Định nghĩa của sự thấy biết

Trong một buổi giảng pháp tại chùa Pháp Đàn, Thích Chân Quang đã kể lại một câu chuyện ngắn nhưng đầy ý nghĩa về sự đắc đạo phi thường của vị tổ Thiên Thai giáo quán - Đại sư Trí Khải. Câu chuyện này như một lời nhắc nhở sâu sắc cho tất cả những người đang bước trên con đường tu tập.

Ngày đó, tại một am thất tĩnh lặng, một vị tăng đang ngồi thiền định. Vị tăng này đã tu hành nhiều năm, công phu thiền định cũng có chút thành tựu. Một ngày kia, trong trạng thái nhập định sâu, vị tăng cảm nhận được một điều kỳ diệu: từ trong am thất của mình, thần thức của ông như vươn xa hàng trăm dặm, xuyên qua rừng núi trùng điệp, và ông thấy rõ ràng có một người khác cũng đang ngồi thiền trong một ngôi chùa nhỏ trên núi xa kia. Ông còn cảm nhận được cả pháp tu của người đó là quán chiếu lý vô thường.

Tâm vị tăng bỗng trào dâng một niềm tự hào khó tả. Ông nghĩ thầm: "Thật kỳ diệu! Ta ngồi đây mà biết được cả người khác tu hành ở tận núi xa. Chắc chắn ta đã chứng đắc một cảnh giới cao siêu lắm rồi." Khi Đại sư Trí Khải đến thăm am thất, vị tăng này thậm chí không thèm đứng dậy chào. Ông ngồi nguyên vị, vẻ mặt đầy tự mãn, rồi khoe khoang: "Thưa Đại sư, thần thức con có thể xuyên không gian, biết được cả một vị tăng khác đang thiền định trong núi xa kia và pháp tu của người ấy nữa."

Đại sư Trí Khải nhìn ông, ánh mắt sáng nhưng đầy từ bi, không có chút phán xét nào. Ngài nhẹ nhàng nói: "Đó chỉ là một trạng thái định ở bên ngoài, còn rất cạn. Nó đến rồi đi, không bền vững. Và vì tâm tự hào khoe khoang của ông mà nó đã mất rồi. Ông có nhận ra không? Trạng thái đó ngay tức khắc đã biến mất khỏi thân tâm ông, không còn nữa."

Nghe lời quở trách nhẹ nhàng nhưng chính xác đến từng chi tiết như vậy, vị tăng bàng hoàng. Ông cảm nhận rõ ràng: đúng là trạng thái thấu thị đó đã hoàn toàn biến mất, kể cả khi ông chưa kịp phản ứng. Tâm ông bỗng trống rỗng, và cùng với sự trống rỗng đó là một nỗi hổ thẹn sâu sắc. Ông vội vàng đứng dậy, cúi đầu: "Con... con không nhận ra. Con đã tự cao tự đại rồi."

Câu chuyện kết thúc ở đó, nhưng bài học thì còn mãi. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh: đại đa số chúng sinh khi đạt được một trạng thái lạ nào đó trong tu tập – dù là một chút tĩnh lặng, một chút sáng tỏ – đều ngay lập tức tưởng mình đã chứng ngộ, đã "đắc đạo". Đó là cái "bệnh" và cũng là "tà kiến" muôn đời. Khi còn tự hào về một trạng thái nhỏ nhoi, phước đức bị tổn hao, và người tu sẽ phải trôi lăn vất vả nhiều kiếp để tu tập trở lại.

Chỉ có bậc chân sư thực sự đắc đạo cao siêu như Đại sư Trí Khải mới có "con mắt" để nhìn ra rằng một trạng thái tưởng chừng thần thông như thấu thị từ xa thực ra chỉ là "cạn" và "thấp" chưa đáng kể. Ngài biết rằng trên con đường tâm linh, sự thật còn rất xa, rất khó. Ví dụ, ngay cả khi đạt được trạng thái "chánh niệm tỉnh giác" – tâm sáng tỏ, bất động, vọng tưởng không đánh vào được, nghịch cảnh không lung lay được – người tu cũng phải giữ gìn trạng thái đó suốt 30 kiếp, đồng thời tích lũy thêm công đức, mới chỉ có thể đạt được sơ thiền.

Câu chuyện về Đại sư Trí Khải, dù ngắn, là một lời cảnh tỉnh sâu sắc. Nếu không có một bậc cao sư sáng suốt dẫn dắt, người tu rất dễ vấp phải cái "bệnh" tự cho mình đã đến nơi đến chốn. Rồi một ngày chợt nhận ra mình còn xa lắm, công đức đã bị tổn, lại phải phủi hết để bắt đầu lại từ đầu – đó là sự thiệt thòi vô cùng lớn.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở người tu tập phải luôn có sự khiêm tốn và cần có một bậc thầy có "con mắt sáng" hướng dẫn. Con đường tâm linh giác ngộ rất xa và khó khăn. Một khi có được một chút công phu, trạng thái hay trải nghiệm nào đó, tuyệt đối không được tự hào hay khoe khoang, vì đó chính là lúc ta có thể "mất" ngay trạng thái đó và tổn hao phước đức. Sự tỉnh thức thực sự không phải là khoe khoang những gì ta "biết" hay "thấy", mà là nhận ra mình còn biết rất ít và còn một con đường rất dài phía trước.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang