Chiếc khăn của Phật

Nắng trưa hôm ấy đổ lửa xuống khu vườn xoài của ông Kỳ Bà. Gió nồm thổi qua những tán cây, hất tung lớp bụi mỏng trên mặt đất, khiến không gian như run lên trong hơi nóng. Giữa một gốc cây cổ thụ, bóng mát xoè ra như một vũng nước mát lành, một vị tỳ kheo trẻ ngồi co ro, hai tay ôm đầu, khuôn mặt đầy tuyệt vọng. Ngài là Châu Lợi Bàn Đặc, người mà cả tăng đoàn đều biết tiếng là quá ngu dốt, đến một bài kệ ngắn cũng không thể học thuộc.

Ngài nhớ lại những ngày tháng đau khổ vừa qua. Anh trai ngài, ngài Đại Châu Lợi Bàn Đặc, là một vị sư có tiếng tăm, trí tuệ sắc bén. Thấy em mình đến xuất gia mà chẳng học được gì, anh trai ngài đã nổi giận, quở trách: "Mày quá ngu dốt, ở lại đây chỉ uổng phí cơm gạo của đàn na tín thí. Hãy về nhà mà hầu hạ ông bà, còn có chút công đức thế gian!" Nói rồi, anh trai nắm tay áo lôi ngài ra khỏi tinh xá, đẩy ngài về phía cổng. Châu Lợi Bàn Đặc đứng sững giữa đường, nước mắt lăn dài trên gò má gầy gò. Ngài không dám trở về nhà, cũng không dám quay lại tinh xá. Ngài cứ đứng đó, ôm mặt khóc nức nở, cho đến khi có một bàn tay ấm áp đặt lên vai mình.

Ngài ngẩng lên. Đức Phật đang đứng trước mặt, ánh mắt từ bi nhìn ngài. Ngài sụp lạy, nghẹn ngào: "Bạch Thế Tôn, con quá ngu dốt, một bài kệ đầu tiên con cũng không học nổi. Anh con bảo con nên về nhà, vì ở trong đạo con chẳng được gì cả." Đức Phật mỉm cười, giọng nói trầm ấm như dòng suối mát: "Vậy con có muốn tu hành giải thoát không?" Châu Lợi Bàn Đặc bật khóc: "Bạch Thế Tôn, đó là ước mơ cháy bỏng trong lòng con. Không lúc nào con nguôi nghĩ đến lý tưởng giải thoát." Đức Phật gật đầu: "Vậy con xuất gia với ai?" "Dạ, con xuất gia với Thế Tôn." "Vậy thì ta chưa bảo con bỏ về, sao con lại bỏ về? Hãy ở đây, ngồi dưới gốc cây này."

Đức Phật dắt ngài đến một tảng đá dưới bóng cây, bảo ngài ngồi xuống. Rồi Ngài đưa bàn tay ra. Kỳ diệu thay, trong lòng bàn tay Phật hiện ra một chiếc khăn trắng tinh. Châu Lợi Bàn Đặc tròn mắt nhìn, không hiểu chuyện gì. Đức Phật nói: "Con cầm chiếc khăn này, lau mặt. Mỗi lần lau, con hãy nói: 'Tẩy sạch dơ bẩn.' Cứ lau như vậy cho đến khi con nghiệm ra đạo lý. Hôm nay con không cần đi dự trai, cũng không được bỏ về. Cứ ngồi đây."

Nói xong, Đức Phật cùng chư tăng, gần cả ngàn vị, rời khỏi khu vườn xoài, đi vào thành để thọ trai tại tư gia của ông Kỳ Bà. Châu Lợi Bàn Đặc ngồi một mình dưới gốc cây, tay cầm chiếc khăn trắng. Ngài bắt đầu lau mặt, miệng lẩm bẩm: "Tẩy sạch dơ bẩn. Tẩy sạch dơ bẩn." Lạ thay, chiếc khăn trắng tinh chỉ sau vài lần lau đã ố vàng, rồi loang lổ, rồi đen sạm. Ngài lau càng nhanh, khăn càng dơ. Ngài nhìn chiếc khăn đen kịt trong tay, lòng chợt chùng xuống. Một ý nghĩ chợt loé lên trong đầu: "Khuôn mặt ta đâu có dơ đến thế này? Vậy mà chiếc khăn lau mặt lại nhanh chóng dơ bẩn đến vậy. Thân thể con người quả thật là một khối bất tịnh, đáng chán ghét biết bao!"

Ngài ngồi lặng, nhìn chiếc khăn dơ, rồi nhìn đôi tay mình. Ngài quán sát thân thể từ đầu đến chân: tóc, lông, móng, răng, da, thịt, xương, máu, mủ, đờm, phân, nước tiểu... Tất cả đều là những thứ dơ bẩn, nhơ nhớp. Một cảm giác nhàm chán, buông xả dâng lên trong lòng. Ngài không còn chút luyến tiếc nào với thân xác này nữa. Trong khoảnh khắc đó, tâm ngài lắng đọng, mọi phiền não như tan biến. Ngài nhập định ngay tại chỗ, một cách tự nhiên, nhẹ nhàng như nước chảy vào biển cả.

Trong khi đó, tại tư gia ông Kỳ Bà, Đức Phật đang ngồi an nhiên. Ngài biết rõ căn cơ của Châu Lợi Bàn Đặc đã chín muồi. Ngài liền phân thân, hiện ra trước mặt vị tỳ kheo đang ngồi thiền dưới gốc cây. Đức Phật nói, giọng từ bi nhưng đầy uy lực: "Này Châu Lợi Bàn Đặc, cái dơ của thân chỉ là chuyện nhỏ. Cái dơ của tâm mới là điều đáng kể. Thế nào là dơ của tâm? Chính là tham lam, hận thù, ích kỷ, gian dối, hiểu lầm, suy nghĩ sai lầm, vô minh. Đó mới chính là những cấu bẩn mà con phải tẩy sạch."

Vừa nghe dứt câu, Châu Lợi Bàn Đặc như có một luồng ánh sáng chiếu rọi vào tâm hồn. Ngài thấy rõ bản chất ô nhiễm của tham, sân, si. Ngài buông bỏ tất cả, tâm hoàn toàn thanh tịnh. Ngài chứng quả A La Hán ngay tại chỗ. Đức Phật mỉm cười, biến mất, trở về tư gia ông Kỳ Bà.

Lúc bấy giờ, ông Kỳ Bà cùng gia nhân bắt đầu mang thức ăn ra để sớt vào bát chư tăng. Khi đến trước bát Phật, Đức Phật đưa tay chặn lại, hỏi: "Ở tinh xá còn vị tỳ kheo nào không?" Chú tiểu Pantaka đứng lên thưa: "Bạch Thế Tôn, trong vườn xoài không còn vị nào nữa." Đức Phật nói: "Không, hãy về tìm." Ông Kỳ Bà vội vã sai gia nhân, hai ba người nhảy lên ngựa, phi nước đại về khu vườn xoài. Khi chạy vào, họ sững sờ: trước mắt họ là cả ngàn vị tỳ kheo, người thì đứng, người thì đi, người ngồi thiền, người kinh hành, nhưng tất cả đều có khuôn mặt giống hệt nhau, giống hệt Châu Lợi Bàn Đặc. Họ vội vã quay về, quỳ xuống bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trong tinh xá có cả ngàn vị, mặt giống hệt nhau!"

Đức Phật mỉm cười, nói: "Hãy đến hỏi ai là Châu Lợi Bàn Đặc thì mời về đây." Người gia nhân lại phi ngựa về, quỳ xuống hỏi: "Kính thưa, vị nào là Châu Lợi Bàn Đặc?" Cả ngàn vị đồng thanh đáp: "Ta là Châu Lợi Bàn Đặc!" Người gia nhân luống cuống, không biết hỏi ai, lại phi ngựa về bạch Phật. Đức Phật dạy: "Hãy về hỏi lại, người nào trả lời đầu tiên thì mời vị đó." Người gia nhân lại phi ngựa về, vừa dứt câu hỏi, Châu Lợi Bàn Đặc liền cất tiếng đáp: "Ta là Châu Lợi Bàn Đặc." Ngay lúc đó, chín trăm chín mươi chín vị kia biến mất. Vị tỳ kheo đứng dậy, theo người gia nhân trở về tư gia ông Kỳ Bà.

Khi Châu Lợi Bàn Đặc bước vào, cả hội chúng đều kinh ngạc. Ngài bước đi đường bệ, gương mặt sáng rực, ánh mắt từ bi, uy nghi như một bậc đại thánh. Sau khi thọ trai xong, theo tục lệ, Đức Phật sẽ thuyết pháp. Nhưng hôm đó, Phật bảo: "Này Châu Lợi Bàn Đặc, con hãy thuyết pháp cho thí chủ." Ngài vâng lời, bước lên pháp toà, rống tiếng rống sư tử, thuyết pháp thao thao bất tận. Những nghĩa lý sâu xa, vi diệu tuôn ra như suối nguồn, khiến tất cả chư tăng và cư sĩ đều kinh ngạc, thán phục. Một người mà hôm trước còn không thuộc nổi một bài kệ, hôm nay lại thuyết pháp như mây như mưa, thông suốt kinh tạng.

Chiều về, mọi người tụ họp quanh Đức Phật, hỏi về sự kiện lạ lùng của ngài Châu Lợi Bàn Đặc. Đức Phật mới kể: "Vào thời Đức Phật Ca Diếp, Châu Lợi Bàn Đặc là một vị đại tăng, tu hành rất giỏi. Nhưng vì không kiềm chế được lòng tự cao, thiếu lòng thương yêu, khi thấy huynh đệ mình dở, ngài đã cười nhạo. Nghiệp đó còn tồn tại, nên kiếp này phải trả quả, trở thành người ngu dốt, bị mọi người chê trách. Chỉ vì một lần cười nhạo người kém hơn mình mà phải chịu khổ gần một năm trời. Vậy nên, khi ta chê ai, chỉ vì ta tự cao và không thương người đó. Nếu không tự cao, nếu có lòng thương, ta sẽ không bao giờ chê bai ai."

Đức Phật lại nói thêm: "Còn vì sao ta dùng chiếc khăn để độ ngài? Cách đây nhiều trăm kiếp, Châu Lợi Bàn Đặc từng là một vị vua. Một lần đi vi hành, đường bụi bặm, nhà vua lấy khăn lau mặt. Khi thấy chiếc khăn dơ bẩn, nhà vua khởi ý nghĩ: 'Thân này thật là cấu uế, bất tịnh.' Ý niệm đó ghim chặt trong tâm, trở thành hạt giống thiền quán. Hôm nay, ta dùng chiếc khăn thần thông để đánh thức hạt giống đó, giúp nó bung khởi thành trí tuệ, và những kết quả thiền định kiếp xưa trở lại trọn vẹn."

Từ đó, Châu Lợi Bàn Đặc trở thành một vị A La Hán lỗi lạc, được cả tăng đoàn kính nể. Câu chuyện của ngài nhắc nhở mọi người về sự kỳ diệu của lòng quyết tâm, về sức mạnh của sự quán chiếu thân bất tịnh, và về hậu quả của lời chê bai, khinh thường người khác.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: Đừng bao giờ chê bai, khinh thường người kém cỏi hơn mình, vì đó là biểu hiện của tự cao và thiếu lòng thương, sẽ phải trả quả đau khổ. Đồng thời, dù có chướng duyên, nếu giữ vững lý tưởng tu hành, biết quán thân bất tịnh, buông xả, thì sẽ vượt qua tất cả để đạt được giác ngộ. Hãy luôn tinh tấn, không ngừng nỗ lực, tự điều phục lấy mình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang