Đài Quan Âm Giữa Miền Cuối Tổ Quốc

Chiều muộn ở mảnh đất Cà Mau, cuối cùng cực nam Tổ quốc, gió thổi mang theo mùi muối mặn của rừng tràm và biển cả. Trên pháp tòa, một vị thượng tọa vừa an tọa, trước mặt là hàng trăm Phật tử chắp tay kính cẩn. Đây là ngày vía Bồ Tát Quan Thế Âm, ngày tưởng niệm một vị Bồ Tát được kính ngưỡng nhất trong Phật giáo.

Thượng tọa mở lời, giọng trầm ấm: "Hôm nay là ngày vía Bồ Tát Quan Âm. Thật ra là ngày vía chứ không phải ngày xuất gia hay thành đạo gì cả. Giống như chúng ta có ngày Nhà giáo Việt Nam hay ngày Lao động Quốc tế đó. Trong đạo mình, có ngày của Bồ Tát này, ngày của vị Bồ Tát kia. Riêng Bồ Tát Quan Thế Âm, trong một năm có nhiều ngày vía lắm."

Ngài dừng lại, ánh mắt nhìn quanh khán phòng ấm cúng: "Vậy tại sao Bồ Tát Quan Thế Âm lại được kính ngưỡng đến vậy? Bởi vì thế này..."

Thượng tọa bắt đầu kể bằng một ví dụ gần gũi: "Giả sử có một người không biết nghề. Mình hướng dẫn nghề cho họ, nói: 'Để tôi chỉ anh nghề thợ mộc, rồi anh sau này nuôi sống vợ con.' Hoặc có người khác nói: 'T tú tài phổ thông chưa đủ, để nuôi nó đi học tú tài, nó dễ kiếm việc làm hơn.' Việc đó là người có lòng tốt lắm mới giúp được vậy. Nhưng trường hợp khó hơn là khi chúng ta đến với đạo Phật, được học đạo lý căn bản nhất - đạo lý nhân quả."

Ngài nhấn mạnh: "Gieo nhân gì gặt quả đó. Ví dụ có người đến gặp thầy nói: 'Thưa thầy, con nghèo quá.' Thầy nói: 'Chắc đời trước con ít làm phước bố thí. Bây giờ con về, gắng mấy cái ổ gà từ Thới Bình ra Cà Mau, con đi lắp hết đi. Làm phước vậy đời mình tự nhiên gặp may mắn.' Người đó nghe lời, đi lắp hết ổ gà. Ba-bốn tháng sau, thấy mình may mắn thật, buôn bán đông khách, mọi việc suôn sẻ. Đó là đạo lý nhân quả căn bản trong đạo Phật."

Thượng tọa tiếp tục với một tình huống cấp bách hơn: "Nhưng bây giờ có chuyện này mới khó. Ví dụ bất ngờ mình ở trên lầu, lửa cháy ở dưới, mình không có đường leo xuống, chỉ có nước nhảy từ trên lầu xuống. Thì nhảy xuống cũng chết, mà đứng đó cũng chết. Đứng la lên: 'Thầy ơi, thầy cứu con!' Lúc đó thầy nói: 'Nhân quả đời trước con hay nướng cá, nướng heo hơi nhiều, nên bây giờ bị lửa đốt. Con ráng sám hối đi.' thì lửa vẫn cháy, kịp không?"

Không khí trong phòng lắng xuống. Thượng tọa tiếp: "Đây mới là khó nè. Đây mới là lúc anh hùng ra tay. Ví dụ lúc đó thầy ta bỗng phi thân lên, nhảy từ dưới lên nóc nhà, mở cửa ra, cầm mình nhảy xuống đất cứu mình. Lúc đó là sao? Thầy cũng là anh hùng, cứu mình được một lần đó. Thật sự nó hơn vạn lần những lần cứu giúp khác. Vì sao? Bởi vì cứu chúng sinh trong cơn hiểm nạn là khó nhất."

Ngài so sánh ba hạng người giúp đỡ chúng sinh: "Hạng thứ nhất là như thầy đây, ngồi nói đạo lý, dạy Phật tử tu tập. Hạng thứ hai là xông xáo vào đời làm phước, từ thiện, xây chùa, xây nhà tình thương, giúp người có nghề nghiệp. Hạng thứ ba là khi chúng sinh gặp hiểm nạn nguy cấp, xông vào đó cứu người ta ra. Ba hạng người đó, cái nào khó nhất?"

Một Phật tử ở hàng ghế dưới nói nhỏ: "Cứu người trong lúc nguy hiểm nhất..."

Thượng tọa gật đầu: "Đúng vậy. Cứu người ta trong lúc nguy cấp là khó nhất. Cái dễ nhất là ngồi nói đạo lý. Đó là lý do Phật pháp đa hạnh. Khi ta thờ Phật Thích Ca ngồi tĩnh lặng trên đài sen, đó là đạo Phật trầm mặc, giáo dục. Nhưng khi ta thờ Bồ Tát Quan Âm đứng trên đài sen, cầm nhành dương liễu, đó là thờ một vị Bồ Tát hành động, xông vào hiểm nạn, nỗi khổ để cứu giúp chúng sinh."

Ngài nhấn mạnh: "Lúc chúng sinh đang gặp hiểm nạn thì nói vô ích. Nói giảng người ta không cứu người ta ra khỏi đám lửa cháy được. Hoặc bây giờ lửa cháy, nói thầy cho con ít tiền mua về ăn cũng xài không được. Chỉ có giật tắt lửa, dùng sức mạnh phi thường đưa người ta ra khỏi hiểm nạn mà thôi. Cho nên, trong các nỗi khổ của chúng sinh, có những nỗi khổ lâu dài và có những nỗi khổ khẩn cấp. Cứu chúng sinh trong khổ khẩn cấp mới là khó nhất, mới đòi hỏi thần lực khủng khiếp nhất."

Thượng tọa tiếp tục với một ví dụ sống động: "Ví dụ bây giờ có một người vợ lấy nhầm ông chồng vũ phu, mắc nợ gì đó không bỏ được. Ông về cứ mắng, nhiếc, đánh, đập, lấy tiền nhậu hết. Người vợ than với thầy thì thầy khuyên tu sám hối, rồi tìm cách gặp ông chồng khuyên lơn. Đó là nỗi khổ dai dẳng lâu dài. Nhưng bây giờ ông chồng rút dao đâm một cái thì lúc đó lời khuyên vô ích. Lúc đó chỉ dùng lực mà cồng ông lại, bắt lại, trói lại, cản lại để cứu người vợ. Hai cái đó - một cái dai dẳng, một cái khẩn cấp - khác nhau. Và cứu người trong cơn khẩn cấp mới là cái khó."

Ngài nói chậm rãi: "Nên khi ta đến với Phật pháp lúc còn thời gian, ta nghe pháp để hiểu giáo lý mà tu. Khi còn thời gian, ta đến trước Phật đài lễ bái, sám hối, tụng niệm, ngồi thiền. Khi còn thời gian, ta nghe lời thầy đi làm từ thiện, bắt cầu, xây nhà tình thương. Nhưng có những trường hợp ta bị rơi vào cơn nguy khốn mà không còn thời gian nữa. Ví dụ bây giờ ta đi trên xuồng ra giữa sông, sóng gió nổi lên, cuốn xoay lật úp, mình rơi xuống sông. Lúc đó ta không còn thời gian để tụng kinh, lễ bái, học pháp, làm phước nữa. Lúc đó ta chỉ cần một phép màu tức khắc để cứu chúng ta thoát khỏi cơn hiểm nạn."

Không khí trong phòng trở nên trang nghiêm.Thượng tọa nói: "Và ở đây, Bồ Tát Quan Thế Âm là đại diện cho hạnh nguyện của mười phương chư Phật cứu chúng sinh lúc nguy nan khẩn cấp nhất. Không phải Bồ Tát Quan Thế Âm là một vị Bồ Tát tách riêng khỏi chư Phật đâu.Nhưng ngài là đại diện cho Mười phương chư Phật có một hạnh phi thường đặc biệt: cứu chúng sinh trong lúc mọi phương tiện khác bó tay."

Ngài tiếp: "Lúc đó không nghe pháp được nữa, không lễ bái được nữa, không làm từ thiện gì được nữa hết. Lúc đó mới chỉ có một phép màu thôi, một phép màu phi thường cứu chúng sinh ra khỏi cái khổ liền. Nên lúc đó nếu người nào đã từng tụng kinh Phổ Môn, đã từng đi chùa, nghe thầy dạy về hạnh Bồ Tát Quan Âm, nghe thầy dặn rằng khi nào con khổ con nhớ niệm Quan Âm, thì lúc đó cái thiện căn mình trổi dậy, cái phước mình khởi lên, chợt mình nhớ lời thầy dạy, mình niệm Quan Âm."

Thượng tọa nhấn mạnh: "Nhớ giùm nha, lúc rớt xuống sông không phải ai cũng nhớ niệm Quan Âm nha. Rất nhiều người rớt xuống sông không niệm Quan Âm, chết hết rồi. Còn những người nhớ niệm Quan Âm thì được cứu sống. Thầy nói câu này là thầy nói chắc như đinh đóng cột: Khi ví dụ ta gặp tai nạn mà ta niệm danh hiệu Bồ Tát Quan Âm, tự nhiên ta được thoát một cách lạ thường, không giải thích được."

Ngài kể lại: "Đó là lý do mà thượng tọa của ta, Thượng tọa Phước Lợi, cùng ông thầy trụ trì dựng Quan Âm đài đẹp đẽ giữa chốn quê hương xa xôi này. Bởi vì ngài hiểu được cái công hạnh phi thường của Bồ Tát Quan Âm cứu giúp chúng sinh trong cơn nguy nan khẩn cấp. Nếu ta gặp tai nạn niệm Quan Âm mà vẫn chết, thì về tìm Thượng tọa Phước Lợi mà bắt đền. Nói như vậy chắc chắn."

Một Phật tử giơ tay hỏi: "Thưa thầy, nếu chỉ niệm Quan Âm mà thoát được tai nạn thì luật nhân quả có đúng không? Phật dạy nhân nào quả nấy. Khi chúng con gặp nạn, chúng con biết đây là nhân quả từ đời trước đã gieo. Cớ gì chỉ một danh hiệu Quan Âm mà bạc được tai nạn?"

Thượng tọa mỉm cười: "Hay lắm, câu hỏi rất hay. Có hai lý do khiến ta bạc được tai nạn khi niệm danh hiệu Quan Âm. Thứ nhất, khi ta gặp tai nạn nguy khốn mà ta niệm Quan Âm, người này có từng đi chùa chưa? Chắc chắn có rồi. Giờ đó mới nhớ Quan Âm mà niệm. Người đã từng đi chùa là đã từng lễ bái, tụng kinh, niệm Phật, và cũng đã từng làm phước đúng không?"

Ngài chỉ vào Quan Âm đài: "Ví dụ cái đài Quan Âm này đây. Bao nhiêu người đã góp tiền cúng dường làm đài này? Giơ tay lên coi. Thầy nói cho nghe thế này: Nhân quả là thế này. Người nào góp tiền, đóng góp công đức làm nên tượng Phật thì người đó được cái phước: Thân thể nhiều đời nhiều kiếp được toàn vẹn lành lặng. Cái thứ hai, nếu tượng đẹp thì đời đời kiếp kiếp sinh ra được làm hoa hậu."

Thượng tọa kể một câu chuyện: "Vừa rồi trên chùa Phật Quang của thầy, có một chú đệ tử. Khóa nhập tu, chú sám hối nói: 'Trước khi biết đạo, vì nhà nghèo nên con làm trong nhà hàng. Người ta sai con phải sát sanh để làm thịt, làm cá, phải đập đầu cá, cắt cổ gà.' Nghe chú Thái nói vậy cũng thương rồi thôi quên. Không ngờ cách đây khoảng một tuần, chú leo lên cưa cái cành cây để sửa máy nhà. Chú leo lên cây cao, đeo dây bảo hộ, nhưng ngã. Cành cây rớt xuống đất, nó nhúng lên, bật lên trên cao, đánh vô đầu chú một cái, vỡ đầu, bất tỉnh liền. Máu tuôn ra từ tai, mũi, miệng, treo lơ lửng trên cây, bất tỉnh luôn. Thấy là chết rồi."

Cả phòng im lặng. Thượng tọa tiếp: "Đem xuống bệnh viện là không còn hy vọng rồi. Không ngờ lại từ từ sống lại. Quên hết không nhớ mình là ai, không nhớ ai quen hết. Phải mấy ngày sau mới sực nhớ mình là người tu, mình có một sư phụ. Mới khóc hỏi sư phụ đâu. Đến khi thầy vào thăm thì nhìn thấy cái đầu lành lặng, không có cái gì hết, không có một cái thẹo gì hết. Bác sĩ nói không cần mổ luôn. Đáng lẽ phải mổ lấy máu tụ ra, nhưng bỗng nhiên nó tiến triển kỳ lạ. Đáng lẽ phải mổ để chặn cái dịch não tủy nó đổ ra, tự nhiên nó tắt luôn không đổ ra nữa. Nhìn cái mặt không ai biết là vừa bị tai nạn khủng khiếp xém chết."

Thượng tọa giải thích: "Hỏi ra là như vậy: Trước khi đi tu, con làm cái hạnh gì? Thì ra trước khi đi tu, con có một cái hạnh tổ chức thành một đoàn Phật tử với nhau đi sơn hết tượng Phật này, đi sơn tới tượng Phật kia. Do cái nhân quả đó mà khi trả cái quả báo sát sanh vậy mà người lành lặng, không có một vết thẹo luôn. Cho nên ai góp công đức làm nên tượng Phật thì người đó có cái phước ngầm, lúc nào thân thể cũng được toàn vẹn."

Ngài kết luận: "Khi ta niệm Quan Âm, Bồ Tát lấy cái phước của ta đó, gom lại cứu ta liền. Tức là cái phước đó đáng lẽ kiếp sau ta hưởng, nhưng thôi, cấn qua trừ lại, Bồ Tát cứu ta trong lúc nguy nạn này, coi như ta không cần phải hưởng kiếp sau thì tai nạn này đã đi qua. Đó là lý do thứ nhất. Lý do thứ hai: Có khi ta chưa làm phước kịp. Ta cũng đi chùa nhưng đài Quan Âm xây này ta chưa kịp góp tiền. Nhưng ta có niềm tin, khi gặp tai nạn niệm Quan Âm sẽ được cứu. Đến lúc ta bị nguy khốn thật, ta niệm Quan Âm thì Bồ Tát biết rằng ta phước chưa có nhưng tâm ta có. Tâm ta có nhớ nha. Phước thì chưa nhưng tâm có rồi. Tương lai sẽ làm. Cho nên Bồ Tát cứu liền, để dành cho người này sau này làm được nhiều điều công đức vì thấy người này có tâm."

Một Phật tử hỏi: "Thưa thầy, nếu người đó niệm Quan Âm mà không có tâm luôn thì Bồ Tát có cứu không?"

Thượng tọa cười: "Nếu người đó không có tâm thì người đó cũng chẳng niệm Bồ Tát Quan Âm luôn. Cho nên người đó làm sao? Chết queo luôn."

Cả phòng cười nhẹ, nhưng là nụ cười thấm thía. Thượng tọa kết: "Nên ở đây, đầu tiên ta cần một cái tâm, một trái tim, một tấm lòng hướng về Tam Bảo. Tin sâu nhân quả, yêu điều thiện, cung kính Phật, cung kính Pháp, cung kính Tăng, yêu thương chúng sinh. Ta cần cái tâm đó trước. Người nào có cái tâm đó rồi thì được Bồ Tát che chở. Còn người nào vừa có tâm mà vừa làm được những điều phúc thì ta yên chí rằng lúc nào ta cũng trong vòng tay của Bồ Tát Quan Thế Âm mà không còn phải sợ hãi gì nữa."

Ngài nói thêm: "Bồ Tát Quan Âm linh hiển đến mức độ: Thứ nhất, thần lực của ngài đủ sức cứu chúng sinh trong lúc nguy cấp mà mọi phương tiện khác bó tay. Thứ hai, ở bất cứ nơi nào, bất cứ chúng sinh nào lắng nghe được nỗi khổ, lời kêu cứu của chúng sinh, ngài đều nghe thấy hết. Thứ ba, ngài ứng thân cùng khắp để cứu giúp."

Thượng tọa giải thích: "Ví dụ ta đi trên đường dài, không nhà không cửa, đói, không tiền không bạc. Ngồi xuống quỳ xuống chấp tay niệm Bồ Tát Quan Âm xin cứu con về nhà. Tự nhiên ta thấy xa xa có ánh đèn, lò mò đi tới, thấy có cái chòi, bước vô thấy có hai vợ chồng lui cui. Ta vào xin cơm xin nước, họ đãi ta ăn rồi ta đi. Sáng dậy ta đi ra khỏi khu rừng, được cứu sống rồi. Sau đó ta hỏi, trong khu rừng đó có cái chòi đó là ai ở, thì tất cả mọi người trả lời: Trong cánh rừng đó tuyệt đối không có người ở. Lúc đó ta tứ ngần ngợ, không biết Bồ Tát Quan Âm cứu ta hay vì rõ ràng ta niệm xong danh hiệu ngài, quỳ xuống lạy ngài thì thấy ánh đèn xa xa, đi tới có cái nhà để ở, có hai vợ chồng ở rõ ràng, nhưng đi ra hỏi tuyệt đối không có một bóng người nào hết."

Ngài nhấn mạnh: "Đó là Bồ Tát Quan Âm ứng thân cùng khắp. Nếu lúc đó không có người thì ngài hiện ra người, thành người nông dân cũng lù khù, rách nát, nghèo khổ, nấu cho ta bữa cơm để ta ăn cứu ta. Còn nếu ở nơi có người thì Bồ Tát xúi, tác động vào trong tâm để cho người này cứu người kia. Ví dụ như ta đang gặp nạn, xe rơi xuống vực, nằm dưới đó bị thương, leo lên không nổi nữa. Ta nằm đó niệm Quan Âm. Cách đó hai cây số có cái nhà thật, ông chồng chuẩn bị đi ngủ rồi, tự nhiên ổng bị cồn cào, nóng ruột. Ổng xách xe chạy ra, vợ hỏi ông đi đâu vậy, ổng nói không biết, để vô thăm trong rừng không biết có chuyện gì. Ổng chạy đi thì thấy một cái tai nạn, gọi tùm lum lại cứu đưa lên. Đó là có người."

Thượng tọa kết luận: "Nên ở đây chữ 'ứng thân cùng khắp' của Quan Âm ta phải hiểu là hai trường hợp: Một, nếu không có ai thì Bồ Tát hiện ra luôn thành người để cứu ta. Hai, nếu có người thì Bồ Tát xúi, tác động vào trong tâm để cho người này cứu người kia. Đó gọi là Bồ Tát Quan Âm ứng thân cùng khắp như vậy. Nên ví dụ ta gặp khó khăn, ngồi đau khổ ta niệm danh hiệu Bồ Tát Quan Âm, tự nhiên có người tới an ủi ta, khuyên lơn ta, giúp đỡ ta. Nhiều người nói: 'Bà này không biết mà đâu phải Bồ Tát Quan Âm.' Nhưng bà đó được Bồ Tát Quan Âm bí mật tác động vào trong tâm để giúp ta."

Buổi giảng pháp khép lại trong ánh hoàng hôn cuối ngày. Những câu chuyện vẫn còn vang vọng trong lòng mỗi Phật tử, về một vị Bồ Tát không chỉ tĩnh lặng trên đài sen, mà còn xông pha vào mọi nỗi khổ của chúng sinh, đặc biệt là những cơn nguy khốn nhất, bằng thần lực phi thường và tấm lòng từ bi bao la.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh hạnh nguyện phi thường của Bồ Tát Quan Thế Âm: cứu giúp chúng sinh trong cơn nguy khốn nhất, khi mọi phương tiện khác đều bất lực. Đó là lúc lời khuyên, sự bố thí, hay việc làm phước đều không còn kịp. Bồ Tát thể hiện thần lực phủ trùm, ứng thân cùng khắp, lắng nghe mọi lời kêu cứu thành khẩn. Hai lý do chính khiến chúng sinh được cứu khi niệm danh hiệu ngài: Một là do phước đức đã tích lũy từ quá khứ được gom lại cứu giúp; Hai là do tâm tin kính Tam Bảo, dù chưa làm phước nhiều nhưng có niềm tin và thiện chí, Bồ Tát sẽ giúp để sau này làm được nhiều điều công đức. Bài học là hãy giữ tâm thành kính, tin sâu nhân quả, và luôn nhớ đến danh hiệu Bồ Tát Quan Âm trong mọi hoàn cảnh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang