Chỉ cần một lời

Ánh nắng ban mai hắt xiên qua những tán cây cổ thụ, nhuộm vàng cả con đường đất dẫn vào làng. Trong một căn nhà nhỏ nằm cuối xóm, cụ già đao phủ vừa thức dậy, ngồi bên chiếc bàn gỗ đã cũ. Ông đưa bàn tay nhăn nheo, đầy vết chai sạn, vuốt nhẹ lên bộ quần áo mới tinh đã được chuẩn bị sẵn từ đêm qua. Hôm nay là ngày ông chính thức nghỉ hưu sau bao nhiêu năm cầm dao nơi pháp trường. Ông thở dài, mắt nhìn xa xăm, như thể muốn gạt đi tất cả những ký ức đẫm máu của một đời người.

Người đao phủ già ấy, hồi trẻ, là một tên cướp khét tiếng. Ngay từ khi sinh ra, ông đã có hàm răng vàng ệch như màu đồng, khuôn mặt dữ tợn khiến ai nhìn cũng phải khiếp sợ. Cha mẹ sinh ông ra rồi cũng không thể chịu nổi, đuổi ông ra khỏi nhà khi ông còn quá trẻ. Bơ vơ nơi đầu đường xó chợ, ông lang thang rồi gia nhập một băng cướp. Ban đầu chỉ làm những việc vặt vãnh, nhưng dần dần, bản chất hung ác trong ông ngày càng lộ rõ. Ông trở thành tay đao phủ máu lạnh nhất trong băng, giết người không chớp mắt, khiến cả những tên cướp đàn anh cũng phải nể sợ.

Suốt bao năm hành nghề cướp bóc, ông cùng đồng bọn đã gây ra bao tội ác, khiến dân chúng khiếp đảm, triều đình phải nhiều lần huy động quân đội truy lùng. Một lần nọ, quân triều đình bao vây cả một vùng, đánh nhau dữ dội với băng cướp. Kết cục, gần ba trăm tên cướp bị bắt sống, trong đó có cả ông. Quan án điều tra, xét thấy tội ác của chúng quá lớn, vua ra lệnh xử tử toàn bộ.

Ngày hành hình, pháp trường đông nghịt người dân đến xem. Nhưng khi lệnh ban xuống, chọn ai làm đao phủ chém cùng lúc mấy trăm người thì không một ai dám nhận. Kể cả những lão đao phủ từng hành nghề nhiều năm cũng lắc đầu, than rằng: “Đời tôi chưa từng chém nhiều người như vậy trong một ngày. Sáng nay mà chém sạch mấy trăm cái đầu, không ai làm nổi đâu!”. Ánh nắng lên cao dần, mà vẫn chưa có ai đứng ra. Quan thi hành án đứng ngồi không yên, quay qua quay lại hỏi khắp hàng lính: “Ai có thể chém hết bọn chúng?”. Tất cả đều cúi đầu, im lặng.

Giữa lúc bí bách, một viên quan tham mưu thì thầm vào tai vị quan chỉ huy: “Bẩm quan, trong đám cướp có một tên chúa đảng, là kẻ tàn bạo nhất. Nếu hắn chịu chém hết đàn em của mình, ta hãy tha mạng cho hắn. Biết đâu hắn làm được”. Quan chỉ huy gật gù, cho gọi tên chúa đảng lên. Hắn bước tới, dáng vẻ ngạo nghễ, không hề tỏ ra run sợ trước cái chết. Quan nói: “Hôm nay, tất cả các ngươi đều phải bị xử tử. Nhưng ta cho ngươi một đặc ân: nếu ngươi chém hết số thủ hạ của mình, ta sẽ tha bổng cho ngươi”.

Tên chúa đảng ngửa mặt lên trời cười khanh khách, giọng khàn đặc: “Các ngươi giết ta thì giết, chứ đừng hòng bắt ta làm những chuyện mất nghĩa khí với anh em!”. Hắn quay lưng, bước xuống, quỳ dưới hàng cột chờ chết. Quan chỉ huy bó tay, đi qua đi lại, ánh nắng đã lên cao. Chợt ông ta dừng lại, nhìn xuống đám tử tù, thấy một gã mặt mày hung tợn, răng vàng ệch, nhưng trước cái chết vẫn tỉnh queo, thậm chí còn mỉm cười. Ông ta gọi lính: “Đưa thằng kia lên đây!”.

Gã bước lên, vẻ mặt lạnh lùng. Quan chỉ huy lặp lại lời đề nghị: “Nếu ngươi chịu chém hết số huynh đệ này, ta tha mạng cho ngươi”. Gã gật đầu ngay, không chút do dự: “Được, tôi làm”. Cầm con dao sắc, gã bước tới từng người một, chém phăng phăng. Mỗi nhát dao là một cái đầu lăn xuống. Máu văng tung tóe, bắn đầy người gã, từ đầu đến chân. Vậy mà gã vẫn tỉnh bơ, không hề biến sắc, thậm chí còn cười. Chém được vài chục người, dao mòn, gã đưa tay: “Đổi dao khác!”. Lính run rẩy đưa dao mới. Gã chém tiếp, chém sạch gần ba trăm người, mặt không hề cảm xúc. Lũ lính đứng xem xỉu gần hết, còn vị quan chỉ huy thì vừa mừng vừa rùng mình, chưa từng thấy ai giết người máu lạnh đến thế.

Chém xong, gã nói: “Đói bụng quá, kiếm gì ăn đi rồi chém tiếp”. Quan chỉ huy sực nhớ ra còn nhiều tử tù đang giam trong ngục, liền dâng sớ lên vua: “Thần có một tay đao phủ đặc biệt, xin bệ hạ cho hắn hành hình hết số tử tù còn lại”. Vua đồng ý. Ngày hôm sau, gã lại ra pháp trường, thanh thản chém thêm gần trăm người nữa. Khi báo cáo thành tích lên, vua phong gã làm trưởng ban đao phủ. Từ đó, gã không còn bị xét tội cướp bóc, lại có lương, có chức, có người hầu. Gã tiếp tục hành nghề đao phủ suốt bao năm, không ai dám thay thế vì ai cũng sợ nghề này.

Thời gian trôi qua, gã già đi. Một ngày nọ, khi hành hình một tử tù, gã chém ba nhát mới đứt cổ người ta. Thân nhân người tử tù chứng kiến cảnh tượng đau đớn, làm đơn kiện lên vua. Vua ra lệnh cho gã về hưu. Ngày về hưu, gã được cấp một khoản tiền, có nhà, có cửa, có người hầu, nhưng không có vợ vì chẳng ai dám cưới một người như gã. Lần đầu tiên trong đời, gã được sống an nhàn. Gã mặc quần áo đẹp, thắp nhang trầm, gọi người nhà nấu một nồi cháo sữa mật ong cùng mấy loại bánh ngon, ngồi thưởng thức, tận hưởng tuổi già thanh thản.

Đúng ngày hôm đó, ngài Xá Lợi Phất, một đệ tử lớn của Đức Phật, dùng thiền định quán sát, thấy căn duyên hóa độ của người đao phủ già đã đến. Ngài liền đi khất thực, không đi qua con đường quen thuộc mà băng thẳng đến trước nhà lão đao phủ. Ngài đứng lặng lẽ, ôm bình bát. Lão đao phủ đang chuẩn bị ăn thì nhìn ra, thấy một vị sa môn dung mạo trang nghiêm, đẹp đẽ, bỗng nhiên trong lòng dâng lên niềm kính trọng lạ thường. Nghe nói cúng dường cho sa môn sẽ được công đức, ông bưng tô cháo mật ong ra, cung kính dâng vào bát ngài.

Ngài Xá Lợi Phất nhận cháo, rồi được ông thỉnh vào nhà ngồi ăn. Ông đứng quạt cho ngài, lòng thèm thuồng vì món cháo ngon nhất hôm nay mình chưa kịp ăn. Ngài ăn hết bát cháo, rồi bảo: “Ông hãy ăn đi”. Ông mừng rỡ, gọi người nhà dọn phần còn lại ra ăn. Ăn xong, ngài Xá Lợi Phất chúc lành: “Mọi chuyện trên đời đều có nhân có quả. Ta gieo nhân gì sẽ gặt quả nấy. Nếu ai hiểu được nhân quả, giữ mình trong lành, đặt niềm tin vào Phật, Pháp, Tăng, thì cuộc đời sẽ đi trên nẻo lành. Ta chúc ông tin được nhân quả, tin được Tam Bảo, để thoát khỏi cảnh khổ”.

Nghe lời chúc, lão đao phủ rúng động toàn thân. Ông nhớ lại hàng trăm, hàng nghìn cái đầu đã rơi dưới lưỡi dao của mình. Mồ hôi vã ra như tắm, tay chân run lẩy bẩy, ông sợ hãi nói: “Thưa tôn giả, con giết người quá nhiều, con sợ lắm!”. Ngài Xá Lợi Phất nhìn ông với ánh mắt từ bi: “Ông giết người là do tự ý hay do lệnh quan?”. Ông ấp úng: “Dạ, do quan ra lệnh”. Ngài mỉm cười: “Vậy ông đâu có lỗi. Dù sao ông cũng làm theo định của người trên. Ta chấp nhận ông như một sự trong sạch. Ông hãy yên tâm, mọi chuyện đều có nhân quả. Hãy bình thản đón nhận nhân quả của đời mình, hãy đặt niềm tin vào Phật, Pháp, Tăng. Ta chúc ông được mọi điều tốt lành”.

Lão đao phủ ngồi lặng người, hít thở sâu, dần dần bình tâm lại. Bỗng nhiên, một niềm an lạc lạ thường dâng lên trong tâm, ông chứng quả Tu Đà Hoàn ngay tại chỗ. Tâm hồn ông như được gột rửa, trở nên thánh thiện, thanh tịnh. Khi ngài Xá Lợi Phất ra về, ông xin phép: “Con xin tiễn ngài một đoạn đường”. Ông đỡ lấy bình bát, đi theo ngài với lòng thành kính vô hạn. Đi mãi, đi mãi, đến gần tịnh xá, ngài Xá Lợi Phất quay lại: “Ông hãy quay về”. Ông quỳ xuống, dâng bát, đảnh lễ ngài ba lạy, nhiễu quanh ba vòng rồi mới trở về.

Trên đường về, bỗng một con bò điên lao tới húc ông ngã xuống, ông chết ngay giữa đường. Tin đồn ra, ngài Xá Lợi Phất cho người đến bảo các cư sĩ: “Hãy chôn cất ông ấy đàng hoàng, vì ông ấy đã chứng quả thánh”. Mọi người vô cùng ngạc nhiên. Các tỳ kheo đến trình với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, một người cả đời bàn tay đẫm máu, giết người không chớp mắt, vậy mà ngài Xá Lợi Phất chỉ nói hai câu chúc lành, ông ta liền chứng quả Tu Đà Hoàn. Sao lại dễ dàng đến vậy? Trong khi có những vị tỳ kheo theo Phật bao nhiêu năm, nghe Phật giảng rất nhiều bài vẫn chưa chứng quả?”.

Đức Phật trả lời: “Các ngươi đừng đo lường giáo pháp của Như Lai bằng số lượng bài giảng. Nhiều khi nói ra rất nhiều mà không đúng thời, không đúng duyên, không đầy đủ ý nghĩa. Chẳng bằng nói một lời mà đầy đủ ý nghĩa, đúng duyên, đúng lúc, có thể đem lại cho người sự tịnh lạc an vui. Đó là ý nghĩa của câu kệ: Dù nói ra ngàn lời nhưng rỗng không vô ích, chẳng bằng chỉ một lời đầy nghĩa lý an vui”.

Ý nghĩa câu chuyện

Giáo pháp không nằm ở số lượng lời giảng mà nằm ở sự đúng lúc, đúng duyên, đúng căn cơ. Một lời nói đầy nghĩa lý, đánh trúng tâm trạng người nghe, có thể chuyển hóa cả một cuộc đời. Đồng thời, câu chuyện cũng dạy ta về luật nhân quả: người làm đao phủ hành hình kẻ ác là góp phần giữ uy nghiêm cho pháp luật, không hẳn là tội lỗi; nhưng nếu giết người vì sân hận, vì nghiệp xấu thì phải chịu quả báo. Quan trọng nhất là tâm hồn biết ăn năn, biết hướng thiện, thì dù tội lỗi có nặng nề, vẫn có cơ hội được giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang