Con mèo và đôi dép

Buổi sáng ở thiền viện, nắng non vừa lên, những tia nắng đầu tiên xuyên qua kẽ lá, rọi xuống sân gạch đỏ au. Không khí thanh tịnh, chỉ có tiếng chim hót lảnh lót trên cành. Thế nhưng, bên trong khu nhà Đông và nhà Tây, không khí lại nóng như lửa đốt.

Hai nhà tăng đang tranh nhau một con mèo. Con mèo ấy, lông trắng muốt, mắt xanh biếc, nằm ườn ra giữa sân, chẳng biết mình là nguyên nhân của một cuộc cãi vã kéo dài. Các vị tăng nhà Đông nói: “Con mèo này là của chúng tôi, vì chúng tôi cho nó ăn hằng ngày.” Các vị tăng nhà Tây cũng không chịu thua: “Không, nó là của chúng tôi, chúng tôi mới là người vuốt ve nó.”

Tiếng cãi vã ngày một to, từ những lời nhẹ nhàng ban đầu, dần trở nên gay gắt. Một vị tăng nhà Đông, mặt đỏ bừng, chỉ tay vào con mèo: “Từ hôm qua nó đã nằm trong bếp nhà Đông, các ông đừng có mà giành!” Vị tăng nhà Tây, tay chống nạnh, mắt long lên: “Nhà các ông có chuột, nó mới chạy qua. Còn bát sữa sáng nay là do tôi đổ cho nó, các ông có thấy không?”

Đúng lúc ấy, thiền sư Nam Tuyền bước ra. Ngài khoan thai, tay cầm một con dao, đi thẳng đến chỗ con mèo. Tất cả các vị tăng đều im bặt, nhìn theo. Ngài chụp lấy con mèo, giơ cao dao lên, giọng trầm và lạnh: “Các ngươi nói được một câu đạo lý, ta tha con mèo. Không nói được, ta chém chết nó.”

Các vị tăng nhà Đông và nhà Tây đều ú ớ, không ai thốt nên lời. Mặt họ tái mét, mồ hôi lấm tấm trên trán. Họ nhìn nhau, rồi nhìn con mèo, rồi nhìn con dao sáng loáng trên tay thầy. Không một ai nói được câu nào. Ngài Nam Tuyền chờ một lát, rồi không chần chừ, chém một nhát, con mèo đứt làm đôi. Ngài quăng xác mèo xuống đất, phủi tay, bỏ đi, để lại các vị tăng đứng sững, mặt cắt không còn giọt máu.

Buổi chiều, ngài Triệu Châu Tùng Thẩm, một đệ tử đắc đạo của ngài Nam Tuyền, đi công việc về. Khi vào chào thầy, ngài Nam Tuyền kể lại câu chuyện sáng nay, rồi hỏi: “Nếu lúc đó có ngươi ở đó, ngươi sẽ nói câu gì để cứu con mèo?”

Ngài Triệu Châu không nói một lời. Ngài từ từ cởi đôi dép ra, cầm lên, đặt lên đầu mình, rồi quay lưng bước ra. Ngài Nam Tuyền nhìn theo, gật đầu: “Buổi sáng nếu có ngươi, ngươi đã cứu được con mèo.”

Kể từ hôm đó, không ai còn dám tranh giành bất cứ thứ gì trong thiền viện nữa. Các vị tăng đều lặng lẽ suy ngẫm về bài học của thầy: khi nào còn thấy có “ta” và “của ta”, thì còn khổ đau. Chỉ khi nào thấy mình và mọi người không khác, mới thực sự là đạo lý.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy ta về đạo đức bình đẳng và vô ngã. Khi còn chấp ngã, ta dễ tranh giành, hơn thua, gây khổ đau cho mình và người. Người tu càng cao, càng khiêm hạ, thấy mình như mọi người, không phân biệt, không hơn thua. Đó mới là chân lý của đạo Phật.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang