Dòng sông Hằng và lẽ đúng sai

Buổi chiều hôm ấy, đứng trên bờ sông Hằng, cô gái trẻ người Việt cảm thấy cả người lạnh toát. Dòng sông thiêng liêng mà bao người Ấn Độ tôn thờ hiện ra trước mắt cô không phải là một dải lụa xanh biếc thơ mộng, mà là một dòng nước đục ngầu, lờ đờ trôi. Bên kia bờ, những đống tro tàn và những mảnh vải trắng vương vãi. Ngay dưới chân cô, một cái xác người sình trương, căng phồng, nổi lềnh bềnh, trôi sát bờ. Mùi hôi thối nồng nặc xộc lên, khiến cô muốn nôn ọe, bụng dạ quặn lên từng cơn.

Cô là một Phật tử Việt Nam, theo đoàn sang Ấn Độ hành hương, chiêm bái các thánh tích. Ấn tượng đầu tiên về đất nước này không phải là những ngôi chùa cổ kính, mà là sự khắc nghiệt của cuộc sống và những tập tục kỳ lạ. Cô đã được nghe kể về tín ngưỡng sông Hằng, rằng người dân tin tưởng tuyệt đối rằng chỉ cần một lần được tắm và uống nước dòng sông này, mọi tội lỗi sẽ được rửa sạch, và khi chết sẽ được sinh lên cõi trời. Nhiều người già trước khi nhắm mắt còn dặn con cháu phải thiêu xác rồi rải tro xuống dòng sông, thậm chí có người quăng luôn cả thi thể xuống đó. Với họ, bờ bên này là bờ của thần linh, bờ bên kia là của địa ngục. Ai lỡ sang bên kia mà nhúng nước, chết sẽ thành con lừa.

Đang miên man suy nghĩ, cô giật mình khi nghe tiếng bà chủ nhà trọ cất lên sau lưng:

“Này cháu, bà nhờ cháu một việc. Cháu lấy giúp bà một lọ nước sông Hằng về để bà thờ.”

Bà lão đưa cho cô một cái lọ thủy tinh nhỏ, đôi mắt đầy vẻ khẩn khoản. Cô cầm lấy cái lọ, nhìn xuống dòng nước đang cuộn trôi. Cái xác người kia vẫn còn đó, phập phồng theo sóng, làn da trắng bệch, căng bóng. Cô đứng sững lại, chân không thể bước xuống. Tim cô đập thình thịch, cổ họng nghẹn lại. Trong đầu cô vang lên một tiếng nói: “Làm sao có thể múc thứ nước này lên để uống và dâng lên bàn thờ được chứ?”

Cô quay sang bà lão, cố gắng giải thích:

“Bà ơi, dưới sông... có xác người. Nước bẩn lắm, làm sao uống được?”

Bà lão nhìn cô, ánh mắt đầy vẻ ngạc nhiên, rồi bình thản đáp:

“Con à, đó là điều bình thường. Sông Hằng là dòng sông thiêng liêng, nước ở đây là nước thánh, tắm vào thì hết tội, uống vào thì được phước. Có gì mà phải sợ?”

Cô đứng im, không biết nói gì. Cô nhìn bà lão, nhìn dòng sông, nhìn cái xác trôi. Trong khoảnh khắc đó, cô chợt hiểu ra một điều: quan niệm đúng sai của mỗi người, mỗi dân tộc, thật sự khác nhau đến thế. Với cô, việc uống nước có xác người là điều ghê tởm, không thể chấp nhận. Nhưng với bà lão, đó là một nghi lễ thiêng liêng, là niềm tin cả đời. Cô không thể nói bà lão sai, cũng không thể nói mình đúng. Cô chỉ biết đứng đó, lặng im, cảm nhận sự mong manh của mọi phán xét.

Cuối cùng, cô cúi đầu, nhẹ nhàng đặt cái lọ xuống bờ, rồi lặng lẽ quay đi. Cô không thể làm theo lời bà lão, nhưng cô cũng không có quyền phán xét niềm tin của họ. Cô chỉ biết rằng, từ giây phút đó, cô hiểu sâu sắc hơn lời Phật dạy: đừng vội vàng kết luận đúng sai, vì sự thật thường nằm ngoài tầm hiểu biết của chúng ta. Cô bước đi, để lại sau lưng dòng sông Hằng với những bí ẩn và niềm tin của riêng nó, và mang theo trong lòng một bài học lớn về sự bao dung.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy việc đánh giá đúng sai dựa trên quan niệm truyền thống, tập quán xã hội là hết sức mong manh và chủ quan. Mỗi nền văn hóa có một chuẩn mực riêng, không thể lấy cái nhìn của mình để áp đặt lên người khác. Vì vậy, trong cuộc sống, chúng ta cần học cách bao dung, nhìn nhận vấn đề một cách đa chiều, tránh vội vàng kết luận, để không rơi vào sai lầm do thành kiến và sự hạn hẹp của hiểu biết.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang