Đừng dừng lại ở trạm thứ tư

Buổi chiều ở một ngôi chùa nhỏ ven đô, nắng vàng trải dài trên sân gạch, tiếng chuông ngân khe khẽ. Trong thiền đường, một vị giảng sư ngồi trên pháp tòa, ánh mắt hiền từ nhìn xuống đại chúng. Ngài chậm rãi mở lời:

“Hôm nay chúng ta nói về thiền định ba la mật. Nhưng trước hết, xin nhắc rằng ba la mật là chuyện của các vị Bồ Tát, những bậc đã thành tựu thần thông, công phu sâu dày. Còn chúng ta là phàm phu, chỉ có thể hiểu một cách đơn giản: đó là quyết tâm đạt đến định tuyệt đối, không dừng lại giữa đường, không tự mãn nửa chừng.”

Giảng sư dừng lại, đưa mắt nhìn quanh, rồi kể một câu chuyện khiến cả hội chúng lặng đi.

“Tôi nhớ hồi còn nhỏ, gia đình tôi quen một ông cụ, sau này mới biết ông là thầy bùa. Nhà ông có bàn thờ lớn, và tôi hay tới chơi với mấy người tôi gọi là cậu. Một hôm, nhân lúc thân tình, ông cụ chỉ cho tôi một phép luyện tập: 'Cứ về nhà, tối đến, thắp nhang, ngồi trước bàn thờ, nhìn ánh lửa nhang, đừng suy nghĩ gì hết. Cho đến khi ánh sáng nhang đổi màu thì bắt đầu có kết quả.' Tôi nghe lời, tập vài lần, quả thật thấy ánh sáng thay đổi. Nhưng rồi không có duyên, tôi bỏ. Sau này lớn lên, gặp đạo Phật, tôi mới hiểu rằng bên ngoài đạo cũng có những phép luyện tập kiên trì, cực khổ, cũng có những tầng định riêng. Nhưng khởi điểm của họ không phải là đạo đức, và đích đến của họ không phải là giải thoát.”

Ngài ngừng một nhịp, rồi nói tiếp:

“Thiền định trong đạo Phật cũng có nhiều giai đoạn, nhiều tầng lớp, từ cạn đến sâu. Người mới tu, đạt được chánh niệm tỉnh giác, đã thấy tâm rỗng rang, nhẹ nhàng, đi đứng khoan thai, như sống một cuộc đời khác. Nhưng đó mới chỉ là bước đầu. Vào sâu hơn, tới sơ thiền, thì tâm hồn thanh tịnh, sáng suốt, vượt qua những tầm thường của con người. Cứ mỗi tầng định, cái nhìn về cuộc đời, bản lĩnh, đạo đức đều thay đổi. Nhưng cái khó là ở chỗ: chúng ta đi trên con đường chưa từng đi, nên dễ lầm tưởng mình đã tới đích.”

Giảng sư đưa ra một ví dụ khiến nhiều người mỉm cười:

“Ví như từ Sài Gòn đi về tịnh xá Ngọc Thành, con đường chưa đi bao giờ. Nghe nói tịnh xá đẹp lắm, có ni sư trụ trì dễ thương, hơi dữ chút nhưng cũng dễ thương. Mình đi được hai cây số, thấy một cảnh đẹp, hoa thơm cỏ lạ, người cũng dễ thương, cũng hơi dữ. Mình tự hỏi: 'Chắc tới rồi chăng?' Nếu không có người đi trước nhắc, mình có thể dừng lại, tưởng đã tới đích. Nhưng thật ra, con đường còn dài phía trước. Cứ mỗi chặng, cảnh đẹp hiện ra, nếu không giữ vững tâm nguyện, mình sẽ dừng lại giữa đường.”

Ngài nhấn mạnh:

“Cho nên, khi xuất phát, chúng ta phải chuẩn bị một tâm niệm hết sức khiêm hạ, không bao giờ cho mình là đã đủ. Phải phát nguyện với Phật: 'Nguyện cho con đi mãi, không đứng lại giữa đường.' Nếu không có tâm nguyện đó, đến lúc gặp cảnh quá đẹp, mình sẽ tưởng đã xong, rồi dừng lại, tự mãn, và bị tổn phước.”

Giảng sư kể thêm về sự khác biệt giữa các tông phái:

“Có tông phái cho rằng tu tới mức triệt ngộ là xong việc, tâm đã bằng Phật. Nhưng đứng ngoài nhìn vào, ta thấy vị đó chưa có tam minh lục thông. Lại có tông phái đạt được thần thông, tam minh lục thông, nhưng biểu hiện đạo đức, từ bi, trí tuệ lại chưa rõ ràng. Mỗi tông phái có cách ấn chứng riêng, nhưng chúng ta phải lấy tiêu chuẩn thời Đức Phật làm gốc: công phu thiền định tuyệt đối, thần thông viên mãn, từ bi trí tuệ không sơ hở. Đó mới là đích đến thật sự.”

Ngài chậm rãi kết luận:

“Đạo Phật phải viên mãn trên mọi khía cạnh, chứ không thể được mặt này mà mất mặt kia. Cũng như hành trình thiền định, đừng dừng lại ở trạm thứ tư, dù nơi đó có đẹp đến đâu. Hãy cứ đi, cứ đi, vì những thánh cảnh phía trước còn vi diệu hơn nhiều.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học Thầy Thích Chân Quang muốn truyền tải: Khi tu tập thiền định, chúng ta dễ tự mãn ở những tầng định đầu tiên, lầm tưởng đã đạt đích. Vì vậy, ngay từ đầu phải giữ tâm khiêm hạ, phát nguyện sâu sắc, không dừng lại giữa đường, và luôn lấy tiêu chuẩn giải thoát, vô ngã, từ bi, trí tuệ viên mãn của Đức Phật làm mục tiêu tối hậu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang