Công La Cha Mẹ

Ánh đèn dầu leo lét trong tăng xá,soi bóng một vị thầy trẻ ngồi trầm tư. Ngoài kia, tiếng dế mèn râm ran đêm khuya. Trong lòng thầy, một câu hỏi cứ quẩn quanh, day dứt: "Mình là người xuất gia, đã bỏ gia đình, bỏ cha mẹ để theo Phật pháp. Vậy mình đền đáp công ơn cha mẹ bằng cách nào?"

Thầy nhớ lại lời dạy của vị Thượng tọa trong buổi pháp thoại hôm trước: "Mỗi người là chủ nhân của chính mình, phải tự chịu trách nhiệm với cuộc đời. Nhưng khi gặp khó khăn, có người chia sẻ trách nhiệm đó với mình, đó gọi là giúp đỡ. Khi quý trọng sự giúp đỡ đó, ta gọi là biết ơn." Thầy hiểu rằng biết ơn là một tính chất của đạo đức, vì nó xuất phát từ việc trân trọng sự tử tế và dẫn đến hành động tử tế với người khác.

Nhưng cha mẹ thì khác. Họ không chỉ "giúp đỡ" thầy trong một lúc khó khăn. Họ đã tạo ra thầy, nuôi thầy khôn lớn từng ngày. Từ lúc thầy còn là một bào thai, đến khi ra đời, từng miếng cháo, từng cái bồng ấp, từng sự chăm sóc khi ốm đau... tất cả đều là công lao của cha mẹ. "Đáng lẽ mình phải tự chịu trách nhiệm với mình," thầy thầm nghĩ, "nhưng cha mẹ đã lo cho mình từng chút, từng chút lớn lên. Tình thương và sự hy sinh đó không thể nào đong đếm được."

Trong tâm trí thầy hiện lên hình ảnh những người Phật tử khi đến chùa, họ kể về cha mẹ già yếu, về những đêm thức chăm sóc cha mẹ bệnh. Họ khóc, họ nói: "Có con rồi mới biết thương cha mẹ." Thầy hiểu, nhưng thầy không có trải nghiệm đó. Thầy đi tu sớm, ký ức về sự chăm sóc của cha mẹ đã nhạt nhòa. Thầy chưa bao giờ phải thức giấc nửa đêm vì con khóc, chưa bao giờ phải dọn dẹp khi con làm bừa. Vì vậy, sự thấm thía về ơn cha mẹ trong thầy vẫn còn nhẹ nhàng, chưa thực sự sâu sắc.

Một vị huynh đệ bước vào, thấy thầy ngồi một mình, liền hỏi: "Sư huynh đang suy nghĩ gì mà trầm ngâm thế?"

Thầy ngẩng lên, chia sẻ: "Tôi đang nghĩ về câu hỏi của Thượng tọa: Người xuất gia đền ơn cha mẹ bằng cách nào? Chúng ta không còn sống bên cạnh để chăm sóc họ lúc tuổi già như người thế gian. Vậy thì phải làm sao?"

Vị huynh đệ ngồi xuống, suy nghĩ một lúc rồi nói: "Theo con nghĩ, đó là phải làm cho công lao của cha mẹ không dừng lại ở mình. Nghĩa là mình phải luôn thăng tiến trên con đường tu tập, để cha mẹ càng ngày càng vui."

Thầy gật gù, nhưng vẫn cảm thấy chưa trọn vẹn. "Đúng, nhưng còn gì nữa không?"

Vị huynh đệ khác vừa bước vào, nghe được câu chuyện, liền góp ý: "Mô Phật, con nghĩ rằng mình phải phát đại từ tâm để tu hành, để lợi ích cho tất cả chúng sinh. Vì tất cả chúng sinh cũng đều là cha mẹ của mình trong quá khứ. Khi mình thương yêu và giúp đỡ mọi người, đó cũng là cách đền đáp công ơn cha mẹ."

Lời nói của vị huynh đệ thứ hai như một ngọn đèn thắp sáng trong lòng thầy. Thầy chợt hiểu ra: "Đúng rồi! Đền ơn cha mẹ không phải bằng sự chăm sóc tầm thường. Mà là biến công lao của cha mẹ thành sự tu tập, thành lòng thương yêu, thành lợi ích cho tất cả chúng sinh. Cha mẹ tạo nên mình, nhưng công lao của họ không dừng lại ở một con người mình. Nó phải lan tỏa, trở thành phước đức vô lượng cho nhiều người khác. Đó mới là sự đền ơn thực sự!"

Thầy nhớ đến câu chuyện về người mẹ thích ăn cua, đã đuổi đánh con vì con đổ cua đi, rồi hối hận đi tìm con suốt ba mươi năm nhưng không gặp. Câu chuyện ấy cho thấy tình cha mẹ sâu nặng đến nhường nào, và sự hối hận của người mẹ cũng sâu nặng đến nhường nào. Nếu người con đó là một vị tu sĩ, cách tốt nhất để đền đáp công ơn mẹ không phải là tìm về bên cạnh, mà là tu hành thành tựu, đem lại lợi ích cho vô số chúng sinh, để công lao của mẹ trở thành phước đức bao la.

Từ đêm đó, thầy quyết tâm tu tập tinh tấn hơn. Thầy học giáo pháp, thực hành thiền định, và luôn nghĩ đến việc làm sao để những gì mình học được có thể giúp ích cho nhiều người. Mỗi khi gặp Phật tử, thầy luôn sẵn sàng chia sẻ, hướng dẫn. Thầy hiểu rằng, mỗi lần một người được lợi ích từ lời dạy hay hành động của thầy, đó là một phần công lao của cha mẹ thầy được lan tỏa. Cuộc đời tu hành của thầy trở nên có mục đích rõ ràng hơn: không chỉ là tu cho mình, mà còn là để công ơn cha mẹ được tỏa sáng khắp nơi.

Ý nghĩa câu chuyện

Biết ơn là một tính chất quan trọng của đạo đức, xuất phát từ việc trân trọng sự giúp đỡ và tử tế của người khác. Đối với cha mẹ, công ơn là vô bờ bione, không thể đong đếm bằng sự chăm sóc thông thường. Đặc biệt với người xuất gia, cách đền đáp cao nhất là biến công lao cha mẹ thành sự tu tập và lợi ích cho tất cả chúng sinh, để công đức ấy lan tỏa không giới hạn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang