Đôi mắt thịt và những điều không thấy

Buổi chiều cuối năm, trên con đường làng vắng vẻ, một ông lão gầy gò, lưng hơi còng, đẩy chiếc xe rác cũ kỹ đi dọc theo vỉa hè. Ông cúi xuống nhặt từng mảnh giấy vụn, vỏ lon bia, rồi bỏ vào bao tải sau xe. Mấy đứa trẻ chạy ngang qua, đứa lớn chỉ tay vào ông cười khúc khích: "Kìa, ông già nhặt rác kìa!". Ông lão ngước lên, mỉm cười hiền hậu, rồi lại tiếp tục công việc.

Người ta thường thấy ông như vậy, sáng nào cũng thế, mưa nắng chẳng quản. Có người thương cảm, nghĩ ông già neo đơn phải làm cái nghề vất vả này để kiếm sống. Có người lại khinh miệt, cho rằng ông chỉ là một kẻ lang thang vô dụng. Nhưng ít ai biết rằng, trước khi trở thành "ông già nhặt rác", ông từng là một giáo sư đại học danh tiếng, từng giảng dạy cho bao thế hệ sinh viên. Về hưu, ông chọn cho mình một cuộc sống giản dị, lặng lẽ. Mỗi sáng, ông đi nhặt rác không phải vì thiếu thốn, mà vì ông muốn làm một việc nhỏ bé để nhắc nhở mọi người giữ gìn vệ sinh chung. Chiều về, ông tắm rửa sạch sẽ, mặc bộ quần áo lành lặn, lên giảng đường đại học để nói chuyện với sinh viên về triết học, về cuộc đời. Nhưng nếu chỉ nhìn thoáng qua, ai mà biết được những điều ấy?

Chị Lan, một Phật tử mới đến chùa, ngồi kể với tôi trong lúc chờ thầy: "Em thấy một người đàn ông mập mạp, tưởng ổng khỏe lắm, ai ngờ vừa rồi đi khám mới biết ổng bị tiểu đường, mỡ máu cao. Còn thằng em của em, ốm nhom ốm nhách, vậy mà chạy nhảy suốt ngày, chẳng bệnh tật gì. Cái mắt mình nhìn toàn sai hết thôi". Tôi gật gù, nhớ đến câu chuyện thầy từng giảng: "Các con thấy đó, đôi mắt thịt của chúng ta chỉ thấy được bề ngoài, màu sắc, hình dáng. Còn cái bên trong, cái tâm, cái nghiệp, thì mắt thường không thể thấy được".

Một lần, trong buổi họp nhóm đạo tràng, mọi người bàn tán sôi nổi về kế hoạch từ thiện. Người thì đề xuất đi thăm trại trẻ mồ côi, người thì muốn tổ chức khóa tu mùa hè. Duy chỉ có một người đàn ông trung niên ngồi ở góc phòng, im lặng, chỉ mỉm cười nhẹ. Chị Hoa, người phụ trách nhóm, hơi khó chịu, nghĩ thầm: "Người này chắc không có ý kiến gì, hoặc là không quan tâm. Ngồi đó mà cười, chẳng biết nghĩ gì". Thế nhưng, khi mọi người đã nói hết, không ai thống nhất được ý kiến, người đàn ông ấy mới từ tốn đứng dậy, nói vài câu ngắn gọn, gói gọn vấn đề, đưa ra phương án tối ưu khiến cả nhóm đều tâm phục khẩu phục. Lúc ấy chị Hoa mới vỡ lẽ, thì ra sự im lặng của ông ta không phải là vô dụng, mà là một sự thấu hiểu sâu sắc, một bản lĩnh của người biết lắng nghe và chọn đúng thời điểm để nói.

"Thầy ơi, vậy làm sao để con biết được đâu là thật, đâu là giả?" – một Phật tử trẻ hỏi. Tôi nhìn em, chậm rãi đáp: "Con không thể chỉ dùng mắt thịt để đánh giá cuộc đời. Cái thấy của mắt thịt chỉ là một phần rất nhỏ. Con phải dùng trí tuệ, dùng kinh nghiệm sống, dùng lòng từ bi để cảm nhận. Như câu chuyện về ông lão nhặt rác kia, nếu con vội kết luận, con sẽ mất đi cơ hội học hỏi từ một bậc hiền triết. Cũng như khi con thấy cha mẹ rầy la con cái, đừng vội nghĩ đó là ghét bỏ, mà hãy hiểu đó là tình thương yêu muốn con nên người".

Em Phật tử trầm ngâm, đôi mắt sáng lên như vừa ngộ ra điều gì. Tôi mỉm cười, biết rằng bài học về nhục nhãn đã thấm vào lòng em. Bởi cuộc đời này, có những điều mắt thấy mà không phải thật, và có những điều mắt không thấy mà lại là chân lý.

Ý nghĩa câu chuyện

Đôi mắt thịt (nhục nhãn) của con người có nhiều hạn chế: chỉ thấy được màu sắc, hình dáng, khoảng cách, nhưng không thấy được bản chất bên trong, tâm tư, nghiệp lực, hay những điều vi tế. Vì vậy, đừng vội tin hoàn toàn vào những gì mình thấy, mà hãy dùng trí tuệ và lòng từ bi để suy xét, nhìn nhận sự việc một cách toàn diện hơn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang