Chiếc Smartphone Và Sự Suy Yếu Của Chùa Làng

Buổi họp tổng kết cuối năm diễn ra trong một hội trường rộng lớn, đèn trần sáng trưng nhưng bầu không khí lại nặng nề. Một vị Thượng tọa đứng lên, cầm micro, giọng đọc báo cáo thống kê vang lên khô khốc nhưng gây sốc cho toàn thể đại chúng:

"Theo số liệu khảo sát, tín đồ Phật tử tại hầu hết các chùa trên cả nước đều suy giảm nghiêm trọng. Người ta không còn tới lui thường xuyên như trước."

Tiếng xì xào nổi lên khắp nơi. Nhiều người tự hỏi: Tại sao? Đạo Phật đâu có thay đổi, giáo lý vẫn vậy, sao lòng người lại nguội lạnh? Thầy ngồi dưới hàng ghế, mỉm cười nhẹ nhàng, rồi đưa ra một ví dụ đời thường nhưng thấm thía về quy luật "lúa thóc tới đâu, bộ câu tới đó".

Ngày xưa, người ta tìm đến chùa vì ông thầy làng là người duy nhất có tri thức, có đạo đức và có khả năng giải đáp những thắc mắc tâm linh. Nước luôn chảy từ chỗ cao xuống chỗ thấp. Nếu ông thầy ở trên cao (về đạo đức, trí tuệ), dòng nước tâm linh sẽ rót xuống cho người dân đón nhận. Nhưng thời đại 4.0 đã thay đổi hoàn toàn cục diện.

Hãy tưởng tượng một thanh niên trẻ, ngồi trong phòng riêng, chiếc smartphone trên tay phát ra ánh sáng xanh dịu mát. Chỉ cần vài cú chạm, anh ta truy cập vào Facebook, YouTube, các trang web học thuật. Anh ta thấy ông thầy trẻ tuổi trên chùa cũng đăng status, cũng đùa vui, cũng chia sẻ những kiến thức na ná như mình. Thậm chí, ông thầy già nua kia còn chậm chạp hơn trong việc cập nhật thông tin.

"Ông thầy đó cũng biết như mình, thậm chí còn kém hơn. Vậy thì mình cần gì phải tới chùa để học? Mình cần gì phải kính trọng ông ấy nữa?"

Khi khoảng cách về tri thức và sự uy nghiêm bị xóa nhòa, "nguồn nước" không còn chảy nữa. Người ta bỏ chùa, không phải vì ghét đạo, mà vì cảm thấy chùa không còn mang lại giá trị vượt trội so với cuộc sống bên ngoài. Hình ảnh vị thầy trở nên "phàm tục", không còn là biểu tượng của sự giác ngộ siêu việt.

Thầy chỉ ra rằng, để cứu vãn tình thế, tăng ni không thể chỉ dựa vào quá khứ. Phải "nâng cấp" bản thân lên một bậc so với người đời về ba khía cạnh then chốt:

Thứ nhất, Đạo đức: Phải là tấm gương sáng, sống thanh tịnh, không tham sân si, khác biệt hoàn toàn với lối sống vật chất của xã hội.

Thứ hai, Tri thức ứng dụng: Không chỉ tụng kinh niệm Phật, mà phải am hiểu khoa học, xã hội, môi trường. Ví dụ, khi bàn về biến đổi khí hậu, rác thải nhựa hay xâm nhập mặn, vị thầy phải có cái nhìn sâu sắc, lo trước cái lo của thiên hạ, đề xuất giải pháp thiết thực (như trồng lúa thủy canh) chứ không thể nói suông kiểu "mọi thứ là hư ảo".

Thứ ba, Tâm linh thiền định: Đây là yếu tố quyết định. Vị thầy phải có nội lực thiền định, tỏa ra sự bình an, trí tuệ sắc bén mà người đời khó lòng đạt được. Chính cái "thần thái" tĩnh lặng, bất động giữa phong ba này mới khiến người ta ngưỡng mộ và tìm về nương tựa.

Ý nghĩa câu chuyện

Sự suy giảm tín đồ Phật tử trong thời đại công nghệ không phải do đạo Phật lỗi thời, mà do sự tụt hậu của một bộ phận tăng ni. Khi smartphone phổ cập tri thức, vị thầy mất đi đặc quyền độc tôn về kiến thức. Để thu hút người tu học, tăng ni phải nâng cấp bản thân vượt trội hơn người đời về ba phương diện: Đạo đức mẫu mực, Tri thức thực tiễn (lo trước cái lo của thiên hạ) và Tâm linh thiền định vững chãi. Chỉ khi có sự chênh lệch về "chiều cao" tâm linh và trí tuệ, dòng nước giác ngộ mới có thể chảy từ thầy sang trò, giữ cho ngôi chùa luôn đông đảo và thịnh vượng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang