Chiếc Bóng Đèn Và Người Chồng Ít Nói

Không khí trong căn nhà nhỏ ở ngoại ô Hà Nội những ngày cuối năm đặc quánh mùi trầm hương và nỗi lo lắng mơ hồ. Ông Minh ngồi trên chiếc ghế mây cũ kỹ, tay cầm tách trà đã nguội ngắt từ lâu, mắt đăm đăm nhìn ra khoảng sân vườn nơi cô con gái út đang quét lá khô. Tiếng chổi tre sột soạt đều đặn vang lên, nhưng trong đầu ông lại là một bản nhạc hỗn loạn của những lời xì xào bàn tán từ hàng xóm.

Ở miền Bắc, cái tuổi hai mươi lăm chưa chồng được xem như một "báo động đỏ". Cả dòng họ ông Minh đã rung lên bần bật mỗi khi nhắc đến chuyện này. "Con gái lớn rồi mà còn kén chọn gì nữa?", "Thôi kệ, thấy ai hiền lành thì cưới đại đi cho xong chuyện!". Những câu nói ấy cứ ám ảnh ông, khiến ông cảm thấy mình như một người cha thất bại nếu không sớm tìm được chỗ dựa vững chắc cho con.

Bên kia bức tường rào thấp, có một chàng trai tên Hùng. Hùng nổi tiếng trong xóm vì tính cách ít nói, trầm lặng. Mỗi lần gặp ông Minh, cậu chỉ cúi đầu chào lễ phép rồi vội vã bước qua, không bao giờ dám nhìn thẳng vào mắt người lớn. Cái vẻ "hiền như đất" ấy làm ông Minh an tâm phần nào. Ông nghĩ bụng: "Người ta thường bảo 'nhất cận thị, nhị cận lân', thằng này ít nói chắc chắn là người biết giữ mồm giữ miệng, không gây sự, không rượu chè cờ bạc. Gả con gái cho nó, mình yên giấc ngủ hơn."

Một buổi chiều mưa phùn lất phất, ông Minh quyết định hành động. Ông sang nhà bác Tư – bố của Hùng, với nụ cười niềm nở nhưng ánh mắt đầy toan tính.

– Bác Tư à, tôi thấy thằng Hùng dạo này cũng lớn rồi, học hành xong xuôi cả. Nhà tôi cũng có con bé Út, hai đứa cùng trang lứa. Hay là... để tôi mai mối cho chúng nó quen nhau, tiến tới hôn nhân luôn cho gọn gàng, bác thấy sao?

Bác Tư ngẫm nghĩ một lát, rồi gật gù:

– Thằng nhà tôi nó thật thà, ít nói lắm anh ạ. Nó không thương ai trước đâu, nhưng nếu vợ chồng hòa hợp thì nó sẽ hết lòng. Anh thấy ổn thì cứ thử hỏi ý kiến con bé nhà anh xem.

Ông Minh về nhà, kể lại mọi thứ cho con gái nghe với giọng điệu đầy thuyết phục. Cô Út ban đầu còn e dè, nhưng trước áp lực từ gia đình và hình ảnh một người chồng "hiền lành, ít nói" mà cha vẽ ra, cô dần chấp nhận. Đám cưới diễn ra chóng vánh, rộn ràng tiếng pháo nổ và những lời chúc phúc. Ai cũng khen đôi trẻ xứng đôi vừa lứa, nhất là khen chú rể Hùng trông rất điềm đạm, chín chắn.

Nhưng ba tháng sau, bức tranh hoàn hảo ấy bắt đầu nứt vỡ. Một buổi tối, khi Hùng đi làm về muộn, mặt mũi hầm hầm vì công việc trục trặc. Cô Út nhẹ nhàng hỏi thăm:

– Anh ơi, hôm nay sao về trễ vậy? Em nấu canh chua anh ăn nhé?

Hùng không trả lời. Cậu ném mạnh chiếc cặp xuống sàn nhà, tiếng va chạm chát chúa làm cô giật mình. Rồi cậu quát lên, giọng khàn đục và hung dữ:

– Im đi! Đừng có nhiều chuyện! Tôi mệt, muốn yên tĩnh!

Cô Út đứng chết trân, nước mắt lưng tròng. Đây không phải là lần đầu tiên. Từ khi về chung một nhà, cái vỏ bọc "ít nói" của Hùng dần bong tróc, lộ ra bên trong là một con người thô lỗ, tàn bạo và dễ cáu gắt vô cớ. Những lời chê bai, những cái nhìn khinh miệt dành cho vợ trở thành bữa cơm hàng ngày. Cô Út hối hận tột cùng, tim thắt lại từng cơn đau nhói. Cô nhớ lại lời cha: "Thấy nó hiền hiền nên cưới thôi". Hóa ra, cái "hiền" đó chỉ là sự im lặng tạm thời khi chưa có cơ hội bộc lộ.

Ông Minh nghe tin con gái khóc lóc chạy về nhà mẹ đẻ, ông ngã khuỵu xuống ghế, bàn tay run rẩy nắm chặt vạt áo. Ông chợt hiểu ra một điều đáng sợ: Con người ta giống như một bóng đèn. Khi rút điện (không tiếp xúc), bóng đèn tắt ngấm, tưởng chừng vô hại. Nhưng khi cắm điện vào (có dịp tiếp xúc, đối đãi), màu sắc ánh sáng vốn có bên trong sẽ hiện ra ngay lập tức. Nếu bóng đèn đó mặc định là màu đỏ của sự nóng giận, thì dù có tắt bao lâu, khi bật lên vẫn là ánh sáng đỏ rực, thiêu đốt mọi thứ xung quanh. Khuynh hướng tự cao, thô lỗ nằm sâu trong tầng ký ức, dưới cả lớp vọng tưởng bề ngoài, nên mắt thường khó lòng nhìn thấu nếu chỉ quan sát qua loa.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện minh họa cho bài pháp thoại về tâm lý tự cao và các khuynh hướng tiềm ẩn trong tâm thức. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh rằng, tự cao hay những tật xấu khác nằm sâu hơn cả vọng tưởng, trong tầng hành ấm và ký ức. Một người có thể tỏ ra hiền lành, ít nói khi không hoạt động hoặc chưa gặp tình huống kích thích, nhưng khi có cơ hội tiếp xúc, đối xử với người khác, khuynh hướng bên trong sẽ bộc lộ ra ngay lập tức. Do đó, đừng vội phán xét người khác qua vẻ bề ngoài tĩnh lặng, và càng không nên chủ quan với chính mình.Việc tu tập cần đi sâu vào tầng tiềm thức để chuyển hóa những khuynh hướng gốc rễ, chứ không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát lời nói hay hành vi bên ngoài.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang