Chiếc áo rỗng của bậc thuyết pháp

Trong tinh xá Kỳ Hoàn, nắng chiều xuyên qua kẽ lá, rọi xuống khoảng sân lát gạch nóng ấm. Một vị trưởng lão đang ngồi giảng pháp cho hàng trăm tỳ kheo trẻ. Giọng ông trầm ấm, rành mạch, từng lời như rót vào tai người nghe. Những vị tỳ kheo mới xuất gia ngồi quanh ông, mắt sáng lên, gật gù. Họ cảm thấy con đường tu tập bỗng rõ ràng như một tấm bản đồ vẽ bằng lời. Ai nấy ra về đều mang theo một niềm tin mới, một hướng đi mới.

Vị trưởng lão ấy tên là Potila. Ông nổi tiếng trong tăng đoàn vì tài thuyết pháp. Lời ông giảng không chỉ hay mà còn rất đúng với lời Phật, không sai một chi tiết nào. Đức Phật thấy vậy, liền giao cho ông trọng trách làm giáo thọ, dạy dỗ các tỳ kheo trẻ. Nhiều vị nhờ ông chỉ dạy mà nắm được đường lối tu hành, rồi chứng đạo. Riêng ông, dù thuyết pháp bao nhiêu năm, dù giảng cho bao người giác ngộ, mà chính mình vẫn chưa đắc đạo.

Chuyện lạ là ở chỗ đó. Một người nói đạo hay như vậy, hiểu đạo sâu như vậy, mà sao chính mình lại không chứng được gì? Ông tự nhủ: “Chắc mình còn duyên phải dạy người, chuyện chứng đạo để sau.” Ông an tâm với vai trò của một người thầy. Nhưng Đức Phật thì không nghĩ vậy. Một hôm, giữa lúc ông đang đứng hầu Phật, Đức Phật gọi:

“Này Potila rỗng, lại đây.”

Ông sững người. “Rỗng” ư? Sao lại là rỗng? Nhưng ông không dám hỏi, chỉ im lặng vâng lời. Từ đó, mỗi lần Đức Phật cần ông, ngài đều gọi:

“Này Potila rỗng, hãy làm việc này.” “Này Potila rỗng, hãy đi đến đây.”

Cái tên “rỗng” cứ lặp đi lặp lại, ngày này qua tháng nọ. Lúc đầu ông tự an ủi: “Chắc Phật có ý gì đó.” Nhưng dần dần, khi nghe các huynh đệ xì xào, khi thấy họ nhìn mình với ánh mắt ái ngại, ông bắt đầu thấy xấu hổ. Ông tự hỏi: “Rốt cuộc mình có gì là rỗng? Mình thuyết pháp hay, dạy dỗ bao người, vậy mà Phật cứ gọi mình là rỗng hoài?”

Một buổi chiều, khi đang ngồi một mình dưới gốc cây, ông chợt hiểu ra. Cái mà ông tự hào nhất, cái mà ông xem là sự nghiệp của đời mình – thuyết pháp – trong mắt Phật, nó chỉ là “rỗng” nếu không có sự chứng ngộ bên trong. Ông giảng cho người khác nghe, nhưng chính ông chưa từng nếm được vị của sự giải thoát. Ông dạy người ta tu, nhưng chính ông chưa tu được gì. Cái “rỗng” ấy là đây sao? Ông ôm mặt, nước mắt ứa ra. Ông nhận ra rằng mình đã tự mãn quá lâu. Ông nghĩ: “Mình sống một đời như vậy, dạy hết người này đến người khác, coi như cũng xứng đáng. Nhưng Phật đâu có chấp nhận điều đó. Ngài muốn mình phải chứng đạo, phải có sự thực chứng, chứ không phải chỉ nói hay.”

Ông đến xin phép Đức Phật:

“Bạch Thế Tôn, con xin phép rời khỏi hội chúng, tìm một nơi thanh vắng để chuyên tâm tu tập thiền định. Con muốn chứng đạo, không muốn sống một đời rỗng nữa.”

Đức Phật nhìn ông, mỉm cười, gật đầu. Ông đảnh lễ Phật rồi ra đi. Ông được biết có một nơi, nơi đó có ba mươi vị A La Hán đang cùng nhau tu tập. Ông tìm đến.

Khi tới nơi, ông thấy một khung cảnh thanh tịnh. Những vị tỳ kheo ngồi thiền dưới những tán cây, mặt mũi an lạc. Ông đến trước vị trưởng lão lớn tuổi nhất, đảnh lễ và xin học đạo. Vị ấy nhìn ông, mỉm cười, chỉ tay về phía một vị khác:

“Ông hãy đến vị kế tiếp kia.”

Ông không nản, đến đảnh lễ vị thứ hai. Vị này cũng lắc đầu, chỉ xuống vị thứ ba. Cứ thế, ông đi hết vị này đến vị khác, từ vị lớn tuổi nhất đến vị trẻ hơn, cuối cùng là một chú sa di nhỏ tuổi, nhưng cũng đã chứng A La Hán. Ông không hề tự ái. Trái lại, ông thấy lòng mình nhẹ nhõm. Ông nghĩ: “Mình đã từng là thầy của bao người, giờ phải quỳ xuống xin học một chú sa di. Nhưng nếu điều đó giúp mình hết rỗng, thì mình xin làm.”

Ông đến trước chú sa di, đảnh lễ, cung kính nói:

“Thưa ngài, tôi là Potila. Tôi muốn chuyên tâm tu tập thiền định. Các vị trưởng lão đã chỉ tôi đến gặp ngài. Xin ngài hoan hỷ dạy cho tôi cách dụng công.”

Chú sa di đang ngồi trên bờ ao, nhìn ông một lượt, rồi thản nhiên nói:

“Nếu ngài muốn tu, thì nhảy xuống ao đi.”

Không một chút do dự, không một lời thắc mắc, Potila đứng dậy, nhảy xuống ao. Nước ao lạnh buốt, quần áo ướt sũng, ông đứng đó, lặng lẽ chờ đợi. Chú sa di nhìn ông, gật đầu:

“Thôi, lên đây.”

Ông leo lên, nước chảy ròng ròng. Chú sa di nói:

“Ngài hãy nghĩ về một căn nhà có sáu cửa. Gió vào, mưa vào, tiếng ồn vào, làm cho người ngồi trong nhà không chuyên tâm được. Ngài hãy đóng hết năm cửa, chỉ để lại một cửa.”

Potila im lặng, suy ngẫm. Câu nói của chú sa di không giống bất kỳ bài kinh nào ông từng nghe. Nhưng ông hiểu ngay. Năm cửa là năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Chỉ giữ lại một cửa là ý, là tâm. Ông đảnh lễ chú sa di, rồi tìm một gốc cây bằng phẳng, ngồi xuống, bắt đầu thực hành.

Ông nhắm mắt, buông bỏ hết mọi suy nghĩ về việc giảng dạy, về danh tiếng, về những lời khen. Ông chỉ còn biết đến thân mình, biết rõ toàn thân, từ hơi thở, từng chuyển động nhỏ. Ông an trú trong hơi thở, quán thân vô thường, không rời thân. Năm cánh cửa dần dần đóng lại, chỉ còn một cửa duy nhất là thân. Tâm ông lặng dần, rồi đi vào định.

Khi ông đang nhập định, Đức Phật, ở một nơi xa, biết rõ duyên chứng đạo của ông đã đến. Ngài hiện ra trước mặt ông, tỏa hào quang sáng rực, và nói bài kệ:

“Tu thiền, trí tuệ sinh;
Bỏ thiền, trí tuệ diệt.
Biết rõ hai con đường,
Trầm luân hay giải thoát.
Vì vậy, hãy nỗ lực,
Khiến trí tuệ tăng trưởng.”

Nghe xong bài kệ, tâm Potila bừng sáng. Mọi chấp trước tan biến. Ông chứng quả A La Hán ngay trong giây phút đó. Ông mở mắt, thấy mình không còn là “Potila rỗng” nữa. Ông đã thực sự chứng ngộ, không phải bằng lời nói, mà bằng sự an lạc ngay trong tâm.

Từ đó, Potila không còn bận tâm đến việc thuyết pháp như một sự nghiệp. Ông sống trong sự an lạc của một vị A La Hán, và khi cần, ông vẫn chia sẻ giáo pháp, nhưng bằng một sự thấu hiểu sâu sắc, không còn chút ngã mạn nào.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: nói đạo hay chưa đủ, phải thực chứng. Đừng tự mãn với những lời giảng, những hiểu biết suông. Hãy chuyên tâm tu tập, đóng bớt các giác quan, giữ tâm an trú trong thân để trí tuệ sinh khởi. Nghịch cảnh, lời quở trách, sự hạ mình là những liều thuốc đắng cần thiết để phá vỡ bản ngã, đưa ta đến giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang