Chữ Bà La Môn

Giữa buổi sáng tinh sương, khi những giọt sương còn đọng trên lá cây, một người đàn ông với bộ râu quai nón, khăn đóng chỉnh tề, bước vào tinh xá với dáng đi đầy kiêu hãnh. Ông ta khoác trên mình tấm áo choàng trắng tinh, tay cầm chiếc bình nước thánh, tránh xa mọi thứ được cho là ô uế. Ông là một Bà La Môn chính gốc, thuộc giai cấp cao quý nhất trong bốn giai cấp của xã hội Ấn Độ thời bấy giờ.

Ông ta đến gặp Đức Phật với vẻ mặt bực bội. Vừa thấy Đức Phật, ông đã lên tiếng chất vấn, giọng đầy tự phụ:

“Này Sa Môn Cồ Đàm! Tôi nghe ngài thường gọi các đệ tử của ngài là Bà La Môn. Những kẻ ấy đầu trọc, không tụng kinh Vệ Đà, không thờ Phạm Thiên, cũng chẳng phải sinh ra từ dòng dõi cao quý của chúng tôi. Vậy mà sao ngài lại dùng cái danh xưng thiêng liêng ấy để gọi họ? Chẳng lẽ ngài không biết rằng đó là thương hiệu đã được đăng ký bản quyền của giai cấp chúng tôi sao?”

Đức Phật nhìn ông ta với ánh mắt từ bi, không chút giận dữ. Ngài chậm rãi nói:

“Này ông Bà La Môn, ông có biết chữ Bà La Môn nghĩa là gì không?”

Người đàn ông ngẩng cao đầu:

“Dĩ nhiên là tôi biết. Đó là danh xưng của giai cấp chúng tôi, những người được sinh ra từ miệng của Phạm Thiên, những người nắm giữ tri thức thiêng liêng, những người lãnh đạo tinh thần của xã hội.”

Đức Phật khẽ mỉm cười:

“Vậy ông có biết rằng, ban đầu, chữ Bà La Môn có nghĩa là ‘phạm chúng’, tức là những người trong sạch, thanh tịnh, đáng kính không? Danh xưng ấy dành cho những ai sống một đời thánh thiện, chứ không phải chỉ dành cho những người sinh ra trong một gia đình nào đó.”

Người Bà La Môn sững người. Ông không ngờ Đức Phật lại biết rõ nguồn gốc của danh xưng này. Ông ấp úng:

“Nhưng… nhưng chúng tôi mới là những người giữ gìn truyền thống, tụng đọc kinh điển, thực hiện các nghi lễ thiêng liêng.”

Đức Phật ôn tồn giảng giải:

“Này ông, một người dù sinh ra trong gia đình Bà La Môn, nhưng nếu tâm còn tham lam, sân hận, si mê, còn phân biệt cao thấp, thì có đáng gọi là trong sạch không? Còn một người dù sinh ra ở giai cấp nào, nhưng đã lìa bỏ tham sân si, sống đời thanh tịnh, không còn phiền não, thì người ấy mới thực sự là Bà La Môn, mới xứng đáng được kính trọng.”

Người đàn ông im lặng, cúi đầu suy nghĩ. Những lời nói của Đức Phật như một gáo nước lạnh dội vào lòng kiêu hãnh của ông. Ông chợt nhận ra rằng, bao nhiêu năm nay ông tự hào về dòng dõi, về địa vị, nhưng chưa bao giờ ông tự nhìn lại tâm mình xem có thực sự trong sạch hay không.

Đức Phật lại nói tiếp, giọng trầm ấm:

“Này ông, ta gọi một người là Bà La Môn khi người ấy đã tu thiền xa lìa trần lao, việc đã xong, không còn lậu hoặc, đạt được mục đích tối thượng. Đó mới là Bà La Môn thực sự. Còn danh xưng chỉ là vỏ bọc bên ngoài, không thể làm cho một người trở nên cao quý nếu tâm họ còn ô nhiễm.”

Người Bà La Môn đứng lặng hồi lâu. Cuối cùng, ông chắp tay, cúi đầu trước Đức Phật, giọng nghẹn ngào:

“Bạch Thế Tôn, con xin nghe theo lời dạy của Ngài. Con đã hiểu rằng sự cao quý không đến từ dòng dõi, mà đến từ tâm hồn thanh tịnh.”

Từ đó, ông không còn tự hào về giai cấp của mình nữa, mà chuyên tâm tu tập, trau dồi tâm tánh, sống một đời trong sạch như ý nghĩa thực sự của danh xưng Bà La Môn.

Ý nghĩa câu chuyện

Đức Phật dạy rằng sự cao quý, đáng kính của một con người không nằm ở dòng dõi, giai cấp, hay danh xưng bên ngoài, mà nằm ở tâm hồn thanh tịnh, ở đời sống đức hạnh. Một người dù sinh ra trong gia đình thấp hèn, nhưng biết tu tập, lìa bỏ tham sân si, sống đời trong sạch, thì mới xứng đáng được gọi là bậc cao quý. Ngược lại, dù sinh ra trong gia đình danh giá, nhưng tâm còn ô nhiễm, thì cũng chẳng có gì đáng kính.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang