Chiếc Chìa Khóa và Năm Đứa Con

Trong căn nhà nhỏ ở ngoại ô, tiếng quạt trần kêu đều đều hòa lẫn với mùi cơm mới dọn ra bàn. Năm đứa con đang lục tục kéo vào, đứa lớn nhất vừa học xong đại học, đứa út còn đang học cấp hai. Người cha, một Phật tử thuần thành, ngồi ở chiếc ghế gỗ cũ, đôi mắt nhìn lướt qua từng khuôn mặt con. Ông vừa nhận được tin phải đi công tác gấp ở tỉnh khác, có thể phải vắng nhà cả tuần. Vấn đề là ở nhà có một khoản tiền lớn đang gửi trong tủ sắt, cần có người trông coi, thu chi đều đặn cho việc gia đình.

Ông đưa mắt nhìn quanh bàn, nơi năm đứa con đang cười nói vui vẻ. Trong đầu ông hiện lên một câu hỏi lớn: Giao chìa khóa tủ tiền cho ai đây? Không phải đứa nào cũng giống đứa nào. Có đứa hiền lành, cẩn thận, có đứa lại nóng nảy, hay tiêu xài hoang phí. Ông biết rõ tính từng đứa.

Đêm đó, sau khi cả nhà đã ngủ, ông vẫn ngồi một mình ở phòng khách. Ánh đèn vàng hắt xuống gương mặt trầm tư. Ông nhớ lại những lần trước đây, mỗi khi có việc phải đi xa, ông đều phải nhờ hàng xóm giữ hộ vì không yên tâm giao cho con. Nhưng lần này, khoản tiền lớn hơn, quan trọng hơn. Ông cần một người thực sự đáng tin.

Sáng hôm sau, khi cả gia đình đang ăn sáng, ông lên tiếng:

- Các con ơi, ba có việc phải đi tỉnh vài ngày. Ở nhà có khoản tiền của gia đình cần người quản lý. Ba muốn giao chìa khóa tủ tiền cho một trong các con.

Năm đứa con nhìn nhau, đứa nào cũng tỏ ra háo hức. Đứa con thứ ba, vốn là người hay tiêu xài, liền nói:

- Ba ơi, con sẽ giữ giúp ba! Con hứa sẽ cẩn thận lắm!

Đứa con út, đang học cấp hai, cũng nhanh nhảu:

- Con cũng muốn giữ! Con sẽ không tiêu lung tung đâu!

Người cha nhìn từng đứa, rồi từ từ nói:

- Ba biết các con đều muốn giúp ba. Nhưng đây không phải chuyện nhỏ. Ba cần người thực sự có đạo đức, biết tiết kiệm, không tham lam, và quan trọng nhất là đáng tin cậy.

Ông dừng lại một chút, rồi tiếp:

- Nhớ lần trước, khi ba để quên tờ tiền trên bàn, ai đã lén lấy mà không nói? Hay lần nào có đồ ăn ngon, ai cũng giành phần trước mà không nghĩ đến anh em?

Năm đứa con im lặng, đứa nào cũng cúi mặt. Chỉ có đứa con cả, một cô gái hiền lành, vẫn bình tĩnh nhìn cha. Cô là người thường nhường nhịn em, luôn trả lại tiền khi thấy ai làm rơi, và biết chi tiêu hợp lý.

Người cha quay sang cô, nhẹ nhàng nói:

- Con cả ơi, ba muốn giao chìa khóa cho con. Con là người có đạo đức nhất trong nhà. Ba tin con sẽ quản lý tốt.

Cô gái cả ngẩng lên, đôi mắt hơi ngạc nhiên nhưng rồi mỉm cười:

- Ba yên tâm, con sẽ giữ gìn cẩn thận. Con hứa sẽ chi tiêu đúng mức và ghi chép rõ ràng.

Những đứa em nhìn chị, đứa nào cũng tỏ ra hơi ghen tỵ nhưng cũng hiểu rằng quyết định của cha là hợp lý. Đứa con thứ ba, vốn hay tiêu xài, cúi mặt xuống bàn, cảm thấy xấu hổ. Đứa út thì kéo tay áo chị, thì thầm:

- Chị ơi, chị giữ hộ em nhé!

Người cha mỉm cười, cảm thấy nhẹ lòng. Ông biết rằng sự lựa chọn này không phải vì yêu thương đứa này hơn đứa kia, mà vì đạo đức mới là tiêu chuẩn để trao quyền tự do. Khi ông lên xe đi công tác, trong lòng vẫn còn suy nghĩ: Nếu xã hội cũng đối xử với mọi người như vậy, dựa trên đạo đức thay vì bình đẳng tuyệt đối, có lẽ sẽ công bằng hơn.

Ý nghĩa câu chuyện: Tự do không phải là quyền được hưởng bình đẳng cho tất cả mọi người, mà phải dựa trên nền tảng đạo đức. Người có nhiều đạo đức xứng đáng được hưởng nhiều tự do hơn, vì họ biết sử dụng tự do một cách đúng đắn, không gây hại cho xã hội. Đây là quy luật tự nhiên, phù hợp với lương tâm và luật nhân quả.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang