.” Lúc đó ông chưa hiểu thấu đáo, chỉ thấy lòng mình ấm áp mỗi khi nghe mẹ nói. Giờ nghe Thượng tọa giảng, ông chợt nhận ra đó chính là thiện căn mà mẹ đã gieo vào ông từ thuở ấu thơ.

Thượng tọa tiếp tục giảng về những dấu hiệu của người có thiện căn. Trước hết là sự hiền lành, đạo đức. Người có thiện căn thường ít nóng giận, hay nhường nhịn. Khi bị người khác nói nặng, họ có thể hơi buồn một chút nhưng không nổi cáu, không gây gổ. Họ hiểu rằng nếu mình mắng lại, cuộc đời này sẽ có thêm hai người không tốt. Ông Tư chợt nhớ lại lần hàng xóm tranh chấp đất đai với ông. Người ta lớn tiếng chửi bới, còn ông chỉ đứng im, tay nắm chặt vạt áo, trong lòng dậy sóng nhưng không thốt một lời. Lúc đó ông tưởng mình hèn, nhưng giờ nghe giảng, ông hiểu đó là một chút thiện căn còn sót lại.

Dấu hiệu thứ hai là không tham lam, thích san sẻ. Thượng tọa đưa ra một ví dụ rất đời thường:

“Giả sử các bạn để dành được chín trăm ngàn đồng, đang định kiếm thêm cho đủ một triệu rồi bỏ tủ khóa lại. Nhưng ra ngõ gặp người nghèo khó, các bạn có dám rút ra hai trăm ngàn để giúp họ không? Người có thiện căn sẽ làm vậy, vì lòng thương người thúc đẩy họ, không kìm được.”

Ông Tư mỉm cười nhớ lại những lần ông góp gạo, góp tiền giúp đỡ bà con trong xóm bị lũ lụt. Có lúc nhà ông cũng chẳng dư dả gì, nhưng ông vẫn thấy vui khi được sẻ chia.

Rồi Thượng tọa nói đến tính khiêm hạ. Người có thiện căn không thích tranh hơn tranh thua, không cần phải chứng tỏ mình giỏi hơn người khác. Họ sẵn sàng nhường lời, nhường chỗ để người khác được vui. Trái lại, người kiêu căng lúc nào cũng muốn giành phần hơn, cãi cho bằng được để tỏ ra mình hay. Ông Tư chợt giật mình nhớ đến những buổi trà dư tửu hậu, ông thường tranh luận về chính trị, về đạo lý với bạn bè, ai nói gì ông cũng cãi lại cho kỳ được. Ông thầm nhủ: “Mình còn kiêu căng lắm, chưa phải người có thiện căn thật sự.”

Điều khiến ông Tư xúc động nhất là khi Thượng tọa nhắc đến lòng nhân từ đối với muôn loài. Người có thiện căn thương cả con chó, con mèo, con chim, thậm chí thương cả cây cỏ. Họ nhìn bầy chim sà xuống vườn tìm sâu mà thấy vui, thấy thương, chứ không nghĩ đến chuyện bẫy bắt nướng ăn. Ông Tư nhớ hồi còn nhỏ, ông thường ra đồng ngồi nhìn những cây cỏ xanh mướt, lòng thấy bình yên lạ thường. Ông không nỡ ngắt một chiếc lá, không nỡ đuổi một con sâu. Giờ ông hiểu đó chính là biểu hiện của thiện căn từ nhiều đời.

Cuối cùng, Thượng tọa nhấn mạnh đến niềm tin vào nhân quả. Người có thiện căn nghe nói “ở hiền gặp lành”, “gieo gió gặt bão” là tin ngay, không cần chứng minh. Họ tin rằng luật nhân quả công bằng, ai gieo điều tốt sẽ gặt điều tốt, ai gieo điều xấu sẽ phải chịu điều xấu. Chính niềm tin đó khiến họ sống cẩn trọng, không dám làm điều ác, luôn tìm cơ hội để giúp đỡ người khác. Ngược lại, người không có thiện căn thường nghĩ “mạnh được yếu thua”, chỉ biết bương chải, tính toán, đến cuối đời lại khổ sở vì không có phước đức.

Ông Tư ngồi đó, lòng lắng lại. Ông nhận ra mình đã có một chút thiện căn từ đời trước, nhưng vẫn còn nhiều điều cần tu sửa. Ông thầm hứa sẽ cố gắng nhẫn nhịn hơn, bớt tham lam, bớt kiêu căng, và luôn giữ lòng thương yêu mọi loài. Ông hiểu rằng thiện căn không phải là thứ có sẵn mà không cần vun bồi, mà nó giống như một hạt giống, nếu biết chăm sóc, nó sẽ lớn lên thành cây đại thụ che bóng mát cho nhiều người.

Ý nghĩa câu chuyện

Thiện căn là gốc lành đã gieo từ những kiếp trước, nhưng nó không cố định mà có thể vun bồi trong kiếp này. Người có thiện căn thường hiền lành, không tham lam, khiêm hạ, thương người thương vật, và đặc biệt tin sâu nhân quả. Nhờ tin nhân quả, họ sống tốt, biết giúp đỡ mọi người, và chắc chắn sẽ gặt hái được quả báo an lành trong hiện tại và tương lai.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang