Cõi trời nhìn xuống: Bài học từ hồ cá

Nắng chiều vàng nhạt trải dài trên sân chùa, in bóng những tán bồ đề xao động. Một ngôi chùa đẹp, thanh tịnh, trên có điện thờ Quan Âm, dưới là hồ cá rộng. Đàn cá đủ màu, đủ loại, hàng chục ngàn con, quẫy đuôi lấp loáng dưới mặt nước. Thỉnh thoảng, một du khách lại mua ổ bánh mì, bẻ từng mẩu nhỏ quăng xuống. Lập tức, mặt hồ như vỡ òa, cá tranh nhau ngoi lên, miệng đớp lia lịa, nước bắn tung tóe. Cậu bé đứng bên cạnh Thầy, mắt dán vào đàn cá, thích thú reo lên: “Cá đông quá Thầy ơi!”.

Thầy mỉm cười, nhìn cậu bé rồi lại nhìn hồ cá, giọng trầm ấm: “Ở trên, chư thiên Bồ Tát nhìn chúng ta cũng giống như mình đang nhìn mấy con cá này vậy đó con.” Cậu bé ngẩn người, ngước nhìn lên bầu trời xanh thẳm rồi lại nhìn xuống hồ cá, vẻ mặt ngơ ngác: “Dạ, vậy thì mình làm gì được? Mình chỉ đứng nhìn thôi chứ biết làm sao?”. Thầy gật gù: “Ừ, mình chỉ đứng nhìn. Thương tình thì quăng cho chúng nó vài miếng bánh mì, chứ còn đành chịu, cá phải đi theo nghiệp của cá. Nhân nó gieo ra sao thì quả nó chịu vậy, mình rất khó can thiệp.”

Đứng đó, nhìn đàn cá vô tri vẫn hớn hở tranh nhau từng mẩu bánh vụn, Thầy chợt nghĩ đến thế giới loài người. Hơn bảy tỷ con người trên hành tinh này, mỗi người một số phận, một nghiệp riêng. Chư thiên Bồ Tát, dù có thần thông quảng đại, cũng không thể nào theo từng người mà dìu dắt, chăm sóc hết nổi. Đông quá! Nội một thành phố như Sài Gòn, sáu bảy triệu người, các vị ấy có theo dõi hết được không? Không. Chỉ những người có lòng, có thiện căn, sáng chủ nhật chịu khó đi chùa nghe pháp, ngồi thiền, thì mới được các ngài để mắt tới. Còn lại, đa phần đều bị “bỏ mặt”, trôi theo dòng nghiệp của chính mình. Gieo nhân nào, gặt quả nấy, tự mình phải chịu trách nhiệm. Việc can thiệp vào thân phận một con người, cứu giúp người này, hóa độ người kia, là chuyện hiếm hoi vô cùng.

Trong căn phòng ấm cúng, một Phật tử thắc mắc, giọng có phần hoài nghi: “Thưa Thầy, như vậy thì Bồ Tát với Phật không toàn năng sao? Sao lại không cứu hết chúng sinh?”. Thầy nhìn quanh, ánh mắt hiền từ nhưng nghiêm nghị: “Phật có nói tam bất năng, trong đó có định nghiệp chúng sinh, Phật cũng không cứu được. Mà số lượng chúng sinh trong pháp giới này, Phật cũng không biết hết nổi.” Rồi Thầy chậm rãi giảng giải: “Kinh Pháp Hoa ví dụ, lấy tất cả số cát của sông Hằng, mỗi hột cát biến thành một con sông Hằng nữa, rồi lấy tất cả số cát của những con sông Hằng đó, mới tính được số thế giới của chư Phật trong vũ trụ. Các nhà khoa học ngày nay cũng nói, lấy hết cát của tất cả bờ biển trên thế giới, mới đếm được số ngôi sao trong vũ trụ. Y hệt như kinh Phật nói từ mấy ngàn năm trước. Con số đó, mình không thể nào tưởng tượng nổi. Chúng sinh nhung nhúc, từ loài kiến, dế, châu chấu, rắn rít, cá ngoài đại dương, đến bò, heo, cọp, rồi con người. Trong vô số chúng sinh ấy, chỉ những ai rất có lòng, rất ưu tú, mới được chư thiên Bồ Tát quan tâm, dìu dắt từng giờ từng phút. Còn lại, thảy cho nhân quả xử lý. Mà cái số bị thảy lại đó, đông vô cùng!”

Thầy dừng lại, nhấp ngụm trà, rồi nói tiếp, giọng trầm xuống: “Cho nên, người nào đem luật nhân quả ra giải thích cho người khác, gặp ai cũng nói về nhân quả, nghiệp chướng, báo ứng, làm cho người ta tin, người ta sợ, người ta biết tu hành, làm lành lánh dữ, người đó phước vô lượng. Phật dạy, có người hỏi: ‘Có ai không phải đạo Phật mà lên cõi trời không?’. Đức Phật nói: ‘91 kiếp, ta không thấy ai, trừ một người hay nói về nhân quả’. Chỉ người đó mới được lên cõi trời. Vì người đó độ được số đông, độ được những người mà chư thiên, Bồ Tát bỏ quên, giúp họ hiểu nhân quả để dần dần trở thành người ưu tú.”

Một Phật tử khác băn khoăn: “Vậy nếu tất cả chúng con đều đi thuyết pháp thì sao ạ?”. Thầy bật cười, lắc đầu: “Thì chiến tranh xảy ra còn nhanh hơn nữa! Mỗi người nói một đường, chia phe chia phái, đánh nhau còn lẹ hơn chiến tranh súng ống. Cho nên, thuyết pháp là công đức nhất, nhưng nên quy về một vài mối chính đáng. Còn bao nhiêu người khác, chúng ta hỗ trợ vị pháp sư, rủ người ta đến nghe, phát bài giảng hay cho mọi người, công đức đó cũng là hoằng pháp.”

Ánh mắt Thầy xa xăm, nhớ lại câu chuyện về vua trời Đế Thích. Một vị thánh, một vị Bồ Tát vĩ đại, quyền lực khủng khiếp, nhưng vẫn phải sắp xếp mọi việc theo nghiệp báo nhân quả của chúng sinh. Công việc của ngài tinh tế, phức tạp vô cùng. Như trong một gia đình có hai đứa con, một đứa hiền nhưng khờ, một đứa khôn nhưng gian, cha mẹ đã đau đầu. Vua trời phải sắp xếp cả thế giới, vừa dựa vào nhân quả, vừa dựa vào tâm tính, cơ hội. Có những vị vua được đưa lên để ổn định đất nước trong hai mươi năm, rồi sau đó sẽ hư, phải thay đổi. Bài toán phức tạp đến mức nếu không phải là thánh, chắc chắn sẽ điên mất. Có lần, Đức Phật nhập định trong hang núi, vua trời Đế Thích bay ngang, đứng hầu Phật. Sau khi nói chuyện, ngài thưa: “Có nhiều lần con muốn đến hầu thăm Thế Tôn, nhưng con bận quá!”. Chỉ một câu “bận quá” thôi, cũng đủ hiểu công việc của ngài nhiều đến nhường nào.

Thầy nhìn quanh hội trường, giọng chậm rãi: “Trên cõi trời, chư thiên có thánh có phàm, nhưng thánh rất nhiều. Còn cõi người, phàm thì nhiều, thánh thì ít. Những bậc thánh thường ẩn thân, sống khiêm nhường, hòa quang đồng trần, khó ai nhận biết. Như vua trời Đế Thích, Bồ Tát Di Lặc, đều là những vị Bồ Tát trên cõi trời. Pháp hội của Bồ Tát Di Lặc thu hút hết những vị chư thiên, thánh nhân trên đó. Vì vậy, thế gian này bị bỏ mặt rất nhiều. Một giờ trên cõi trời bằng mấy năm ở cõi người. Các vị ấy mải mê tu học, nghe pháp, nên không quay lại cứu độ chúng sinh.”

Thầy kể thêm: “Có lần, Thầy giảng ở chùa Tương Mai, Hà Nội. Bài giảng về sức khỏe và thọ mạng. Thầy đứng giảng, giảng đủ một tiếng rưỡi. Khi ngừng lại, Thầy nhìn đồng hồ, ngỡ ngàng. Thầy nói: ‘Ủa, Thầy nhớ Thầy mới nói có vài câu mà sao hết tiếng rưỡi rồi?’. Nhìn đồng hồ, đúng là một tiếng rưỡi. Thầy phải hồi hướng, đi xuống. Lúc đó, Thầy mới hỏi các đệ tử: ‘Hôm nay sao mà buổi giảng ngắn quá phải không?’. Một cô đệ tử không nghe, vì cô mải nói chuyện. Còn Thầy thì thấy thời gian trôi nhanh như một cái chớp mắt. Đó là cảm giác của một giờ trên cõi trời vậy.”

Hội trường im lặng. Mỗi người tự suy ngẫm về thân phận nhỏ bé của mình giữa vũ trụ bao la. Bài học về nhân quả, về sự cố gắng tự thân, về việc tu tập để trở thành người ưu tú, thấm dần vào lòng người. Không ai có thể cứu mình bằng chính mình, nhưng nếu biết nghe pháp, biết làm lành, biết truyền bá luật nhân quả, thì đó chính là con đường sáng.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta về sự hữu hạn của chư thiên Bồ Tát trong việc độ chúng sinh, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự mình tu tập, gieo nhân lành, và đặc biệt là công đức vô lượng của việc truyền bá luật nhân quả để cứu độ số đông. Mỗi người cần tự giác sống thiện lành, không ỷ lại vào sự gia hộ bên ngoài.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang