Đạo đức giá một tỷ

Chiều hôm ấy, trong một cuộc trò chuyện, một người lớn chìa tay ra nói với đứa trẻ nhỏ: "Lại đây, bác nói cho cháu nghe thế này. Một lát nữa sẽ có cái người đàn ông đó tới — vì bác rất ghét người đàn ông đó. Giờ nếu cháu chửi ông nó một câu, bác cho cháu mười triệu."

Nghe thì như một trò đùa. Nhưng câu hỏi sau đó mới là điều khiến mọi người phải lặng người suy nghĩ.

"Trong đạo Phật không có ác ngữ — không cho chửi, không cho nói sai. Vậy bây giờ cho một trăm triệu thì sao? Nói khi không chửi người ta, lấy một trăm triệu. Giờ cho một tỷ. Có làm không?"

Trong lòng người nghe bắt đầu giằng xé. Điều bất thiện quá nhỏ mà — chửi thầm một tiếng, mai mốt có người chửi lại tiếng về, chẳng mất gì. Còn một tỷ, ngon lành biết bao.

Nhưng chính ở chỗ giằng xé ấy, người ta chợt thấy rõ một điều đáng sợ: nếu mình chấp nhận cái đó, mai mốt mình sẽ làm nhiều điều ác hơn nữa. Bởi vì đây không chỉ là một bất thiện nhỏ — chửi một người một câu nhẹ nhàng — mà là một bất thiện thứ hai, sâu hơn nhiều: trong tâm mình đã có một lần vì tiền mà làm điều bất thiện.

Cái nhân đó rớt xuống lòng mình rồi thì nó nằm đó, qua nhiều kiếp nó phát triển. Sau này người ta mua mình giá rất rẻ, mình vẫn làm điều ác như thường — vì trong lòng đã có sẵn cái nhân "chấp nhận vì tiền làm điều bất thiện".

Cũng như đạo đức con người có giá: có người thấy ai để ba trăm nghìn thì không bao giờ lấy, nhưng tới năm trăm thì đành lấy — đạo đức của họ giá năm trăm. Có người đạo đức giá tới mười triệu. Còn có người mất hai triệu trong nhà vệ sinh, không biết ai lấy và không trả lại — đạo đức của người ấy dưới hai triệu.

Còn người tuyệt vời, người thánh thiện thì sao? Họ không có giá đo. Dù việc thiện rất nhỏ, họ ráng làm; dù việc ác rất nhỏ, dù đưa họ một tỷ để buộc họ làm điều bất thiện mảy may bằng một sợi tóc — họ vẫn dứt khoát không làm.

Hễ là một điều sai thì giá nào cũng không mua được. Hễ là một điều thiện nhỏ thì cỡ nào cũng phải ráng làm. Ranh giới giữa điều tốt và điều xấu rất rạch rồi, không bao giờ dẫm bước qua.

Ý nghĩa câu chuyện

Đừng bao giờ đánh đổi đạo đức dù chỉ một điều ác nhỏ nhất, dù được lợi ích lớn đến đâu. Vì một lần chấp nhận vì tiền làm điều bất thiện là gieo vào lòng mình một cái nhân — và từ đó, về sau người ta có thể mua mình giá rất rẻ. Người tuyệt vời là người không có giá đo: điều sai thì giá nào cũng không mua được, điều thiện nhỏ cỡ nào cũng phải làm.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang