Cày ruộng tâm

Buổi sáng hôm ấy, nắng đã lên cao, cánh đồng trải dài dưới ánh nắng vàng óng. Đức Phật cùng vài vị thị giả đi khất thực, bước chân nhẹ nhàng trên con đường đất. Xa xa, một nhà nông giàu có đang phát thức ăn cho đám nông phu trước khi họ xuống đồng cày ruộng. Đức Phật dừng lại, đứng lặng lẽ trong hàng người chờ nhận phần ăn. Ngài không nói gì, chỉ an nhiên đứng đó, chiếc bình bát ôm trước ngực.

Người chủ nông cầm muỗng, lần lượt múc cơm cho từng người. Khi đến gần Đức Phật, ông ta ngước lên nhìn, thấy một vị sa môn trầm tĩnh, không giống ai. Ông ta khựng lại, khuôn mặt hằn lên vẻ khó chịu, rồi bất ngờ rút muỗng về, không phát. Ông nói với giọng khinh khỉnh:

“Muốn ăn thì cứ đi cày ruộng mà ăn. Đứng đây xin ăn thì được gì?”

Đám nông phu xung quanh xôn xao, có người nhìn Đức Phật với ánh mắt ái ngại. Nhưng Ngài vẫn bình thản, không một chút dao động. Ngài mỉm cười, đáp lại bằng một giọng trầm ấm:

“Ta cũng có cày ruộng mà.”

Người chủ nông ngạc nhiên, trợn mắt:

“Cày ruộng gì? Ta chẳng thấy bò, chẳng thấy trâu, chẳng thấy lưỡi cày, dây cày hay roi đâu cả. Ông cày ruộng bằng gì?”

Đức Phật chậm rãi nhìn ông ta, rồi nói:

“Ruộng của ta là tâm. Lưỡi cày là thiền định, là trí tuệ. Ta cày sâu vào mảnh đất tâm, gieo hạt giống từ bi. Con bò của ta là sức mạnh tinh tấn, sợi dây cày là sự kiên trì, và chiếc roi là giới hạnh, là khổ hạnh. Ta dùng những thứ ấy để cày lên mảnh đất tâm, nhổ sạch cỏ dại tham sân si, để gieo trồng những hạt giống thiện lành.”

Người chủ nông đứng lặng người. Những lời nói ấy như một nhát cày xuyên vào lòng ông. Ông nhớ lại bao năm nay, ông chỉ biết vun vén cho ruộng đất, cho của cải, mà chưa bao giờ nghĩ đến mảnh đất tâm của chính mình. Lòng ông bỗng xao động, rồi nghẹn lại. Ông cúi đầu, giọng run run:

“Xin Ngài hãy nhận chút thức ăn của con. Con xin lỗi vì đã thất lễ.”

Đức Phật lắc đầu:

“Ta vừa thuyết pháp cho ông. Nếu ta nhận vật thực ngay bây giờ, thì khác nào ta bán giáo pháp để lấy thức ăn. Hôm nay thôi, để hôm khác ta sẽ trở lại.”

Nói rồi, Ngài từ giã ra đi, để lại người chủ nông đứng đó, lòng đầy hổ thẹn và cảm phục. Ngay ngày hôm sau, ông ta tìm đến xin quy y, bắt đầu một cuộc đời mới, biết mở lòng, biết sẻ chia.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: con người thường so đo, tính toán, bỏn xẻn vì chưa hiểu đạo lý. Nhưng với trí tuệ của Phật, mọi thứ đều có thể trở thành bài pháp. Điều quan trọng là chúng ta phải biết nhìn lại tâm mình, tu sửa mảnh đất tâm bằng giới hạnh, thiền định và trí tuệ, thay vì chỉ lo vun vén cho vật chất bên ngoài.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang