Con Voi Và Bãi Lầy

Mặt trời mùa hạ đứng bóng trên kinh thành Xá Vệ, nắng đổ lửa xuống con đường đất đỏ rực. Một con voi già, bạn chiến trận của vua Ba Tư Nặc, đang được dẫn ra ngoài thành để hít thở chút không khí thiên nhiên. Thân hình nó vẫn đồ sộ, nhưng bước chân đã chậm chạp, đôi mắt đục ngầu vì tuổi tác. Bỗng nhiên, một tiếng lụp bụp vang lên, con voi trượt chân, cả thân mình nặng nề lún sâu xuống một bãi lầy ven đường. Nó cố quẫy cựa, nhưng càng vùng vẫy lại càng lún sâu. Bùn đen ngòm bám chặt lấy chân nó, như muốn nuốt chửng cả một sinh mệnh vĩ đại.

Tin tức nhanh chóng truyền về hoàng cung. Vua Ba Tư Nặc đích thân cưỡi ngựa ra tận nơi. Nhìn con voi thân yêu đang chìm dần trong bùn lầy, sắc mặt nhà vua tái lại. Ngài quay sang người quản tượng già, giọng khàn đặc: "Bất cứ giá nào, phải đưa nó lên!" Người quản tượng cúi đầu, nhưng trong lòng đầy tuyệt vọng. Thời bấy giờ không có cần cẩu, không có máy móc, sức người thì không thể nhấc nổi một con voi. Ông nhìn con vật đang kêu rống lên đau đớn, bỗng một ý nghĩ lóe lên trong đầu: "Chỉ có một cách duy nhất, đánh thức hùng khí của nó!"

Ông quỳ xuống tâu với vua: "Tâu bệ hạ, hãy cho con xin quân lính, giáo mác, voi ngựa và cả chiêng trống. Chúng ta phải dựng lại một chiến trường thực sự!" Nhà vua ngạc nhiên nhưng vẫn gật đầu. Chẳng bao lâu sau, một đạo quân hùng hậu kéo đến. Tiếng chiêng trống nổi lên dồn dập, tiếng quân lính hô la vang trời, mũi giáo sáng loáng dưới nắng. Tất cả tạo nên một khung cảnh hỗn loạn như đang có trận chiến thật sự.

Con voi đang quẫy đạp bỗng đứng im. Đôi tai già nua vểnh lên nghe ngóng. Những âm thanh quen thuộc ấy... tiếng trống trận, tiếng hò hét, tiếng voi ngựa... tất cả như đưa nó trở về thời trai trẻ, khi nó tung hoành giữa chiến trận, dũng mãnh như một vị tướng. Một luồng khí lực dâng trào từ sâu thẳm trái tim. Nó rống lên một tiếng vang dội, rồi bất ngờ rút một chân lên, đạp mạnh vào một mô đất cứng. Bùn lầy bắn tung tóe. Từ từ, nó nhấc nốt những chân còn lại, và cuối cùng, cả thân hình đồ sộ của nó đứng vững trên mặt đất cứng. Tiếng reo hò vang lên, vua Ba Tư Nặc mỉm cười nhẹ nhõm.

Trong đám đông xem cảnh ấy, có các vị tỳ kheo đang trên đường khất thực. Các thầy đứng lại xem suốt cả ngày, tò mò như bao người khác, mãi đến khi con voi thoát khỏi bãi lầy mới chịu trở về tinh xá Kỳ Viên. Buổi chiều, tại pháp đường, các tỳ kheo kể lại câu chuyện cho Đức Phật nghe. Đức Phật lắng nghe, rồi ôn tồn nói: "Này các tỳ kheo, con voi kia nhờ gợi lại hùng khí chiến trận mà thoát khỏi bãi lầy hữu hình. Còn chúng ta, tất cả đều đang ngập chìm trong một bãi lầy vô hình - bãi lầy của vô minh, tham, sân, si. Vậy mà có mấy ai nhận ra và cố thoát ra?"

Đức Phật nhìn quanh, giọng trầm xuống: "Hãy gắn công tinh tấn, phòng hộ tâm ý mình. Tự thoát buồn ác đạo như voi thoát bãi lầy." Ngài dạy rằng, con voi có bãi lầy hữu hình để thấy, có hùng khí chiến trận để gợi nhớ. Còn chúng ta, bãi lầy vô minh thì không thấy, hùng khí chiến trận của trí tuệ thì chưa từng có. Muốn thoát ra, mỗi người phải tự thấy được sự thật về những nhược điểm của mình. Biết mình đang sân, đang tham, đang vọng tưởng, đó chính là tỉnh giác. Thấy được lỗi mình là bước đầu tiên của sự tu tập, là khởi đầu của mọi công đức.

Từ đó, các tỳ kheo thấm nhuần lời dạy, tinh tấn tu tập, không ngừng quán chiếu tâm mình. Mỗi khi tham sân nổi lên, họ liền nhận biết và chuyển hóa. Dần dần, họ thoát khỏi những bãi lầy nội tâm, tiến dần trên con đường giác ngộ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện con voi sa lầy là ẩn dụ cho thân phận con người đang chìm đắm trong bãi lầy vô minh, tham sân si. Muốn thoát ra, ta cần có hùng khí của trí tuệ và ý chí tinh tấn. Điều đầu tiên là phải nhận ra mình đang chìm trong bùn lầy, thấy được lỗi lầm của chính mình. Đó chính là chánh niệm tỉnh giác, là khởi đầu của mọi sự tu tập.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang