Con vẹt thanh đạm

Trong một thị trấn nhỏ gần kinh đô Xá Vệ, mỗi sáng sớm, tiếng chuông chùa vang lên, các vị tỳ kheo ôm bát đi khất thực. Giữa đoàn người, có một vị tỳ kheo tên Nigamavasi, xuất thân từ gia đình giàu có. Ông không đi xa, chỉ bước ra vài bước khỏi chỗ ở, bà con giàu có đã đổ đầy bát. Ông quay về, ăn uống đạm bạc, rồi ngồi thiền.

Thấy vậy, nhiều tỳ kheo khác nghĩ xấu: "Ông này xuất gia rồi mà còn luyến ái bà con, cứ lẩn quẩn ở đây để được ăn ngon. Không chịu theo tăng đoàn vào thành khất thực như mọi người." Họ bàn tán, rồi kéo nhau đi mách với Đức Phật.

Đức Phật, với trí tuệ vô biên, biết rõ sự thật. Nhưng ngài vẫn gọi Nigamavasi đến, hỏi trước mặt mọi người: "Như Lai nghe rằng ông xuất gia rồi mà còn luyến ái bà con, không chịu đi xa, lẩn quẩn ở thị trấn của mình để được ăn ngon. Điều này có đúng chăng?"

Nigamavasi cúi đầu, thưa: "Bạch Đức Thế Tôn, con là người sống đơn giản, thanh đạm, không mong cầu điều gì. Con ở lại đây vì con không thấy cần đi đâu xa. Con bước ra vài bước, người ta đã cúng đầy bát. Theo luật, bát đã đầy thì không được đi xin nữa. Không lẽ con đầy bát rồi lại cố đi vào thành Xá Vệ xin thêm? Con không cần nhiều, đời sống con rất thanh đạm."

Đức Phật mỉm cười, khen ngợi: "Nigamavasi thật là đệ tử của ta, cũng giống như ta." Rồi ngài kể chuyện tiền thân: "Thuở xưa, ta là một con vẹt sống trên cây, thanh đạm, không mong cầu. Đế Thích muốn thử ta, bèn đánh sét làm gãy cành cây sum suê. Con vẹt bước sang cành trơ trụi, vẫn đứng an ổn, không cần đi đâu, không lăn xăn. Người sống không ham muốn nhiều, thanh đạm tri túc, rất dễ chứng quả thánh."

Đức Phật đọc bài kệ: "Ai yêu quý tinh cần và e sợ phóng dật, người ấy đã đến gần bờ giải thoát an vui." Lời dèm pha của các tỳ kheo khác tạm thời biến mất. Nhưng trong thời chúng ta, nhiều người vẫn hay kết tội người khác theo ý nghĩ của mình, thậm chí cãi lại lời thầy mình. Ta thấy người ta bước vào bếp lúc không phải giờ ăn, ta nghĩ họ vào kiếm ăn. Ta thấy người ta mặc đồ đẹp đi nghe pháp, ta nghĩ họ xí soạn. Nhưng lòng họ có thể hoàn toàn khác. Đừng vội kết tội ai, vì cuộc đời bất an chỉ vì những lời kết tội qua lại.

Ý nghĩa câu chuyện

Đừng vội vàng kết tội người khác theo suy nghĩ của mình. Sống thanh đạm, tri túc, không ham muốn nhiều là phẩm hạnh cao quý, giúp tâm dễ an tĩnh và tu tập dễ thành tựu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang