Dòng sông cuốn trôi và cọng cỏ lau mong manh

Tiếng nước gầm réo từ xa vọng lại, ngày càng rõ hơn. Một dòng sông lớn, nước đục ngầu cuồn cuộn chảy từ trên núi cao xuống, cuốn theo bao nhiêu là bùn đất, cành cây khô. Hai bên bờ, những bụi cỏ lau, cỏ sậy mọc um tùm, rủ xuống mặt nước, những ngọn cỏ non mảnh dẻ đung đưa trong gió, như đang vẫy gọi.

Giữa dòng nước xiết, một người đàn ông đang quẫy đạp điên cuồng. Khuôn mặt ông tái nhợt, đôi mắt mở to hoảng loạn. Ông đã bị dòng nước cuốn trôi từ lúc nào không rõ, chỉ biết rằng cơ thể ông đã rã rời sau những giờ vật lộn. Bàn tay ông chới với, cố bám vào bất cứ thứ gì có thể.

Lúc này, ông trông thấy một bụi cỏ lau ven bờ, những cọng cỏ xanh mướt đang rủ xuống, chạm nhẹ vào mặt nước. Ông như vớ được chiếc phao cứu sinh. Với tất cả sức lực còn lại, ông vươn tay, nắm chặt lấy một cọng cỏ lau.

“Cứu tôi với! Cứu tôi với!” – ông thét lên, giọng khản đặc vì đã uống quá nhiều nước.

Nhưng cọng cỏ lau mảnh dẻ làm sao chịu nổi sức nặng của cả một con người và sức kéo của dòng nước. Nó chỉ trụ được vài giây, rồi từ từ bị bật gốc. Ông cảm nhận rõ ràng sự đứt gãy dưới bàn tay mình, một tiếng “rắc” khô khốc, nhẹ nhưng lại như sét đánh ngang tai.

“Không! Đừng!” – ông gào lên trong tuyệt vọng, móng tay cào vào không khí, cố níu giữ thứ đã mất. Nhưng vô ích. Cọng cỏ lau đã đứt, và dòng nước lại cuốn ông trôi đi, xa hơn, sâu hơn vào vùng nước dữ.

Thế rồi, ông lại thấy một bụi cỏ khác, loại cỏ sậy cứng cáp hơn. Ông lại cố gắng vươn tay, nắm lấy. Nhưng rồi, cũng giống như lần trước, cọng cỏ sậy cũng không chịu nổi, nó từ từ bị bật gốc, đứt lìa. Ông lại trôi, lại chới với, lại nắm lấy một cọng cỏ khác, rồi lại đứt. Cứ thế, hết bụi cỏ lau này đến bụi cỏ sậy khác, tất cả đều gãy đổ, để mặc ông cho dòng nước xô đẩy.

Cuối cùng, ông kiệt sức, không còn sức để vùng vẫy nữa. Cơ thể ông chìm dần, dòng nước lạnh lẽo tràn vào miệng, vào mũi. Ông chỉ còn kịp nghĩ: “Giá như… giá như mình đừng bám víu vào những thứ mong manh ấy…”

Hình ảnh người đàn ông bị nước cuốn trôi, nắm vào những cọng cỏ rồi lại đứt, cứ thế lặp đi lặp lại, chính là một ẩn dụ sâu sắc về cuộc đời mỗi chúng ta.

Ý nghĩa câu chuyện

Dòng sông cuồn cuộn chính là dòng luân hồi sinh tử, cuốn trôi tất cả chúng sinh. Những cọng cỏ lau, cỏ sậy ven bờ tượng trưng cho năm ấm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) – những thứ vô thường, mong manh, không có thực chất. Nếu chúng ta bám víu, chấp vào thân này, vào cảm giác, vào suy nghĩ, vào tâm thức như là “của ta”, “là ta”, thì chắc chắn chúng ta sẽ bị cuốn trôi trong đau khổ, bởi vì những thứ ấy rồi sẽ tan vỡ, sẽ đứt gãy như cọng cỏ lau kia. Bài học là hãy buông bỏ chấp thủ, thấy rõ bản chất vô thường, hư giả của năm ấm để không còn bị dòng nước luân hồi nhấn chìm nữa.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang