Chiếc kính màu của thành kiến

Buổi chiều ở một ngôi chùa nhỏ, nắng vàng trải dài trên sân gạch, tiếng chuông ngân nhẹ trong gió. Một người đàn ông trung niên ngồi dưới gốc bồ đề, tay phe phẩy quạt giấy, mắt nhìn xa xăm. Ông vừa trải qua một chuyện khiến lòng mình chùng xuống. Trước mặt ông, một thanh niên trẻ, mặt đầy ưu tư, ngồi xuống bên cạnh, giọng trầm buồn:

“Thầy ơi, con có chuyện này muốn hỏi thầy.”

Người đàn ông gật đầu, ánh mắt hiền từ nhìn cậu thanh niên. Cậu ta hít một hơi sâu rồi nói tiếp:

“Con nghe người ta nói xấu thầy, nói thầy tham lam, lừa gạt Phật tử. Con biết là không đúng, nhưng mà… sao thầy không nói gì hết? Sao thầy không thanh minh?”

Người đàn ông mỉm cười, nhớ lại câu châm ngôn mình từng tâm niệm: “Oan ức không cần bày tỏ, vì bày tỏ là hèn nhát, mà trả thù thì oán đối kéo dài.” Ông đã giữ nguyên tắc đó suốt bao năm, im lặng trước mọi lời vu khống. Ông trả lời:

“Ta nghĩ, người tu hành không nên chấp nhất chuyện hơn thua. Im lặng là vàng, con à.”

Cậu thanh niên cúi đầu, im lặng một lúc rồi ngẩng lên, ánh mắt kiên định:

“Thầy, con nghi ngờ đạo lý đó. Chính vì sự im lặng của thầy mà gia đình con đã mất niềm tin vào Phật pháp. Họ nghe người ta nói xấu thầy, thầy không nói gì, họ tưởng là thật. Nếu lúc đó thầy mạnh dạn nói một tiếng, thì gia đình con đã vững niềm tin. Thầy ơi, con nghĩ, im lặng không phải lúc nào cũng đúng.”

Người đàn ông sững người. Lời nói của cậu thanh niên như một gáo nước lạnh dội vào tâm trí ông. Ông chợt nhớ lại bài kinh Kalama mà Đức Phật dạy: “Chớ có tin điều gì chỉ vì nó được truyền tụng, chớ vì kính trọng thầy mà tin.” Ông đã từng nghĩ câu “oan ức không bày tỏ” là chân lý bất biến, nhưng giờ ông nhận ra, có những hoàn cảnh, im lặng lại gây hại. Ông nhìn cậu thanh niên, mắt rưng rưng:

“Con nói đúng. Ta đã bị thành kiến của chính mình trói buộc. Ta cứ nghĩ im lặng là cao thượng, nhưng lại vô tình làm tổn thương lòng tin của người khác.”

Từ đó, người đàn ông bắt đầu tập nhìn đời bằng con mắt khách quan hơn. Ông học cách lắng nghe, đối chiếu nhiều mặt, không vội kết luận. Ông nhận ra rằng, mỗi người đều có những chiếc kính màu riêng, và nếu không gỡ ra, ta sẽ mãi nhìn đời qua lăng kính chủ quan của mình.

Nhiều năm sau, người đàn ông ấy thường kể lại câu chuyện này cho các đệ tử nghe, nhắc nhở họ rằng: hãy luôn khiêm tốn, dám nghi ngờ chính nhận định của mình, và hãy mở lòng từ bi để không bị ác cảm hay thiện cảm riêng tư che mờ. Bởi chỉ khi thoát khỏi những thành kiến, ta mới đến gần được lẽ phải, đến gần chân lý.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng, nhận định chủ quan xuất phát từ thành kiến, ác cảm hay thiện cảm riêng tư sẽ dẫn ta đến hiểu lầm và tạo nghiệp. Muốn có cái nhìn khách quan, ta cần tập khiêm tốn, dám nghi ngờ chính mình, và nuôi dưỡng lòng từ bi để vượt qua mọi thiên vị. Chỉ khi đó, ta mới thấy được sự thật như nó đang là.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang