Gã cùng tử lang thang

Trời đã về chiều, ánh nắng vàng nhạt dần trên những mái nhà tranh. Một người đàn ông rách rưới, gầy gò lê bước trên con đường đất đỏ. Da thịt ông nổi đầy ghẻ lác, hơi thở nặng nhọc vì đói khát. Ông dừng lại trước một căn nhà lớn, nhìn vào bên trong qua khe cửa. Mùi thơm của cơm mới nấu tỏa ra khiến bụng ông cồn cào.

Người đàn ông ấy vốn là con của một trưởng giả giàu có nhất vùng. Nhưng từ nhỏ, ông đã bỏ nhà ra đi, lang thang hết ấp này sang ấp khác, nước này sang nước nọ. Có khi kiếm được miếng ăn, có khi không. Cuộc đời ông chỉ xoay quanh việc tìm kiếm từng chút lương thực để sống qua ngày. Ông không hề biết rằng người cha giàu có vẫn ngày đêm mong mỏi tìm kiếm ông.

Một hôm, tình cờ ông đến được thành phố nơi cha mình đang sống. Ông đứng trước cổng dinh thự nguy nga, lòng đầy sợ hãi. "Mình là kẻ nghèo hèn, làm sao dám bước vào nơi này?" – ông tự nhủ. Đúng lúc đó, người cha từ trong nhà bước ra, nhận ra con mình liền sai gia nhân chạy theo bắt đem về. Gã cùng tử hoảng sợ, kêu lên: "Tôi có tội gì mà bắt tôi? Tôi chỉ xin một chút cơm ăn thôi mà!" Rồi ông ngất lịm trên đất.

Người cha thấy vậy, lòng đau như cắt. Ông hiểu rằng con mình chưa đủ sức để nhận gia tài. Ông liền nói với gia nhân: "Thôi, đừng ép nó. Hãy nói với nó rằng ở đây có việc làm, hốt phân, quét dọn, kiếm cơm ăn. Nó sẽ chịu." Quả nhiên, gã cùng tử nghe nói có việc làm kiếm cơm liền đồng ý. Ông ta bắt đầu làm những công việc thấp hèn nhất trong dinh thự của cha mình, không hề biết rằng người chủ giàu có kia chính là cha ruột.

Hai mươi năm trôi qua. Gã cùng tử vẫn miệt mài làm việc, từ hốt phân đến quét dọn, rồi dần dần được giao những việc quan trọng hơn. Ông ta trở nên thân cận với người chủ, nhưng vẫn luôn giữ thái độ khiêm tốn, không dám đòi hỏi gì hơn. Một ngày kia, người cha thấy đã đến lúc, bèn triệu tập tất cả gia nhân, quan khách, và tuyên bố: "Đây là con trai ta, đã bỏ ta đi lang thang bao nhiêu năm. Nay nó đã trở về. Tất cả gia tài của ta từ nay thuộc về nó."

Gã cùng tử sững sờ, nước mắt lăn dài. Ông không ngờ rằng bao năm qua mình đã sống ngay trong nhà cha mà không hề hay biết. Ông quỳ xuống, run run nói: "Con không dám nhận. Con chỉ là kẻ hèn mọn, làm sao xứng đáng?" Người cha nâng ông dậy, mỉm cười: "Con là con ta, gia tài này vốn dĩ là của con. Chỉ vì con chưa đủ sức nên ta phải chờ đợi."

Từ đó, gã cùng tử không còn lang thang nữa. Ông sống trong dinh thự, quản lý gia tài, và đem lòng thương yêu giúp đỡ mọi người. Cuộc đời ông thay đổi hoàn toàn, không còn đói khổ, không còn ghẻ lác, mà tràn đầy hạnh phúc và ý nghĩa.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện ẩn dụ cho việc mỗi người đều có sẵn Phật tánh thanh tịnh, một gia tài vô giá, nhưng lại chạy theo những suy nghĩ loạn động, những điều thấp kém bên ngoài. Khi biết quay về với nội tâm, buông bỏ vọng tưởng, thì mới thực sự hưởng được hạnh phúc và trí tuệ vô biên.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang