Dừng Lại Giữa Dòng Đời

Buổi sáng hôm ấy, nắng vàng trải dài trên con đường đất đỏ dẫn vào khu rừng lớn. Gió thổi nhè nhẹ, mang theo hương cỏ dại và một thứ không khí căng thẳng đến nghẹt thở. Bởi con đường này, người ta đồn rằng, là lãnh địa của một tên cướp khét tiếng nhất vùng. Kẻ ấy không chỉ giết người, mà còn chặt lấy ngón tay trỏ của nạn nhân, xâu thành một chuỗi dài đeo quanh cổ như một chiến tích rợn người. Người ta gọi hắn là Angulimala – kẻ đeo tràng hoa bằng ngón tay.

Ngồi trong quán nước ven đường, một bác nông dân già run run nói với người khách đi đường: “Đừng đi lối đó, sa môn ạ. Kẻ ấy ác lắm, giết người không ghê tay. Mười người đi chung còn bị hắn giết sạch, huống chi một mình ông.” Người khách – một vị sa môn với gương mặt điềm tĩnh lạ thường – chỉ mỉm cười, không đáp, rồi tiếp tục bước. Bác nông dân nhìn theo, lắc đầu ngao ngán.

Vị sa môn ấy chính là Đức Phật. Ngài đã nghe về tên cướp Angulimala từ lâu, và hôm nay, Ngài chủ tâm đi vào con đường hiểm nguy ấy. Không phải vì liều lĩnh, mà vì một lý do sâu xa hơn: Ngài biết kẻ ấy có duyên lành với Phật pháp, và Ngài đến để cứu hắn khỏi vực thẳm tội lỗi.

Angulimala đang ngồi dưới gốc cây cổ thụ, mài thanh kiếm sáng loáng. Hắn nghe tiếng bước chân, ngẩng lên, thấy một vị sa môn đang khoan thai bước tới. Hắn nhếch mép cười lạnh: “Một kẻ ngu si dám đi vào địa phận của ta. Hay là trời xui đất khiến để ta thêm một ngón tay nữa cho tràng hoa?” Hắn đứng dậy, rút kiếm, lao vụt về phía trước.

Nhưng lạ thay, hắn chạy hết tốc lực, mồ hôi vã ra như tắm, mà vị sa môn kia vẫn thong dong bước, khoảng cách giữa hai người không hề thu lại. Angulimala càng chạy càng kinh ngạc. Hắn tự nhủ: “Trước đây, ta đuổi theo voi, ngựa, xe, nai, đều bắt kịp. Sao hôm nay lại không thể chạm tới người này?” Hắn dừng lại, quát lớn:

“Đứng lại, sa môn! Đứng lại!”

Đức Phật vẫn bước, giọng ôn tồn nhưng đầy uy lực:

“Ta đã dừng lại từ lâu rồi, Angulimala. Còn ngươi, ngươi mới chính là kẻ chưa dừng.”

Angulimala sững sờ. Hắn vốn là người học rộng hiểu nhiều, từng nghe danh Đức Phật. Hắn hỏi, giọng có phần lúng túng:

“Người đang đi mà nói đã dừng, ta đã dừng mà người bảo chưa dừng. Ý người là sao?”

Đức Phật nhìn thẳng vào mắt hắn, ánh nhìn từ bi như thấu suốt tâm can:

“Này Angulimala, từ lâu ta đã dừng lại việc sát hại chúng sinh. Còn ngươi, ngươi vẫn còn chạy theo nghiệp ác, vẫn chưa dừng được tay sát hại.”

Chỉ một câu nói ấy, như một tia chớp xé tan màn đêm u tối trong tâm hồn Angulimala. Hắn chợt nhớ lại những khuôn mặt kinh hoàng của nạn nhân, những tiếng khóc than, những dòng máu đỏ. Hắn nhìn lại chuỗi ngón tay đeo trên cổ, rùng mình ghê sợ. Cả cuộc đời giết chóc hiện về, và trong khoảnh khắc, hắn nhận ra sự vô nghĩa và tội lỗi của mình. Hắn quăng thanh kiếm xuống đất, quỳ sụp xuống, nước mắt lăn dài:

“Bạch Thế Tôn, con xin quy y. Con xin Ngài nhận con làm đệ tử.”

Đức Phật mỉm cười, giơ tay ban phép lành:

“Thiện lai tỳ kheo, hãy đến đây, sống đời phạm hạnh.”

Ngay lúc đó, Angulimala – kẻ từng giết gần một nghìn người – trở thành một vị tỳ kheo. Sự chuyển hóa kỳ diệu đến mức không ai có thể ngờ. Tin đồn lan nhanh, và vua Ba Tư Nặc nghe tin, liền đích thân dẫn quân đi lùng bắt. Nhưng khi gặp Đức Phật, nhà vua kể lể:

“Bạch Thế Tôn, tên cướp Angulimala quá ác độc, quan quân không làm gì nổi. Con phải đích thân đi bắt.”

Đức Phật thong thả hỏi:

“Nếu đại vương thấy kẻ ấy nay đã trở thành một sa môn tu hành chân chính, sống giữ giới, từ bỏ sát sinh, thì đại vương sẽ làm gì?”

Nhà vua đáp:

“Nếu thật vậy, con sẽ cúng dường tứ sự suốt đời. Nhưng làm sao một kẻ ác như thế có thể thay đổi nhanh đến vậy?”

Đức Phật duỗi cánh tay mặt, chỉ về phía Angulimala đang ngồi lặng lẽ phía sau: “Đại vương hãy nhìn kìa.”

Nhà vua nhìn theo, run rẩy khi nhận ra kẻ mà mình đang truy lùng. Nhưng rồi, nhìn vẻ mặt hiền hòa, ánh mắt thanh tịnh của Angulimala, nhà vua bình tĩnh lại, hỏi thăm gia thế. Angulimala khiêm cung trả lời: “Phụ thân tôi thuộc dòng họ Gagga, mẫu thân thuộc dòng họ Mantani.” Nhà vua liền cúi chào, hứa cúng dường, nhưng Angulimala từ chối: “Tôi đã có đủ ba y, không cần gì hơn.”

Vua Ba Tư Nặc cảm phục, tán thán: “Thật vi diệu thay! Thế Tôn đã nhiếp phục được kẻ mà không ai có thể nhiếp phục, làm an tịnh được kẻ mà không ai có thể an tịnh, khiến cho tịch nhiệt được kẻ mà không ai có thể làm cho tịch nhiệt. Con dùng vũ khí, gậy gộc không thể thắng nổi hắn, vậy mà Thế Tôn chỉ bằng lời nói đã chuyển hóa được.”

Thời gian trôi qua, một ngày nọ, Angulimala đi khất thực, thấy một người phụ nữ đau đẻ vật vã, nguy kịch. Lòng từ bi trỗi dậy, ông về bạch với Đức Phật. Đức Phật dạy:

“Ngươi hãy đến nói với bà ấy: ‘Từ khi tôi được thánh sanh, tôi chưa hề cố ý giết hại một chúng sinh nào. Nhờ sự thật này, mong bà chị được sinh nở dễ dàng.’”

Angulimala ngập ngừng: “Bạch Thế Tôn, con nói vậy là nói dối, vì con từng giết rất nhiều người.”

Đức Phật ôn tồn: “Ngươi hãy nói là ‘từ khi tôi được thánh sanh’ – tức là từ khi xuất gia, chứ không phải từ khi sinh ra đời.”

Angulimala hiểu ra, liền đến bên người phụ nữ, nói lời chân thật ấy. Kỳ diệu thay, người phụ nữ sinh nở dễ dàng. Từ đó, Angulimala tinh tấn tu tập, không bao lâu chứng quả A-la-hán.

Dù đã chứng đạo, ông vẫn phải trả nghiệp xưa. Mỗi lần vào thành khất thực, ông bị dân chúng ném đá, đánh đập, chửi rủa. Có lần, đầu ông chảy máu, y bát rách nát. Nhưng ông vẫn an nhiên, nhẫn nhục. Đức Phật dạy: “Hãy kham nhẫn, Angulimala. Ngươi đang trả quả báo mà đáng lẽ phải chịu nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm trong địa ngục.”

Angulimala mỉm cười, lòng không chút oán giận. Ông cảm thấy nhẹ nhõm vì nghiệp ác đang được tiêu trừ. Cuối cùng, ông sống đời thanh tịnh, trở thành một vị thánh tăng được kính trọng, dùng chính cuộc đời mình để chứng minh rằng: dù tội lỗi có nặng nề đến đâu, nếu biết quay đầu, vẫn có thể bước lên bờ giác.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện Angulimala dạy chúng ta rằng: không có ai là không thể thay đổi, dù tội lỗi có chồng chất. Chỉ cần gieo nhân tôn kính bậc thánh, tâm thiện sẽ nảy nở; ngược lại, phỉ báng bậc thánh sẽ khiến tâm ác tăng trưởng. Sự chuyển hóa kỳ diệu của Angulimala cho thấy sức mạnh của lòng từ bi và trí tuệ của Đức Phật, cũng như khả năng thức tỉnh kỳ diệu của con người khi gặp được chánh pháp.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang