Chiếc chìa khóa tủ tiền và năm người con

Gió chiều lộng qua khe cửa sổ, mang theo mùi bụi đường và tiếng xèng xèng của chiếc quạt trần cũ kỹ. Trong căn nhà cấp bốn nằm cuối xóm, ánh đèn vàng hắt bóng năm người con đang ngồi la liệt dưới sàn gỗ. Người cha mở chiếc tủ sắt ra, tay run run cầm xấp tiền lương dành dụm được sau mấy tháng trời, rồi lại đóng sầm lại. Ông thở dài, mắt đảo quanh từng đứa: đứa thì cắm mặt vào điện thoại, đứa thì gác chân lên bàn, đứa thì đang nhai trầu phịt nước bọt ra nền nhà.

“Cha đi vắng mấy hôm nữa, thu chi trong nhà phải có người lo. Nhưng cái chìa khóa này… giao cho ai đây?”

Ông lẩm nhẩm trong bụng, nhớ lại bao nhiêu năm tích góp từng đồng, từ khi năm đứa còn tấm bé đến giờ lớn cả rồi mà tính nết mỗi đứa mỗi khác.

Đã mấy chục năm trời, vợ chồng ông cày cuốc từng ngày, đồng ra đồng vào coi như giọt máu mồ hôi. Có lúc đói triền miên, có lúc bệnh tật, nhưng ông bà vẫn giữ được nếp nhà. Thế mà giờ đây, khi cần người giữ tiền, ông mới thấy mình đứng trước một sự chọn lựa không dễ. Đứa lớn thì bỏ nhà đi biệt tăm mấy tháng, đứa hai thì cờ bạc, đứa ba thì hiền nhưng dại, đứa tư thì lễ phép mà yếu bóng vía, chỉ có đứa út là từ nhỏ đến giờ khiến ông yên lòng nhất.

Ông nhắm mắt, nhớ lại cảnh đứa út hôm bữa nhặt được năm chục ngàn ngoài chợ, đem trả bà lão bán rau; nhớ lúc anh trai rớt tiền dưới sân, nó nhặt lên đưa lại không đòi hỏi gì. Trong khi đó, thằng thứ hai thì để quên bếp than hồng suýt cháy nhà, rồi lại điêu ngoa nói dối, tham lam miếng ăn. Còn thằng ba thì nghiện thuốc lá như ống khói xe lửa, ngày nào cũng uống rượu ngã chòng queo trước cổng.

“Cha ơi, con lo được mà, con rành chi thu lắm!”

Thằng hai giơ tay, mắt sáng lên như muốn chứng tỏ. Ông lắc đầu, bàn tay siết chặt mép bàn khiến kẽ tay trắng bệch.

“Mày à? Lần trước mày giữ năm trăm ngàn mà hai ngày mất sạch, lại còn nói xạo với cha. Cha không dám.”

Đứa út từ góc nhà lên tiếng, giọng nhỏ nhưng rõ:

“Cha đi yên tâm, con sẽ ghi chép từng đồng, ai cần con sẽ giúp, chứ con không xài bậy.”

Ông nhìn nó: áo sạch, nói năng dạ thưa, kính trên nhường dưới. Tim ông như thắt lại, vì ông biết rõ nếu trao chìa khóa cho đứa kia, cái tủ rỗng nhanh như gió. Ông đứng lên, đi tới tủ, mở lấy chìa khóa.

Đây là điểm nghẽn: ông hiểu rằng nếu cho tất cả năm đứa cùng quyền mở tủ, nhà sẽ tan nát. Nhưng lòng ông vẫn nhói khi nghĩ mình bất công với mấy đứa kia.

“Cha biết tụi bay nghĩ cha thiên vị. Nhưng luật nhà là vậy: ai giữ được mình, có đạo đức, mới được trao quyền.”

Ông bước tới, đặt chiếc chìa khóa vào lòng bàn tay đứa út. Nó cúi đầu, nước mắt lăn dài trên má nhưng không nói gì, chỉ nắm chặt lại.

Từ hôm đó, mỗi khi ông đi vắng, đứa út mở tủ, chi tiêu đâu vào đấy, cuối tháng còn dư được mấy chục ngàn đưa ông. Nhà cửa êm ấm, không còn cảnh mất mát. Mấy đứa kia ban đầu cằn nhằn, nhưng dần thấy mình thiếu điều gì đó nên cũng rụt lại, không dám đòi quyền nữa. Về sau, khi ông già yếu, chính đứa út lo cơm nước thuốc thang, còn bốn đứa kia lúc có lúc không. Sự bất bình đẳng ấy hóa ra lại là điều giữ cho cả gia đình đứng vững.

Ý nghĩa câu chuyện

Chỉ có người có đạo đức mới xứng đáng được hưởng nhiều tự do. Tự do không phải món quà ban phát bình đẳng cho mọi người, mà đi đôi với đạo đức; ai sống đức hạnh sẽ được trao quyền, kẻ thiếu đức phải bị hạn chế. Đó là quy luật công bằng của cuộc sống và cũng đúng với luật nhân quả.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang