Giọt nước mắt cuối cùng của trưởng lão Putigat

Mùi hôi thối nồng nặc bốc ra từ căn liêu nhỏ nơi góc tinh xá. Những con dòi trắng bò lúc nhúc trên những vết thương lở loét, ăn dần lớp thịt thối rữa. Trưởng lão Putigat nằm co ro trên một tấm sạp tre, mỗi hơi thở ra đều kèm theo tiếng rên khe khẽ. Những vết mụn nhọt từng nổi lên từng đám trên da thịt ngài, giờ đã vỡ ra, chảy nước vàng và máu, khiến cả không gian xung quanh trở nên ngột ngạt, khó thở.

Ban đầu, các vị tỳ kheo đồng tu còn thay phiên nhau chăm sóc. Nhưng càng về sau, bệnh tình càng thê thảm. Ngài không thể tự đi vệ sinh, ăn uống cũng khó khăn. Mùi hôi từ cơ thể ngài lan ra khắp khu vực, khiến người khác không thể chịu nổi. Các huynh đệ đành phải khiêng ngài ra ngoài hiên, đặt trên một tấm sạp tre để tiện dọn rửa. Nhưng rồi, người ta cũng dần quay lưng. Không ai muốn đến gần, không ai muốn nhìn thấy cảnh tượng ấy. Có lẽ, ngay cả những người xuất gia với lòng từ bi vô hạn, cũng có giới hạn của sự chịu đựng.

Một buổi chiều, khi mặt trời đã ngả về phía tây, trưởng lão nằm đó, mắt nhắm nghiền, môi run run. Ngài cảm nhận rõ rệt sự sống đang rời khỏi thân xác mình từng chút một. Cơn đau hành hạ ngài không ngừng, nhưng có lẽ, nỗi đau lớn hơn là sự cô đơn, bị bỏ rơi. Ngài thì thầm với chính mình: "Thân này rồi cũng sẽ nằm dài trên đất, bị vứt bỏ như một khúc cây vô dụng. Nhưng tại sao, ngay cả lúc sắp ra đi, ta vẫn không thể buông bỏ được sự bám víu này?"

Bỗng nhiên, một bóng người xuất hiện trước mặt ngài. Đó là Đức Phật. Ngài nhẹ nhàng ngồi xuống bên cạnh, đôi mắt từ bi nhìn thẳng vào trưởng lão. "Này Putigat, con đã khổ nhiều rồi. Hãy để Như Lai giúp con."

Trưởng lão mở mắt, nước mắt chảy dài. "Bạch Thế Tôn, thân con hôi thối quá, không thể để Ngài đến gần được."

Đức Phật mỉm cười, không nói gì, chỉ nhẹ nhàng gỡ tấm y bên ngoài của trưởng lão ra. Ngài đưa cho một vị tỳ kheo: "Hãy đem tấm y này đi giặt, rồi phơi khô."

Rồi Ngài lấy một chiếc khăn, nhúng vào nước nóng, bắt đầu lau từng vết thương trên cơ thể trưởng lão. Từng cử chỉ thật nhẹ nhàng, thật tỉ mỉ, như một người mẹ đang chăm sóc đứa con thơ. Ngài lau sạch mủ, lau sạch máu, lau sạch cả những con dòi còn bám trên vết thương. Không một chút ghê tởm, không một chút do dự.

"Bạch Thế Tôn," trưởng lão nức nở, "sao Ngài có thể làm điều này cho con? Con chỉ là một kẻ tội lỗi, đã từng gây ra biết bao nghiệp chướng."

Đức Phật vẫn tiếp tục lau rửa, giọng nói nhẹ nhàng nhưng đầy uy lực: "Này Putigat, tất cả đều là nhân duyên. Quá khứ đã qua, hiện tại mới là quan trọng. Hãy để tâm con thanh tịnh, như chiếc y này sau khi được giặt sạch."

Sau khi lau rửa xong, Đức Phật đắp lại tấm y mới cho trưởng lão. Ngài ngồi thẳng, nhìn vào mắt người đệ tử đang hấp hối, và đọc bài kệ:

"Không bao lâu thân này
Sẽ nằm dài trên đất,
Bị vứt bỏ vô thức,
Như khúc cây vô dụng."

Bốn câu kệ ngắn ngủi, nhưng như một tia chớp xé toạc màn đêm u tối trong tâm trí trưởng lão. Ngài nhìn thấy rõ ràng: thân này chỉ là một khúc cây, một khối thịt vô thường. Tất cả những đau đớn, những bám víu, những sợ hãi đều tan biến. Một nụ cười thanh thản nở trên môi ngài. Đôi mắt nhắm lại, nhẹ nhàng, như một chiếc lá rơi.

Các vị tỳ kheo chứng kiến đều kinh ngạc. Chỉ vài phút trước, trưởng lão còn rên rỉ trong đau đớn, vậy mà bây giờ, ngài ra đi trong an lạc, như một vị thánh. Họ vây quanh Đức Phật, hỏi: "Bạch Thế Tôn, tại sao lại có sự chuyển hóa kỳ diệu như vậy?"

Đức Phật từ bi nhìn các đệ tử, rồi kể lại câu chuyện về nhiều kiếp trước của trưởng lão Putigat. Ngài vốn là một người thợ săn, chuyên bẫy chim. Mỗi khi bắt được chim, để chúng khỏi bay mất, ngài bẻ gãy hai cánh và hai chân của chúng, rồi bỏ vào giỏ. Hành động tàn ác ấy đã tạo ra nghiệp quả nặng nề, khiến ngài phải chịu đựng thân bệnh tật thối tha trong kiếp cuối cùng. Nhưng cũng trong kiếp đó, ngài đã gặp một vị Độc giác Phật, và phát nguyện: "Xin cho con dự được vào quả vị của ngài." Nhờ thiện căn ấy, dù trải qua nhiều kiếp trôi lăn, cuối cùng ngài cũng gặp được Đức Phật Thích Ca, và chứng đạo ngay trước khi nhập Niết bàn.

Đức Phật nói: "Này các tỳ kheo, các con thấy đó, nghiệp báo không bao giờ mất. Nhưng nếu biết tu tập, biết tạo nhân lành, thì dù có phải trả quả xấu, cuối cùng vẫn có thể thoát khỏi vòng luân hồi."

Sau đó, Đức Phật cho làm lễ trà tỳ cho trưởng lão Putigat theo nghi thức của một vị A La Hán. Khói hương bay lên, hòa cùng lời kinh, đưa ngài về miền giải thoát.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về trưởng lão Putigat dạy chúng ta rằng nghiệp báo là công bằng và không bao giờ mất. Những hành động tàn ác trong quá khứ sẽ phải trả quả, nhưng nếu biết tạo nhân lành, biết tu tập, thì ngay trong giây phút cuối cùng, vẫn có thể đạt được giải thoát. Đức Phật đã dùng tình thương vô điều kiện để chăm sóc người đệ tử đau khổ, cho thấy rằng lòng từ bi có thể vượt qua mọi ghê tởm, mọi khó khăn. Đồng thời, bài kệ về thân vô thường là pháp tu căn bản, giúp chúng ta buông bỏ chấp trước, tiến dần trên con đường giác ngộ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang