Đêm Thái Tử Rời Kinh Thành

Gió đêm rít qua khe cửa gỗ của hoàng cung Ca Tỳ La Vệ, mang theo hơi lạnh cắt da thịt giống hệt những đêm giữa đông miền Bắc. Trăng mờ khuất sau tàng lá, để lại khoảng sân rộng mênh mông chìm trong bóng tối đặc quánh. Tiếng chuông gió khẽ rung lên từng hồi ngắn, như nhịp tim của một người sắp sửa làm điều mà cả đời mình chưa từng dám nghĩ tới.

Thái tử Tất Đạt Đa đứng lặng trong bóng tối, bóng ngài dài loang lổ trên nền đá lát. Ngài vừa nhận tin: công chúa Gia Du Đà La hạ sinh một bé trai. Đứa con mà vua cha Tịnh Phạn từng dùng làm điều kiện để ngăn ngài đi tu – “Khi nào con có con, ta mới thôi cản trở”. Giờ đây lời hứa đã trọn, nhưng ngài không vui mừng. Nhiều năm qua, từ thuở 16 tuổi bị ép cưới vợ, rồi sống thanh tịnh không màng chuyện phòng the, ngài vẫn một lòng hướng tới cõi xuất gia. Vua cha lo sợ trí tuệ siêu phàm của ngài sẽ tuột khỏi tay hoàng tộc nên dùng đủ cách trói buộc. Nhưng đêm nay, sau khi đứa bé chào đời, không còn lý do nào giữ ngài lại.

Ngài bước nhẹ vào phòng vợ. Trên giường, Gia Du Đà La ngủ say, mái tóc xõa rũ lên gối, nhịp thở đều đặn phả ra hơi ấm. Bên cạnh nàng, hài nhi cuộn tròn trong tấm chăn gấm, khuôn mặt nhăn nheo chưa kịp nhìn rõ. Ngài đứng đó, hai bàn tay siết chặt vào nhau đến mức kẽ ngón bật máu. Một tiếng thở dài khẽ thoát ra từ môi ngài, nhưng đôi mắt không chớp. Bên trong, có sự giằng xé: tình thương vợ con gọi mời, nhưng ý nguyện giải thoát chúng sinh thì thúc giục. Ngài tự nhủ: “Nếu ta ở lại, ta chỉ là một người cha, một người chồng trong cung vàng điện ngọc. Nếu ta đi, có thể tìm đạo cứu muôn loài”. Rồi ngài quay gót, không đánh thức nàng, không bế con lần cuối.

Ra tới chuồng ngựa, ngài lay người giữ ngựa Sa Nặc đang ngủ say. Sa Nặc bật dậy, dụi mắt, tròng trắng mắt đỏ ngầu vì thiếu ngủ. Hắn nhìn thái tử trong bóng tối, giọng còn uể oải:

“Ủa, trời tối nhân gian mờ mịt quá, giờ này thái tử định đi đâu?”

Thái tử đưa tay nắm lấy vai áo hắn, giọng trầm nhưng dứt khoát:

“Chính vì trời tối nên ta phải đi, để tìm ra ánh sáng.”

Sa Nặc khẽ rùng mình, nhưng vâng lời thái tử từ nhỏ nên chỉ gật đầu, lấy dây thắng dắt con ngựa bạch tốt nhất ra. Cổng thành đóng kín, lính canh gác cẩn mật. Thế mà khi hai thầy trò cưỡi chung một ngựa tới nơi, cổng tự mở ra như có vô hình ai đẩy. Họ băng qua, vó ngựa gieo tiếng lộc cộc đều đặn xuống đất.

Tới sông Anoma, thái tử chọn khúc cạn, dắt ngựa lội qua nước. Bên kia bờ, chốn rừng vắng im phăng phắc, chỉ có tiếng dế kêu ran. Ngài dừng lại, lấy dao nhỏ cắt búi tóc Sát Đế Lợi – búi tóc cong qua cong lại, bới vòng trên đỉnh đầu, dấu hiệu của dòng dõi quyền quý. Tóc rơi xuống thảm lá khô. Ngài cầm mái tóc còn ấm hơi người đưa lại cho Sa Nặc, rồi lấy bộ áo cà sa đã giấu sẵn đắp lên:

“Em hãy mang tóc và áo về kinh thành. Nói với phụ vương đừng buồn, ta đã đi xuất gia, đừng đi tìm.”

Sa Nặc hai tay run run đỡ lấy, nước mắt bất thần lăn dài xuống má, giọng nấc nghẹn:

“Thái tử… sao người nỡ bỏ lại mọi thứ? Tiểu nhân biết làm sao đây?”

Ngài chỉ lặng nhìn, rồi quay lưng. Đó là bước ngoặt: không một lần ngoái lại, ngài bước vào rừng sâu, bóng biến khuất sau những thân cây to lớn. Sa Nặc đứng trân người, ôm mái tóc và áo vàng, khóc ròng đến khi trời hé sáng mới gom đồ lên ngựa phi về. Kinh thành hôm sau rúng động: thái tử đã tu.

Về sau, vua Tịnh Phạn nghe tin chỉ lặng thinh, rồi cho năm người gồm Kiều Trần Như đi theo hầu. Còn thái tử, từ đêm ấy, trở thành sa môn Gotama, bắt đầu sáu năm khổ hạnh trước khi thành Phật. Cuộc đời ngài rẽ hướng hoàn toàn từ cái đêm gió lạnh ấy.

Ý nghĩa câu chuyện

Xuất gia không phải là trốn chạy, mà là dũng cảm buông bỏ hạnh phúc cá nhân để tìm đạo cứu chúng sinh. Khi lời hứa với đời đã trọn, thái tử ra đi trong lặng lẽ, cho thấy ý chí vượt lên trên tình cảm thường tình mới là khởi đầu của giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang