Chiếc lá rơi và đạo lý vô thường

Buổi sáng, trước sân chùa, một chiếc lá bàng già khẽ rời cành, xoay vài vòng trong gió rồi nhẹ nhàng chạm đất. Một chú tiểu đang quét lá, nhìn chiếc lá nằm im trên nền gạch, chợt khựng lại. Chú ngước nhìn lên cây bàng trơ trụi, rồi nhìn quanh những chiếc lá khác vẫn còn xanh, đung đưa trong nắng sớm. Một cảm giác bâng khuâng dâng lên: chiếc lá kia đã rời cành, còn những chiếc khác rồi cũng sẽ đến lượt.

Chú tiểu nhớ lại lời thầy dạy hôm trước: “Một chiếc lá rơi cũng nói lên một đạo lý.” Chú không hiểu lắm, nhưng hôm nay, nhìn chiếc lá kia, chú bỗng thấy lòng mình lắng lại. Chú nhớ đến bà ngoại già ở quê, mái tóc bạc trắng, đôi tay run run mỗi lần cầm bát cơm. Chú nhớ đến người bạn cùng xóm năm ngoái còn chạy nhảy, giờ đã nằm yên dưới gò đất sau làng vì trận sốt ác tính. Cuộc đời mong manh như chiếc lá kia, ai rồi cũng phải rời cành.

Buổi chiều, chú tiểu ngồi dưới gốc bàng, mắt dõi theo từng chiếc lá rơi. Chú tự hỏi: “Tại sao lá rơi lại là đạo lý? Lá rơi chỉ là lá rơi thôi mà?” Chú nhớ lời thầy: “Cái gì có bắt đầu đều phải có lúc chấm dứt. Con người ai cũng đến ngày đó.” Chú chợt hiểu: chiếc lá rơi nhắc mình về vô thường, về sự đổi thay không ngừng của vạn vật. Chú thấy mình như chiếc lá kia, sinh ra rồi lớn lên, rồi sẽ già đi, sẽ rời khỏi cõi đời này. Nhưng thay vì sợ hãi, chú cảm thấy nhẹ nhõm: nếu hiểu được vô thường, mình sẽ sống tốt hơn, thương yêu hơn, không dính mắc vào những điều phù phiếm.

Từ hôm đó, chú tiểu tập nhìn mọi sự vật quanh mình bằng con mắt của đạo. Chú thấy cơn gió thổi qua kẽ lá dạy mình bài học tự tại: gió luồn lách qua mọi chướng ngại, không vướng bận, không oán hờn. Chú thấy đám mây trôi trên trời dạy mình sự buông bỏ: mây đến rồi đi, không níu kéo. Chú thấy ngọn cỏ ven đường dạy mình sự kiên nhẫn: dẫu bị giẫm đạp vẫn vươn lên. Cuộc sống đối với chú không còn tẻ nhạt, mà tràn đầy ý nghĩa.

Một hôm, chú tiểu chia sẻ với thầy: “Thưa thầy, con thấy chiếc lá rơi không chỉ là chiếc lá rơi nữa. Nó nhắc con về vô thường, về lẽ sống chết, về sự buông bỏ.” Thầy mỉm cười, xoa đầu chú: “Phải, khi tâm con thanh tịnh, con sẽ thấy đạo lý hiện hữu khắp nơi. Không chỉ lá rơi, mà cả hạt bụi, ngọn gió, đám mây đều là bài học.”

Ý nghĩa câu chuyện

Người tu khi tâm đã thuần tịnh sẽ nhìn thấy đạo lý trong từng sự vật tầm thường: chiếc lá rơi dạy về vô thường, ngọn gió dạy về tự tại, đám mây dạy về buông bỏ. Đừng xem thường những điều nhỏ nhặt, vì ở đó chứa đựng cả chân lý nhiệm mầu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang