Chiếc ghế bố của ông già chê người

Chiều muộn ở Long Hải, gió biển thổi qua những rặng phi lao rì rào. Trong một căn nhà nhỏ đơn sơ, có một ông già sống một mình — không vợ, không con, không cháu. Ông từng tu theo dòng nguyên thủy, đầu tóc bạc trắng, dáng người gầy guộc, nhưng cái miệng thì chẳng bao giờ chịu buông tha cho ai.

Ông có một cái tật mà ai ở gần cũng biết: gặp ai cũng chê. Người này thì chê tu không đúng, người kia thì chê sống không ra gì. Trên đời này, theo ông, chỉ có hai người xứng đáng để ông không chê — đó là Đức Phật và đại đức Narada ở Tích Lan, người viết cuốn sách nổi tiếng về Đức Phật. Còn lại, ai cũng chê hết. Chê riết thành thói, thành nghiệp, thành một phần của cuộc đời ông.

Có một người trẻ sống cùng ông trong những năm tháng cuối đời. Người trẻ ấy chịu khó săn sóc ông già, và khi ông qua đời, người ấy mang toàn bộ gia tài của ông — tủ giường, bàn ghế — lên núi dâng cho chùa. Từ của riêng biến thành của chùa, đó là điều làm ông có phước.

Trong số đồ đạc ấy, có một chiếc ghế bố cũ. Ông già ngày sống vẫn hay nằm trên chiếc ghế đó, nằm hóng gió, nằm nghỉ trưa. Người trẻ đem chiếc ghế lên núi để mọi người trong chùa cùng nằm nghỉ.

Rồi một ngày, chùa xin được một con chó con. Con chó nhỏ lông vàng, mắt tròn xoe, chạy nhảy khắp nơi. Hễ không có ai ở gần, nó nhảy phắt lên chiếc ghế bố, cuộn tròn nằm ngủ ngon lành.

Một cô Phật tử thấy vậy liền chạy tới bế nó xuống. Trong lòng cô nghĩ: "Chỗ này nhiều khi thầy lên ngồi, con chó nằm chi ở đây." Cô bế nó xuống, nó quay đi, lát sau lại nhảy lên nằm. Cô lại bế xuống. Cứ thế, mấy lần liền, cả buổi chiều.

Đêm đó, cô nằm mơ. Trong giấc mơ, hình ảnh một ông già hiện ra — chính là ông già năm xưa sống ở Long Hải. Ông nhìn cô, giọng có phần oán trách:

"Ghế tao nằm, sao mày cứ bắt tao xuống hoài?"

Cô Phật tử giật mình tỉnh giấc, tim đập thình thịch, mồ hôi lạnh rịn trên trán. Sự việc quá rõ ràng, không thể nhầm lẫn được nữa.

Câu chuyện ấy được kể lại, và ai nghe cũng lặng người. Ông già chê người cả đời, nói xấu người này chê người kia, riết rồi khẩu nghiệp nặng nề, đọa làm súc sinh. Một con chó con vô tri, chỉ vì nằm nhầm chiếc ghế, lại chính là người quen xưa của mọi người.

Từ đó, những ai nghe được câu chuyện này đều rùng mình nghĩ lại lời nói của mình. Một lời khen chân thành — khen cô gái hôm nay gương mặt xinh xắn, khen cụ già phúc hậu — là một món quà còn quý hơn vàng bạc, đem lại niềm vui cho người và phước báu cho mình. Còn một lời chê nặng nề, một lời nói xấu hờn dỗi, tưởng chừng chỉ là vài giây trên đầu môi, lại có thể là hạt giống của một kiếp đọa đày.

Lời khen và lời chê — phước và tội — nó dữ dội lắm. Không đơn giản đâu. Đừng coi thường việc này.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta về sức nặng của khẩu nghiệp. Con người sống trên đời phần lớn vì thọ ấm — vì những cảm giác vui buồn, và lời khen chê chính là niềm vui và nỗi khổ ấy. Khen người đúng lúc là gieo phước, làm người khác vui mà mình cũng được phước. Chê người, nói xấu người, trừ khi là khuyên nhủ ôn tồn trong lòng thương yêu để giúp người vượt qua lỗi lầm, còn lại đều tạo tội. Khẩu nghiệp tích lũy qua nhiều lần có thể dẫn đến quả báo nghiêm trọng, như ông già trong chuyện. Vì vậy, hãy dè dặt lời chê, rộng rãi lời khen, và luôn giữ lời nói trong hiền lành, từ ái.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang