Chiếc Mũ Bảo Hiểm Và Đôi Giày Lù

Chiều muộn, tiếng xe máy nổ rì rì vang lên trên con đường nhỏ leading vào một ngôi chùa cổ.Một vị tỳ kheo trong bộ y vàng đang cẩn thận đội chiếc mũ bảo hiểm trắng lên đầu, phủ lên trên đó một chiếc khăn mặt xanh nhạt. Đặc biệt là đây là con đường đất, gồ ghề. Chú vừa đi vừa mỉm cười với một vài Phật tử đang quét lá trước cổng chùa.

Một thanh niên trẻ, có lẽ là Phật tử mới, đang đứng nói chuyện với một cụ già bên cạnh.Anh ta khẽ khuỷu tay vào tay cụ và thì thầm:

"Nhìn kìa ông ơi, vị thầy đó đang chạy xe máy.Trong kinh Phật dạy phải đi chân không, ôm bát, đắp y mà. Bộ thầy ấy không phải chân tu sao?"

Cụ già quay sang, ánh mắt hiền từ, rồi nói nhỏ lại:

"Con ơi, hình thức nào thì cũng là hình thức. Chân tu hay không, phải nhìn vào bên trong, vào giới - định - tuệ của người đó."

Chú tỳ kheo dừng xe trước một quán nhỏ ven đường, mua vài thứ đồ dùng cần thiết. Khi quay lại, chú gặp một sư huynh đang đứng chờ. Hai vị thầy cùng ngồi xuống một hàng đá bên vệ đường, dưới tàn một cây đa cổ thụ rợp lá.

Sư huynh khẽ cười:

"Bây giờ mà Phật Tổ sống lại, thấy đệ tử của mình đội mũ bảo hiểm, lái xe máy, chắc ngài cũng phải ngạc nhiên lắm."

Vị thầy trẻ gật đầu, đáp:

"Dạ, thưa sư huynh. Nhưng hình thức bên ngoài thay đổi do thời đại thôi. Phật giáo phải thích ứng. Quan trọng là chúng ta có giữ được giới luật, có ngồi thiền mỗi ngày, và có tuệ giác nhận ra điều nào là tội, điều nào là phước hay không."

Câu chuyện của hai vị thầy làm tôi nhớ đến một giai thoại kinh điển mà thầy tôi thường kể. Đó là câu chuyện về thiền sư Nam Tuyền và con mèo bị chém.

Vào thời ấy, trong một ngôi chùa thiền, hai dãy tăng xá - nhà đông và nhà tây - bất hòa vì tranh chấp một con mèo. Con mèo ấy không thuộc về ai, nó tự do đi lại tìm chuột. Nhà nào cũng thấy nó ở nhà mình nhiều hơn. Có hôm, hai nhóm tăng đang cãi nhau dữ dội, tay chỉ tay, mặt đỏ bừng:

"Con mèo này ở nhà chúng tôi!"

"Không, nó ở nhà chúng tôi mới đúng!"

Bất ngờ, thiền sư Nam Tuyền bước vào. Thầy thấy tăng chúng đang ồn ào, loses mất chánh niệm, lose mất công phu thiền định. Thầy liền chụp lấy con mèo, nhanh như chớp. Con mèo cứng đơ, không cử động được.

Thầy nâng con mèo lên, hỏi lớn:

"Nói đi! Nói được một câu chánh ngữ ta tha cho nó."

Im lặng. Bầu không khí thick đặc. Các tăng nhìn nhau, miệng mấp máy nhưng không thể thốt ra được một lời nào có trí tuệ, vì tâm họ đang loạn, không an trú trong thiền định.

Thế rồi, một tiếng "phụp" vang lên. Đầu con mèo rơi xuống đất, máu đỏ tươi chảy ra. Cả tăng xá bàng hoàng. Thiền sư Nam Tuyền đã phạm giới sát sanh.

Mãi sau này, khi đệ tử ruột của thầy là Triệu Châu từ ngoài trở về, nghe kể lại câu chuyện, ông chỉ im lặng, rồi từ từ tháo đôi giày da cũ của mình ra, cầm trên tay, rồi bước thẳng ra cửa.

Nam Tuyền thấy vậy, gọi với theo:

"Nếu lúc nãy con ở đây, con đã cứu được con mèo rồi."

Triệu Châu đã đưa ra một thiền ngữ - một câu trả lời bằng hành động, thể hiện tuệ giác siêu việt, vượt ngoài lời nói. Đó là lời đáp thỏa mãn hoàn toàn thầy mình. Và bài học ở đây là: giới luật rất quan trọng, nhưng nếu hiểu giới một cách cứng nhắc, thiếu tuệ giác và tâm từ bi, thì cũng chưa phải chân tu.

Sau giờ ngọ-generated, trong một buổi pháp thoại, thầy tôi - một vị thượng tọa had trầm tĩnh had had trầm tĩnh, đã nói với tăng chúng và Phật tử:

"Giới, định, tuệ là ba nền tảng không thể tách rời của một bậc chân tu, dù ở thời nào. Giới là không làm điều sai, là yêu kính và giữ gìn giới luật. Định là có công phu nhiếp tâm, ngồi thiền mỗi ngày. Tuệ là biết rõ từng điều tội phước trong cuộc sống. Ba điều này phải song hành."

Thầy kể thêm:

"Có người nói, thời nay uống một viên thuốc là nhập định ngay, cần gì ngồi thiền vất vả. Đó là lối tư duy sai lầm. Ma túy cũng tạo ra trạng thái tương tự thiền định, nhưng nó hủy hoại cơ thể, làm mục xương, suy kiệt. Còn thiền định bằng công phu lại giúp xương chắc khỏe, đến mức khi hỏa táng còn thành xá lợi. Khác nhau một trời một vực."

Những lời thầy nói làm tôi suy ngẫm rất nhiều. Thì ra, hình thức bên ngoài có thể thay đổi - một vị tỳ kheo có thể đi xe máy, đội mũ bảo hiểm, thậm chí trong tăng xá có thể xảy ra những câu chuyện tưởng như "phạm giới" như chuyện chém mèo. Nhưng cốt lõi của sự tu hành không bao giờ thay đổi: giới hạnh nghiêm minh, công phu thiền định kiên trì, và tuệ giác sáng suốt.

Tôi nhìn hình ảnh vị tỳ kheo lái xe máy khuất dần trên con đường về chùa, chiếc mũ bảo hiểm trắng nổi bật trong ánh hoàng hôn. Có lẽ, đây chính là hình ảnh của người chân tu thời hiện đại: thích ứng với thời đại nhưng không đánh mất cốt cách.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện truyền tải thông điệp rằng:Người chân tu thời nào cũng phải có đủ ba phẩm chất nền tảng: Giới (yêu kính và giữ gìn giới luật, không làm điều sai), Định (có công phu thiền định nhiếp tâm), và Tuệ (hiểu biết rõ ràng điều nào là tội, điều nào là phước trong cuộc sống). Hình thức bên ngoài có thể thay đổi cho phù hợp với thời đại (như việc đi xe máy, đội mũ bảo hiểm thay vì đi chân không, ôm bát), nhưng bản chất giới - định - tuệ không bao giờ được đánh mất. Đồng thời, người chân tu cần có trí tuệ để áp dụng giới luật một cách linh hoạt, không cứng nhắc, nhưng vẫn giữ vững tinh thần của giới.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang