Chàng trai nghèo và gia tài tỷ đồng

Mưa rả rích suốt cả tuần ở vùng ngoại ô thành phố, những giọt nước lạnh lẽo rơi tí tách lên tấm tôn thủng của căn lều tạm bợ. Gió lùa qua khe vách nứa, mang theo mùi đất mục và cái lạnh cắt da của một buổi chiều tàn. Trong góc lều, một người đàn ông trẻ ngồi co ro bên bếp lửa hồng đã tàn lửa, đôi bàn tay gầy guộc đan vào nhau để sưởi ấm. Xung quanh không một bóng người thân, chỉ có tiếng chuột chạy sột soạt sau đống rác bên ngoài. Anh nhìn ra khoảng sân bùn lầy, tim thắt lại khi nghĩ đến ngày mai – lại phải đi xin việc qua những bữa cơm thừa, lại bị người ta đóng sập cửa trước mặt.

“Trời ơi, mình sống làm gì mà tủi thân thế này. Cha mẹ là ai cũng không biết, đi đâu cũng bị đuổi về.”

Đã nhiều năm trôi qua kể từ khi anh bị bỏ rơi trước cửa một ngôi chùa lúc mới lọt lòng. Suốt thời thơ ấu trong trại trẻ mồ côi, rồi những năm tháng lang thang, anh làm đủ nghề cuốc mướn, gánh nước, quét chợ nhưng chẳng giữ được việc. Thất nghiệp triền miên, tứ cố vô thân, chẳng biết cha mẹ mình là ai. Cái nghèo và sự cô độc như một lớp vỏ bọc lấy đời anh, ngày qua ngày, tháng qua tháng, anh mặc nhiên chấp nhận rằng mình sinh ra là để chịu cảnh bơ vơ này.

Nhưng chiều hôm ấy, khi bóng tối vừa phủ xuống, tiếng gõ cửa vang lên những tiếng gỗ khô khốc. Một người đàn ông trung niên mặc vest chỉnh tề, mang theo cặp tài liệu dày cộp, đứng dưới mưa. Anh chàng trẻ bàng hoàng, bàn tay run run mở cửa, không hiểu vì sao một luật sư lại tìm đến căn lều của mình.

“Anh là ai? Tôi không quen biết ông mà?”

“Tôi là luật sư, được văn phòng chúng tôi giao tìm anh. Anh cho phép tôi lấy dấu vân tay và xét nghiệm máu một chút được không?”

Chàng trai nghèo đứng sững sờ, nước mắt lăn dài trên má nhưng không dám lau, chỉ khẽ gật đầu. Ông luật sư lấy một bộ dụng cụ ra, ấn ngón tay anh vào tờ giấy, rồi rút máu xét nghiệm cẩn thận. Mấy hôm sau, khi kết quả trả về, ông quay lại, ánh mắt nghiêm trọng nhưng có chút xúc động.

“Kết quả đây rồi. Anh là con duy nhất của một vị tỷ phú vừa qua đời.”

“Tỷ phú? Tôi? Không thể nào… tôi sống như con chó hoang suốt đời mà.”

“Sự thật là vậy. Giấy tờ xét nghiệm máu và vân tay khớp hoàn toàn. Bây giờ anh buộc phải kế thừa gia tài cả tỷ đồng.”

Nghe đến đó, đầu anh quay cuồng. Một bên là nỗi sợ hãi: liệu có ai đang gài bẫy? Một bên là cảm giác nghẹn thở – cả tỷ đồng, một tài sản khổng lồ mà anh không hề mơ tới, không hề muốn, nhưng tự nhiên nó đẩy thẳng vào cuộc đời anh. Điểm nút của đời anh chính là cái khoảnh khắc ông luật sư đọc bản kết luận ấy. Anh nhận ra mình không hề có ý chí hay nguyện vọng gì với số tiền này, nó đến như một cú ép của hoàn cảnh, của quá khứ – đó chính là nghiệp.

Sau ngày ấy, anh được đưa về dinh thự nguy nga, ký giấy nhận thừa kế. Căn lều tạm bợ biến mất, thay bằng những bức tường lạnh lẽo của sự giàu sang. Anh không chủ động tìm kiếm điều này, cũng chẳng khởi lên một lời nguyện nào để thành con tỷ phú. Cuộc sống anh rẽ hướng hoàn toàn bởi một sức mạnh từ quá khứ đẩy tới: cha mẹ đẻ để lại, luật pháp quy định, và nghiệp báo đưa đẩy.

Nhiều năm sau, người ta thấy anh sống trong biệt thự, có kẻ hầu người hạ, nhưng đôi mắt anh thỉnh thoảng vẫn đượm buồn xa xăm. Anh không còn phải đi xin việc, không còn đói rét, nhưng anh hiểu rằng sự đổi đời ấy không phải do mình tự nguyện chọn lựa, mà là nghiệp đã đặt vào tay. Từ kiếp thơ bơ vơ đến lúc ngồi trên đống tài sản, anh trở thành minh chứng sống cho việc: có những thứ trong đời ta không muốn, không tính toán, nhưng vẫn bị ép vào – đó là nghiệp, khác hẳn với nguyện là tự ý mình làm.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy nghiệp là sức mạnh của quá khứ thúc đẩy, quy định và bắt buộc ta vào hoàn cảnh mà ta không tự ý chọn. Chàng trai nghèo không hề khởi nguyện thừa kế gia tài, nhưng nghiệp (qua huyết thống, luật pháp, tiền định) đã đẩy anh vào cảnh giàu sang. Ngược lại, nguyện là sự tự nguyện của chính mình. Hiểu rõ nghiệp và nguyện giúp ta bình tĩnh trước những biến cố bất ngờ của đời sống.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang